Testy Combo - jak ich wprowadzenie zmieniło raportowanie zakażeń

Sezon infekcyjny a właściwe raportowanie zakażeń

Wszystkie opisywane dane dotyczące zachorowań na grypę pochodzą z okresowych, zbiorczych „Meldunków o zachorowaniach i podejrzeniach zachorowań na grypę”, tworzonych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego (NIZP) na podstawie raportów o zachorowaniach, nadsyłanych przez wszystkie jednostki ochrony zdrowia do powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz danych ze zgłoszeń zgonów nadsyłanych przez lekarzy oraz przez wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne [1]. Zgodnie z definicją przyjętą w krajach Unii Europejskiej [2], lekarze dotychczas wykazywali grypę rozpoznaną klinicznie i/lub laboratoryjnie oraz wszystkie rozpoznane klinicznie zachorowania grypopodobne i ostre zakażenia dróg oddechowych. Obowiązek raportowania zakażeń na grypę dotyczył jednak tylko zakażeń rozpoznanych w testach laboratoryjnych. Od tego roku rozporządzenie uległo zmianie.

Testy Combo w praktyce lekarza POZ

5 stycznia 2023 roku na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia testy antygenowe 3w1 mogące wykryć podczas jednego testu grypę, RSV lub COVID-19, tzw. testy Combo, stały się świadczeniami gwarantowanymi w Podstawowej Opiece Zdrowotnej [3]. Niecały tydzień później, 9 stycznia, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) wydał zarządzenie, zgodnie z którym za zakup tekstu Combo i jego wykonanie poradnia Podstawowej Opieki Zdrowotnej otrzymuje prawie 33,98 zł [3]. Dzięki temu, takie badanie pozostaje bezpłatne dla pacjentów oraz znajduje się poza stawką kapitacyjną, czyli jest dodatkowo płatne przez NFZ. 

Jakie zmiany zajdą w rozporządzeniu dotyczącym raportowania zakażeń?

Wraz ze wzrostem dostępności testów Combo w poradniach POZ, ministerstwo zdrowia wprowadziło również zmiany w sposobie raportowania zakażeń na grypę i RSV. Jak wspomniano wyżej, dotychczas obowiązek zgłoszenia zakażeń dotyczył tylko tych potwierdzonych w badaniach laboratoryjnych. Obecnie, zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia w sprawie zgłaszania podejrzeń i rozpoznań zakażeń chorób zakaźnych oraz zgonów z ich powodu z dnia 23 lutego 2023, obowiązkowi temu podlegają również zachorowania potwierdzone dodatnim wynikiem szybkiego testu antygenowego [4].

U kogo wykonywać test antygenowy?

Co do zasady, test antygenowy Combo należy wykonać u każdego pacjenta z objawami infekcji górnych dróg oddechowych, jeśli objawy są nasilone, a wykonanie testu będzie miało wpływ na postępowanie. Wskazany jest on przede wszystkim u pacjentów prezentujących objawy kliniczne infekcji i należących do grup ryzyka ciężkiego przebiegu tych chorób i/lub rozwoju powikłań. W tej grupie znajdują się:

• dzieci poniżej 5 r.ż. (a w szczególności poniżej 2. r.ż.),
• osoby starsze – powyżej 65. r.ż., ale ryzyko wzrasta już powyżej 50. r.ż.,
• chorzy przewlekle na choroby układu oddechowego, układu sercowo-naczyniowego, nerek, wątroby, cukrzycę, choroby hematologiczne, neurologiczne, metaboliczne, nowotwory,
• kobiety w ciąży i w okresie połogu,
• pacjenci w immunosupresji, w tym również zakażeni HIV,
• dzieci przewlekle przyjmujące kwas acetylosalicylowy,
• chorzy otyli (z BMI powyżej 40),
• pensjonariusze domów pomocy społecznej [5].

Po przeprowadzeniu testu i uzyskaniu pozytywnego wyniku, zgodnie z nowymi zasadami, wynik należy zgłosić Państwowemu Inspektorowi Sanitarnemu.

Jak zgłosić zakażenie?

