COVID - warto wiedzieć

Kiedy skończy się epidemia koronawirusa?

21 października 2020

dr hab. n. med. Tomasz Dzieciątkowski

Z końcem grudnia 2019 r. w Chinach zaobserwowano pierwsze niepokojące zapalenia oskrzeli i płuc u osób, które były najprawdopodobniej związane z rynkiem owoców morza w Wuhan w prowincji Hubei [1]. Nowy patogen został nazwany początkowo nCoV-2018, a określony ostatecznie jako koronawirus SARS-CoV-2.

 

 

W dniu 30.01.2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization, WHO) oświadczyła, że choroba nazwana COVID-19 jest „stanem zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym” [2]. Liczba zakażeń SARS-CoV-2 nasilała się gwałtownie w wielu krajach na wszystkich kontynentach i spowodowała w dniu 20.03.2020 ogłoszenie przez WHO stanu pandemii [3]. W jej wyniku świat doznał wstrząsu porównywalnego do wojny światowej.

Nikt nie stał się bezpieczny, a front walki występuje wszędzie tam, gdzie wirus tylko się znajduje. Szerzy się on przede wszystkim za pośrednictwem kontaktów międzyludzkich, a przez ostatnie pół roku zajął wszystkie państwa i dokonał spustoszenia w populacji. Wyzwolił odczucia paniki społecznej, spowodował niejednokrotnie wstrzymanie produkcji, handlu, transportu i usług, zatrzymał miliony ludzi w kwarantannach domowych, zarówno tych obowiązkowych jak i dobrowolnych, na kilka tygodni. Wszystko to wywołało bardzo poważne reperkusje nie tylko w zakresie ochrony zdrowia, ale i w gospodarce czy zatrudnieniu. Co prawda w dniu 14.04.2020 r. ówczesny Minister Zdrowia Łukasz Szumowski zapowiedział, że od dnia 19.04.2020 r. rozpocznie się proces stopniowego „odmrażania gospodarki”, co miałoby być symptomem zbliżającego się końca epidemii w Polsce [4]. Jednakże, jak pokazał to czas, było to wyłącznie myślenie życzeniowe.

 

Koronawirus w Europie

Pierwsze przypadki zakażeń spowodowane przez SARS-CoV-2, a występujące poza Chinami, zanotowano pod koniec stycznia 2020 r. we Francji, Finlandii, Holandii, Niemczech i we Włoszech. W dniu 17.03.2020 r. przypadki infekcji COVID-19 potwierdzono już we wszystkich krajach Europy, gdzie ostatnim z nich była Czarnogóra. Według WHO już 13.03.2020 r. Europa została uznana jako aktywne ognisko zakażeń COVID-19, bowiem od tego dnia liczba przypadków w poszczególnych krajach zaczęła się podwajać w okresach 3–4 dni, przy czym w niektórych państwach podwojenie liczby zakażonych ma miejsce nawet co 2 dni [5].

W Polsce pierwszy przypadek zakażenia nowym koronawirusem stwierdzono 04.03.2020 r. u pacjenta poddanego hospitalizacji w szpitalu w Zielonej Górze, który kilka dni wcześniej wrócił z Niemiec [6]. Do dziś (10.09.2020 r.) w Polsce oficjalnie ogłoszono 72 453 przypadki infekcji spowodowanych przez SARS-CoV-2, z których 2 159 zakończyło się śmiercią osób zakażonych [7].

 

Nietrafione prognozy

Gdy w kwietniu tego roku pytano się mnie o możliwe warianty rozwoju pandemii oraz o to, kiedy się skończy koronawirus, stawiałem kilka hipotez. Należy otwarcie przyznać się, że praktycznie wszystkie z nich okazały się błędne. Najbardziej prawdopodobne wydawało mi się, że częstość zakażeń SARS-CoV-2 będzie maleć wraz z nadejściem wiosny oraz lata, a następnie samoistnie ulegnie wygaszeniu. Byłoby to typowe dla większości wirusów przenoszonych drogą kropelkową, a do takich należą koronawirusy. Zresztą dotychczas znane, „stare” koronawirusy, takie jak HCoV-229E, HCoV-OC43, HCoV-NL63 czy HCoV-HKU-1, nie stanowiły tu wyjątku. Nie sprawdził się także scenariusz powielający schemat podobny do pandemii „hiszpanki” z lat 1918–1919, gdy wystąpiły trzy „fale” zakażeń, z których najgorsza i o największej śmiertelności była druga z nich. W lipcu 2020 roku WHO wydało komunikat, iż SARS-CoV-2 nie wykazuje sezonowości zachorowań, a co za tym idzie trudno mówić o jakiejkolwiek pierwszej czy drugiej fali zakażeń. Za bardzo mało prawdopodobną opcję uznałem wówczas powtórkę pandemii SARS-CoV-1 z lat 2002–2003, gdzie na całym świecie zachorowało wówczas ok. 8 tys. osób, a obecnie nie stwierdza się zakażeń spowodowanych przez SARS-CoV-1, co prawdopodobnie było spowodowane przez samoistną jego mutację, a prowadzącą do jego atenuacji. Za kolejną ewentualność uznałem adaptację SARS-CoV-2 do człowieka, a człowieka do wirusa, gdzie w takim przypadku nowy koronawirus powodujący pandemię zakażeń COVID-19 miałby stać się kolejnym powszechnym w populacji patogenem, który będzie powodował częste wirusowe zapalenia tchawicy i oskrzeli, podobnie jak jego „starsi” krewniacy – HCoV-229E czy HCoV-OC43 [7]. Ta koncepcja sprawdziła się, choć nie do końca: w wyniku mutacji na terenie Europy najczęściej obecnie spotyka się warianty SARS-CoV-2 o wysokiej zaraźliwości, ale niższej śmiertelności [8]. Zjawisko takie da się łatwo wytłumaczyć biologią zakażeń wirusowych – natura bowiem będzie preferowała te warianty patogenów, które nie zabijają zbyt szybko swoich gospodarzy, a co za tym idzie mają ułatwione przenoszenie się w obrębie populacji.

