Choroba artystów – kiedy podejrzewać chorobę dwubiegunową

Choroba dwubiegunowa – na czym polega? Kiedy i u kogo może się pojawić? Czy można odróżnić ją od depresji? Jakie są objawy choroby dwubiegunowej?

 

Choroba afektywna dwubiegunowa (bipolar disorder, BD) nie bez powodu uważana jest za chorobę artystów. Przyznają się do niej współcześni muzycy czy aktorzy. Pojawia się ona też jako motyw w kulturze – jak choćby w serialu Homeland czy powieści Jeffreya Eugenidesa. Według danych, występującej w chorobie dwubiegunowej manii doświadczali Hemingway, Faulkner, Plath czy Woolf [1]. Niektóre badania naukowe wręcz wprost próbują powiązać chorobę dwubiegunową ze wzmożoną kreatywnością [1]. Ta trwająca latami choroba może mieć znaczący wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne, funkcjonowanie w społeczeństwie i relacje międzyludzkie [2]. Odpowiednio wcześnie włączone leczenie może pozytywnie wpływać na przebieg choroby dwubiegunowej [3]. Do tego niezbędne jest jednak postawienie właściwej diagnozy. Kiedy podejrzewać chorobę dwubiegunową? Jakie objawy powinny skłonić do zgłoszenia się do lekarza?

Krótka definicja – czym jest choroba dwubiegunowa?

Należąca do tzw. chorób afektywnych (czyli chorób związanych z zaburzeniami nastroju), choroba dwubiegunowa jest zaburzeniem, w trakcie którego pacjenci doświadczają kilku rodzajów epizodów:

  • epizodów depresyjnych– epizody obniżonego nastroju, w którym chorzy mają objawy depresyjne:
    • brak energii i napędu do działania,
    • uczucie zmęczenia,
    • niemożność odczuwania przyjemności z rzeczy, które dotychczas sprawiały choremu radość,
    • zaburzenia snu – bezsenność lub nadmierna senność,
    • nadmiernie wzmożony lub zmniejszony apetyt,
    • utrata zainteresowania,
    • myśli samobójcze,
    • w trakcie epizodu depresyjnego w przebiegu choroby dwubiegunowej częściej występują objawy tzw. atypowej depresji – m.in. wzmożony apetyt czy nadmierna senność;
  • epizodów manii–  epizody znacznie podwyższonego, często poirytowanego nastroju, utrzymujące się przez co najmniej 7 dni, podczas których występują objawy, takie jak: 
    • znaczne wzmożona energia i  aktywność,
    • zmniejszenie potrzeby snu,
    • przyspieszona mowa, 
    • gonitwa myśli,
    • podejmowanie zachowań ryzykownych, 
    • objawy są na tyle nasilone, że powodują zaburzenie normalnego funkcjonowania chorego;
  • epizodów hipomanii – objawy są podobne, w jak trakcie epizodów manii, ale o mniejszym nasileniu i trwają krócej (ok. 4 dni) [2,3,4].

Chorzy doświadczają naprzemiennie różnych epizodów, które poprzedzielane są okresami tzw. eutymii, czyli normalnego nastroju – nastrój pacjenta nie jest ani nadmiernie podwyższony, ani patologicznie obniżony [2]. A zatem, przykładowo, pacjent może przez jakiś czas mieć objawy depresji, następnie przez kilka miesięcy mieć normalny, zwykły nastrój, by znów rozwinął się u niego epizod choroby, tym razem np. z objawami maniakalnymi. Mogą też występować epizody mieszane, w których jednocześnie występują zarówno objawy depresji, jak i manii [3].

Przyczyny choroby dwubiegunowej nie są do końca poznane – przypuszcza się, że rolę w jej powstawaniu odgrywają zaburzenia w przekaźnictwie nerwowym (m.in. w szlaku serotoniny czy kwasu gamma-aminomasłowego: GABA) czy zaburzenia hormonalne [5]. 

Wyróżniamy dwa podstawowe typy choroby dwubiegunowej:

  • typ 1 – do rozpoznania go jest niezbędne stwierdzenie u pacjenta co najmniej jednego epizodu manii;
  • typ 2 – by postawić diagnozę, konieczne jest potwierdzenie min. jednego epizodu depresji i przynajmniej jednego epizodu hipomanii (objawy u chorego są zbyt mało nasilone, by można było postawić diagnozę manii) [4]. 

Początek choroby dwubiegunowej przypada zwykle na okres między 18 a 44 rokiem życia [5]. Typ 1 występuje jednakowo często u obu płci, typ 2 jest częściej diagnozowany u kobiet [5].

Objawy choroby dwubiegunowej

Zdecydowanie częściej pierwszym epizodem, który pojawia się u chorego, jest epizod depresyjny [3]. Ponadto, u osób z chorobą dwubiegunową, zwykle znacznie częściej pojawiają się epizody depresyjne, a epizody manii czy hipomanii są rzadsze, co prowadzi do błędnego rozpoznawania klasycznej depresji jednobiegunowej [4]. Powoduje to znaczne trudności diagnostyczne. Jedynie 20% pacjentów z chorobą dwubiegunową, u których jako pierwszy pojawił się epizod depresyjny, zostanie trafnie zdiagnozowanych w ciągu pierwszych pięciu lat leczenia [4]! Z kolei wg danych z innego badania, aż 60% osób z rozpoznaną chorobą dwubiegunową, miało wcześniej błędnie postawioną diagnozę depresji [2].   

Pierwsze symptomy – kiedy podejrzewać chorobę dwubiegunową?

  • ADHD w dzieciństwie (lub niemożność skupienia uwagi)
  • symptomy depresyjne
  • objawy manii
  • zaburzenia lękowe
  • uzależnienia [ ].

Depresja a choroba dwubiegunowa – jak je odróżnić?

Warto zwrócić uwagę na fakt, że objawy występujące w przebiegu klasycznej depresji oraz w trakcie epizodu depresyjnego w chorobie dwubiegunowej mogą nie być jednakowe.

Co powinno skłaniać do podejrzenia choroby dwubiegunowej, gdy pacjent ma objawy depresji?

  • rodzaj zgłaszanych objawów – znaczne nasilenie spowolnienia aktywności ruchowej, nadmierna senność (hipersomnia), wzmożony apetyt, wzrost masy ciała,
  • tzw. mieszany epizod depresyjny – czyli występowanie w trakcie epizodu depresji min. trzech objawów manii,
  • wczesny początek choroby – objawy depresji pojawiają się przed 25 rokiem życia,
  • znaczna częstość powtarzających się epizodów depresyjnych,
  • zaburzenia psychiczne w rodzinie – zwłaszcza występowanie u krewnych pierwszego stopnia choroby dwubiegunowej,
  • labilność nastroju podczas przyjmowania farmakoterapii (zwłaszcza w trakcie używania leków przeciwdepresyjnych),
  • nadmiernie podwyższony nastrój lub objawy hipomanii podczas zażywania leków antydepresyjnych,
  • sytuacje z przeszłości, które mogą sugerować przebyty epizod manii: ryzykowne zachowania – problemy z prawem, nawracające konflikty interpersonalne, ryzykowne zachowania seksualne [3].

Zwrócenie uwagi na te rozbieżności jest istotne dla dalszego procesu leczenia – w terapii epizodu depresyjnego w chorobie dwubiegunowej stosuje się zwykle inne leki niż w przypadku depresji w przebiegu zaburzeń afektywnych jednobiegunowych [2]. Odpowiednio wczesne trafne rozpoznanie może być więc ważne dla skuteczności terapii.

Choroba dwubiegunowa – i co dalej?

Właściwe leczenie farmakologiczne jest kluczowe w postępowaniu w chorobie dwubiegunowej [2]. Terapia pomaga zmniejszyć liczbę epizodów zaburzeń nastroju [6]. Z leków stosuje się m.in. tzw. stabilizatory nastroju (lit, walproinian sodu), atypowe leki przeciwpsychotyczne (olanzapina, kwetiapina, risperidon) [2]. W wypracowaniu właściwych mechanizmów radzenia sobie z chorobą są też ważne interwencje psychologiczne – terapia indywidualna i grupowa, a także psychoedukacja dla pacjentów i ich rodzin [2,5]. Psychoterapia poprawia funkcjonowanie chorego i umożliwia mu lepsze radzenie sobie z relacjami międzyludzkimi [5].

Referencje:

  1. Johnson, Sheri L et al. “Creativity and bipolar disorder: touched by fire or burning with questions?.” Clinical psychology review vol. 32,1 (2012): 1-12. doi:10.1016/j.cpr.2011.10.001
  2. McCormick, Ursula et al. “Diagnosis and treatment of patients with bipolar disorder: A review for advanced practice nurses.” Journal of the American Association of Nurse Practitioners vol. 27,9 (2015): 530-42. doi:10.1002/2327-6924.12275
  3. Swann, Alan C et al. “Practical Clues to Early Recognition of Bipolar Disorder: A Primary Care Approach.” Primary care companion to the Journal of clinical psychiatry vol. 7,1 (2005): 15-21. doi:10.4088/pcc.v07n0103 
  4. Phillips, Mary L, and David J Kupfer. “Bipolar disorder diagnosis: challenges and future directions.” Lancet (London, England) vol. 381,9878 (2013): 1663-71. doi:10.1016/S0140-6736(13)60989-7
  5. Hilty, D. M., Leamon, M. H., Lim, R. F., Kelly, R. H., & Hales, R. E. (2006). A review of bipolar disorder in adults. Psychiatry (Edgmont (Pa. : Township)), 3(9), 43–55.
  6. Culpepper, Larry. “The diagnosis and treatment of bipolar disorder: decision-making in primary care.” The primary care companion for CNS disorders vol. 16,3 (2014): PCC.13r01609. doi:10.4088/PCC.13r01609

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4195640/

Wróć do listy