Wraz z postępującą cyfryzacją, również prowadzenie statystyk epidemiologicznych opiera się obecnie głównie na systemie elektronicznym. Zgłaszanie zakażeń objętych raportowaniem dokonuje się w aplikacji gabinet.gov.pl z wykorzystaniem formularza ZLK-1. Wypełniając formularz, należy zaznaczyć na jakiej podstawie postawiono rozpoznanie (np. badania immunologiczne czy test antygenowy) lub postawiono podejrzenie grypy (np. na podstawie objawów klinicznych, takich jak: ogólne osłabienie, gorączka pow. 38 st. C., dreszcze, bóle mięśni, bóle głowy, suchy kaszel, nieżyt nosa). W ZLK-1 znaleźć się musi rozpoznanie opisane kodem ICD-10 (np. J10 dla grypy wywołanej przez inny zidentyfikowany wirus, J11 dla podejrzenia grypy lub B97.4 dla wirusa RSV, będącego przyczyną choroby). Formularz zawiera ponadto rubryki dotyczące daty wystąpienia pierwszych objawów, przebytych szczepień ochronnych opisywanego pacjenta, planowanej formy leczenia (ambulatoryjne czy szpitalne) oraz informacje dotyczące pobytów za granicą i możliwości zarażenia się pacjenta w szpitalu. Należy pamiętać, że formularz ZLK-1 dotyczy raportowania podejrzenia lub rozpoznania wszystkich chorób zakaźnych, a nie jedynie RSV czy grypy, dlatego jest zbudowany w sposób ogólny, aby umożliwić zgłoszenie różnych zakażeń, za pomocą jednego formularza.

Zmiany również w przepisach dotyczących epidemicznych chorób zakaźnych

W sezonie infekcyjnym 2022/23 infekcje dróg oddechowych często są powodowane przez grypę, SARS-CoV-2 oraz RSV. Dotychczas zakażenie RSV nie było jednak uwzględnione w przepisach dotyczących zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wraz z wejściem w życie rozporządzenia ministerstwa zdrowia z 24 lutego 2023 roku, RSV zostało objęte przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi [4].

Raportowanie zakażeń grypy i RSV powinno być obowiązkowe - przesada czy dobra praktyka?

Mimo zauważalnego postępu w diagnostyce, leczeniu i opracowywaniu szczepionek przeciwko grypie, RSV i SARS-CoV-2, pacjenci pozostają narażeni na współistnienie wszystkich tych zakażeń [5]. Skala zachorowalności jest w obecnym sezonie na tyle duża, że siła reakcji środowiska medycznego jest istotnym elementem działań prozdrowotnych, które muszą podkreślać znaczenie najskuteczniejszych dostępnych narzędzi w zapobieganiu zakażeniom: powszechnie wdrażanym szczepieniom przeciwko grypie sezonowej i SARS-CoV-2. Duże znaczenie ma odpowiednie raportowanie zakażeń, obrazujące tendencje epidemiologiczne w konkretnych miesiącach, regionach czy grupach wiekowych. Dostęp do szybkich testów antygenowych i obowiązek raportowania zakażeń może w znacznym stopniu poprawić jakość raportowanych danych. Wszyscy lekarze i inni pracownicy ochrony zdrowia powinni promować te interwencje i starać się zwiększać świadomość społeczną dotyczącą zarówno grypy, jak i RSV. 

Opracowanie: lek. Monika Rydz-Sawicka (autorka główna), Justyna Danel

Referencje:

1.    https://www.pzh.gov.pl/serwisy-tematyczne/meldunki-epidemiologiczne/ (ostatni dostęp: 27.03.2023 r.)

2.    https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2012:262:FULL&from=SL  (ostatni dostęp: 27.03.2023 r.)

3.    https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/testy-combo-u-lekarza-rodzinnego-za-test-i-jego-wykonanie-zaplaci-nfz,8326.html(ostatni dostęp: 27.03.2023 r.)

4.    https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12369150/katalog/12949242#12949242(ostatni dostęp: 27.03.2023 r.)

5.    https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2023/01/Stanowisko-KKMR_testy_3w1_09.01.23.pdf  (ostatni dostęp: 27.03.2023 r.)

6.    Solomon DA, Sherman AC, Kanjilal S. Influenza in the COVID-19 Era. JAMA. 2020;324(13):1342–1343. doi:10.1001/jama.2020.14661