 

Kiedy nastąpi koniec pandemii?

Jakie więc mogą być teraz dalsze prognozy dotyczące rozwoju wypadków związanych z pandemią COVID-19? Od stycznia 2020 zaproponowano kilka modeli matematycznych, które miałyby służyć zrozumieniu i kontroli rozprzestrzeniania się SARS-CoV-2 [9]. Większość z nich odnosiła się w szczególności do epidemii w Chinach, ryzyka jej rozprzestrzenienia się na inne kraje czy możliwego obciążenia systemów opieki zdrowotnej [10–12]. Większość z nich okazała się być błędnymi, gdyż we wszystkich dotkniętych regionach wprowadzono niefarmakologiczne metody, które miały na celu ograniczenie przenoszenie się wirusa. Środki te, pod postacią stosowania zasady utrzymywania dystansu społecznego w granicach 1,5–2 metrów, nakazu noszenia różnego rodzaju zasłon ust i nosa (maseczek) oraz przestrzegania zwiększonej higieny rąk i powierzchni w otoczeniu, okazały się być skuteczne [13].
Kiedy więc może zakończyć się pandemia COVID-19? Obecnie podawane są różne przypuszczalne daty, które zawierają się w przedziale od 9 miesięcy (połowa 2021 roku), do 24–30 miesięcy (2023 rok) [14]. Okres ten jest zależny od niesłychanie wielu zmiennych, począwszy od tych natury medycznej (dostępność i dystrybucja potencjalnych szczepionek czy leków), poprzez biologiczne (zmienność SARS-CoV-2 i nasza możliwa adaptacja do siebie), na quasi-politycznych skończywszy (odgórne sterowanie ilością wykonywanych oznaczeń w kierunku SARS-CoV-2, zmiany definicji osób chorych na COVID-19). Wszystko to powoduje, że w obecnych warunkach powinniśmy opierać się raczej na typowych zasadach epidemiologicznego ograniczania rozprzestrzeniania się wirusa w populacji.
 

Literatura

  1. Zhu N., Zhang D., Wang W. i wsp.: A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. N Engl J Med 2020, 82: 727–733.
  2. https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-internationalhealth-regulations-(2005)-emergency-committeeregarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov) (data dostępu 10.09.2020).
  3. https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 (data dostępu 10.09.2020).
  4. https://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1469004,szumowski-koronawirus-restrykcje-gospodarka-izolacja.html (data dostępu 10.09.2020)
  5. https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/RRA-seventh-update-Outbreak-of-coronavirusdisease-COVID-19.pdf (data dostępu 10.09.2020).
  6. https://www.gov.pl/web/zdrowie/pierwszy-przypadek-koronawirusa-w-polsce (data dostępu 10.09.2020).
  7. https://www.worldometers.info/coronavirus/country/poland/ (data dostępu 10.09.2020).
  8. Dzieciątkowski T., Dobosz P. Prognoza epidemiologiczna pandemii SARS-CoV-2. Terapia 2020, 1: 3-6.
  9. Isla, MR., Hoque MN., Rahman MS. i wsp. Genome-wide analysis of SARS-CoV-2 virus strains circulating worldwide implicates heterogeneity. Sci Rep2020, 10:14004. https://doi.org/10.1038/s41598-020-70812-6
  10. Barbarossa MV., Fuhrmann J. , Meinke JH. i wsp. Modeling the spread of COVID-19 in Germany: Early assessment and possible scenarios. PLoSONE 2020, 15: e0238559. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0238559
  11. Li Q., Guan X.,  Wu P. i wsp. Early transmission dynamics in Wuhan, China of novel coronavirus-infected pneumonia. N Engl J Med. 2020, 382: 1199-1207. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316.
  12. Boldog P., Tekeli T., Vizi Z. i wsp. Risk assessment of novel coronavirus COVID-19 outbreaks outside China. J Clin Med 2020, 9: 571. https://doi.org/10.3390/jcm9020571.
  13. Blumenthal D, Fowler EJ., Abrams M. i wsp.COVID-19 - implications for the health care system. N Engl J Med2020: Jul 22.doi: 10.1056/NEJMsb2021088.
  14. Flaxman S., Mishra S., Gandy A. et al. Estimating the effects of non-pharmaceutical interventions on COVID-19 in Europe. Nature 2020, 584: 257-261. https://doi.org/10.1038/s41586-020-2405-7
  15. https://centreforhumanitarianleadership.org/wp-content/uploads/2020/08/CHL_COVID19-Asia-Scenario-Analysis_V4.pdf (data dostępu 10.09.2020).
 

Autor:

dr hab. n. med. Tomasz Dzieciątkowski

Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego