Opieka pielęgniarska nad pacjentką z rakiem szyjki macicy

Polska należy do krajów o jednym z najwyższych w Europie wskaźników zarówno zachorowalności, jak i umieralności z powodu raka szyjki macicy. Najwięcej rozpoznań dotyczy kobiet w 6 dekadzie życia, jednak w ostatnich latach obserwuje się także wzrost liczby zachorowań w młodszej grupie wiekowej (35–44 lata). W Polsce odsetek 5-letnich przeżyć, uznawany za miarę wyleczalności, jest jednocześnie jednym z najniższych w Europie i wynosi 48,3% przy średniej europejskiej 62,1%. Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania, a także od cech histopatologicznych nowotworu (typu budowy i stopnia zróżnicowania), głębokości naciekania tkanek oraz obecności przerzutów do węzłów chłonnych.

Opieka pielęgniarska nad pacjentką z rakiem szyjki macicy w ostatnich latach coraz mocniej opiera się na standardach wielodyscyplinarnych. Leczenie jest planowane wg ścieżki (chirurgia lub radiochemioterapia, czasem terapia systemowa), a pielęgniarka pełni rolę „łącznika” między planem terapeutycznym a codziennym funkcjonowaniem pacjentki. Nowoczesne podejście oznacza, że nie skupiamy się wyłącznie na „obsłudze procedur”, ale na wczesnym wykrywaniu toksyczności, zapobieganiu powikłaniom, systematycznej edukacji oraz wsparciu w obszarach, które w ginekologii onkologicznej są kluczowe: objawy intymne, płodność, obraz ciała, seksualność, menopauza po leczeniu oraz długoterminowe następstwa radioterapii. Kierunek postępowania wyznaczają aktualne wytyczne europejskie i polskie, które podkreślają znaczenie jakości opieki, kontroli działań niepożądanych i opieki w okresie obserwacji po leczeniu.  

W każdej fazie leczenia warto konsekwentnie dokumentować:

• objawy „ginekologiczne”: krwawienia (ilość, skrzepy), upławy, ból miednicy, ból przy współżyciu, przykry zapach
• stan ogólny: parametry życiowe, gorączka, wydolność wysiłkowa, skala zmęczenia, apetyt i masa ciała
• ryzyko niedokrwistości (osłabienie, zawroty, bladość; kontrola Hb zgodnie z planem)
• działanie układu moczowego i pokarmowego (diureza, dyzuria, stolce, biegunka, zaparcia)
• ryzyko zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej (unieruchomienie, operacja, odwodnienie) 
• dobrostan psychiczny, np. lęk, objawy depresyjne, napięcie, poczucie wstydu, obawy o seksualność, płodność, relację
• bezpieczeństwo socjalne, czyli kto pomoże po wypisie, transport na radioterapię, możliwości żywieniowe, wsparcie w domu.

Działania, jakie może podejmować zespół pielęgniarski opiekujący się pacjentką z rakiem szyjki macicy:

• wywiad i ocena wyjściowa oraz przygotowanie do wybranej metody leczenia - na starcie liczy się nie tylko to, jaki pacjentka ma stopień zaawansowania choroby, ale jak funkcjonuje: wydolność, masa ciała i apetyt, ból, krwawienia, parametry laboratoryjne (w tym morfologia, funkcja nerek), obciążenia internistyczne, leki (szczególnie przeciwkrzepliwe), stan psychiczny, zasoby wsparcia w domu oraz ryzyko przemocy lub braku opieki. 

W praktyce oddziałowej te informacje przekładają się na to: czy pacjentka wymaga szybszego zabezpieczenia przeciwbólowego, uważniejszego monitorowania krwawienia, konsultacji dietetycznej, wsparcia psychologa, edukacji „na raty” (bo w stresie nie zapamięta wszystkiego) i czy trzeba od razu planować opiekę po wypisie

• w leczeniu operacyjnym (najczęściej w stadiach wczesnych) nowoczesna opieka pielęgniarska idzie w stronę elementów szybkiej rekonwalescencji: dobra kontrola bólu bez nadmiernej sedacji, wczesna mobilizacja, profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, higiena rany i obserwacja powikłań urologicznych i jelitowych, bo po radykalnych zabiegach ginekologicznych ryzyko zatrzymania moczu, zaburzeń czucia pęcherza czy infekcji dróg moczowych nie jest rzadkością. 

W praktyce edukacja wypisowa po operacji musi obejmować jasne informacje na temat kolejnych, kontrolnych wizyt u lekarza oraz zalecenia dotyczące aktywności, współżycia i gojenia, bo pacjentki często wracają do domu z pytaniami, których nie zadały na oddziale

• w leczeniu skojarzonym radiochemioterapia (typowo w chorobie miejscowo zaawansowanej) działania pielęgniarskie skupiają się na monitorowaniu wpływu, jakie stosowane leczenie ma na pacjentkę. Np. najczęstsze problemy w trakcie radioterapii miednicy to narastające zmęczenie, biegunki, parcia naglące, podrażnienie pęcherza (częstomocz, pieczenie), nudności, spadek apetytu, podrażnienie skóry w polu napromieniania oraz zaburzenia snu. Jeżeli do tego dochodzi chemioterapia, wskazane jest monitorowanie nawodnienia, diurezy, nudności/wymiotów, funkcji nerek i parametrów morfologii, bo to one decydują o bezpieczeństwie podań
• wsparcie psychologiczne - rak szyjki macicy uderza w obszary intymne i tożsamość: „czy będę kobietą”, „czy będę mogła współżyć”, „czy mogę mieć dzieci”, „czy to moja wina przez HPV”. Ważne, aby edukacja i rozmowa były spokojne, oparte na faktach i pozbawione oceniania. Jeśli pacjentka potrzebuje głębszego wsparcia, ważne jest szybkie kierowanie do psychologa/psychoonkologa i, gdy to zasadne, do seksuologa lub fizjoterapeuty uroginekologicznego
• planowanie opieki „po leczeniu”: samoobserwacja, objawy nawrotu i dbałość o zdrowie ogólne. Ważne, aby pacjentka wiedziała, jakie objawy po zakończeniu leczenia wymagają kontaktu z ośrodkiem (np. nowe krwawienia z dróg rodnych lub krwiomocz, ból miednicy, objawy z układu moczowego, ból i obrzęk łydki, niewyjaśniona utrata masy ciała), ale też jakie elementy są „normalnym” następstwem i jak je łagodzić

Dobrze poprowadzona opieka pielęgniarska w raku szyjki macicy polega na czujnym monitorowaniu i szybkim reagowaniu, ale też na tym, by pacjentka nie została sama z tematami, o które trudno zapytać. To właśnie w tych obszarach; toksyczność leczenia, powikłania urologiczne i jelitowe, seksualność, menopauza, lęk i obraz ciała – działania zespołu pielęgniarskiego mogą przyczynić się do poprawy jakości życia i pomóc w bezpiecznym przejściu przez terapię.

Źródła:

1. Krajowy Rejestr Nowotworów. https://onkologia.org.pl/pl dostęp: 10.01.2026
2. Blecharz P. Szymański P. Rak szyjki macicy: przyczyny, objawy, leczenie i szczepienie. Medycyna praktyczna 2021. https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/99295,rak-szyjki-macicy dostęp: 10.01.2026
3. Coutelle A, Perkowska E, Lewko J, Perkowska A, Tabaka D. The impact of cervical cancer on the quality of women’s life. Wpływ nowotworu szyjki macicy na jakość życia kobiet. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne/Surgical and Vascular Nursing. 2023;17(2):69-77. https://www.termedia.pl/Wplyw-nowotworu-szyjki-macicy-na-jakosc-zycia-kobiet,50,51173,0,0.html dostęp: 10.01.2026
4. Bąk B. Proces pielęgnowania chorej na raka szyjki macicy na oddziale ginekologicznym - analiza przypadku. Studia Medyczne 2011 23(3) 57-63 https://studiamedyczne.ujk.edu.pl/doc/SM_tom_23/Proces%20pielegnowania%20chorej%20na%20raka%20szyjki%20macicy.pdf dostęp: 10.01.2026
5. Polskie Towarzystw Ginekologii Onkologicznej. Rak szyjki macicy – podręczne algorytmy. https://ptgo.pl/wp-content/uploads/2022/01/RakSzyjkiMacicy-PodreczneAlgorytmy.pdf Str 29-31 dostęp: 11.01.2026
6. Quinlan J. Ludzki wirus brodawczaka - badania przesiewowe, diagnostyka i zapobieganie. Medycyna Praktyczna 2021. https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/294909,ludzki-wirus-brodawczaka-badania-przesiewowe-diagnostyka-i-zapobieganie dostęp: 11.01.2026