Cholecystektomia laparoskopowa - rola pielęgniarki w przygotowaniu i opiece

Wróć do listy Data:
mgr Magdalena Sawicka

Cholecystektomia laparoskopowa jest obecnie standardową metodą leczenia wielu schorzeń pęcherzyka żółciowego, przede wszystkim objawowej kamicy pęcherzyka żółciowego oraz jej powikłań. Dzięki małoinwazyjnemu charakterowi zabieg wiąże się z mniejszym urazem tkanek, krótszym pobytem w szpitalu oraz szybszym powrotem pacjenta do codziennej aktywności niż klasyczna operacja metodą otwartą. Pielęgniarka uczestniczy w opiece nad pacjentem na każdym etapie procesu terapeutycznego, od przyjęcia na oddział, przez okres okołooperacyjny, aż po przygotowanie do wypisu. 

Przygotowanie pacjenta do zabiegu

Pierwszym etapem jest ocena stanu pacjenta oraz identyfikacja czynników mogących wpływać na przebieg operacji i okres pooperacyjny. Podczas zbierania wywiadu warto zwrócić uwagę na choroby współistniejące, przyjmowane leki, alergie oraz wcześniejsze zabiegi operacyjne. Szczególne znaczenie mają informacje dotyczące:

  • stosowania leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych,
  • cukrzycy i sposobu jej leczenia,
  • chorób układu krążenia,
  • przewlekłych chorób układu oddechowego,
  • przebytych reakcji niepożądanych związanych ze znieczuleniem.

Ważnym elementem przygotowania jest również kontrola podstawowych parametrów życiowych oraz obserwacja aktualnego stanu chorego. Pacjenci kierowani do zabiegu mogą zgłaszać ból w prawym podżebrzu, nudności, wymioty lub objawy stanu zapalnego. Każde pogorszenie stanu klinicznego powinno zostać odnotowane i przekazane lekarzowi.

Pielęgniarka uczestniczy także w przygotowaniu zgodnym z procedurami obowiązującymi w placówce. Obejmuje ono między innymi:

  • sprawdzenie kompletności dokumentacji medycznej,
  • potwierdzenie wykonania wymaganych badań diagnostycznych,
  • przygotowanie pola operacyjnego zgodnie z obowiązującymi standardami,
  • weryfikację pozostawania pacjenta na czczo,
  • przygotowanie do transportu na blok operacyjny.

Ważny jest również aspekt psychologiczny. Dla wielu pacjentów operacja, nawet planowa, jest źródłem niepokoju. Najczęściej obawy są związane ze znieczuleniem, bólem pooperacyjnym oraz możliwością wystąpienia powikłań. Spokojna rozmowa, wyjaśnienie przebiegu hospitalizacji i omówienie podstawowych zasad opieki po zabiegu pomagają ograniczyć lęk i zwiększają poczucie bezpieczeństwa chorego.

Opieka po zabiegu

Cholecystektomia laparoskopowa wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym. Po zabiegu pacjent wymaga szczególnie uważnej obserwacji. W pierwszych godzinach po operacji pielęgniarka monitoruje stan ogólny chorego oraz ocenia skuteczność wybudzania po znieczuleniu. Systematycznej kontroli podlegają:

  • ciśnienie tętnicze,
  • tętno,
  • częstość oddechów,
  • saturacja,
  • temperatura ciała,
  • poziom świadomości,
  • nasilenie bólu.

Ważna jest również ocena opatrunków pooperacyjnych. Niewielkie podbarwienie opatrunku może być zjawiskiem obserwowanym po zabiegu, jednak każde narastające krwawienie, znaczny obrzęk lub sączenie treści z rany wymagają zgłoszenia lekarzowi. 

Po laparoskopii pacjenci często zgłaszają uczucie rozpierania jamy brzusznej lub ból barku. Objawy te związane są z obecnością dwutlenku węgla wykorzystywanego podczas zabiegu do wytworzenia odmy otrzewnowej. Dolegliwości mają zwykle charakter przejściowy, jednak wymagają oceny i odpowiedniego postępowania przeciwbólowego.

Ból pooperacyjny należy do najczęściej zgłaszanych problemów po cholecystektomii. Jego regularna ocena stanowi jeden z podstawowych elementów opieki pielęgniarskiej. W praktyce zaleca się ocenę:

  • lokalizacji bólu,
  • jego natężenia,
  • czasu trwania,
  • wpływu na aktywność pacjenta,
  • skuteczności zastosowanego leczenia.

Dokumentowanie wyników oceny bólu pozwala monitorować efekty terapii oraz szybciej identyfikować sytuacje wymagające dodatkowej diagnostyki. Na szczególną uwagę zasługuje ból, który: gwałtownie narasta, nie ustępuje po zastosowanym leczeniu, pojawia się nagle po okresie poprawy, współwystępuje z gorączką lub pogorszeniem stanu ogólnego. Takie objawy mogą sugerować rozwijające się powikłania pooperacyjne.

Jednym z najważniejszych elementów opieki pooperacyjnej jest wczesne uruchamianie chorego. Mobilizacja powinna odbywać się zgodnie z zaleceniami zespołu terapeutycznego oraz aktualnym stanem pacjenta. Korzyści wynikające z wczesnej pionizacji obejmują:

  • zmniejszenie ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych,
  • poprawę wentylacji płuc,
  • szybszy powrót perystaltyki jelit,
  • ograniczenie ryzyka zalegania wydzieliny w drogach oddechowych,
  • szybszy powrót do samodzielności.

Pierwsze uruchomienie powinno odbywać się pod nadzorem personelu. Pielęgniarka ocenia tolerancję wysiłku, występowanie zawrotów głowy, osłabienia oraz ryzyko upadku. Ważnym elementem profilaktyki jest również zachęcanie pacjenta do wykonywania ćwiczeń oddechowych i efektywnego kaszlu. Ma to szczególne znaczenie u osób starszych, palaczy tytoniu oraz pacjentów z chorobami układu oddechowego.

Mimo że cholecystektomia laparoskopowa jest procedurą bezpieczną, warto zachować czujność wobec objawów mogących świadczyć o rozwoju powikłań. Do najważniejszych objawów alarmowych należą:

  • narastający ból brzucha,
  • gorączka lub dreszcze,
  • tachykardia,
  • spadek ciśnienia tętniczego,
  • utrzymujące się nudności i wymioty,
  • nasilone wzdęcie brzucha,
  • żółtaczka,
  • wyciek treści żółciowej z rany,
  • krwawienie z miejsc po trokarach,
  • duszność lub nagłe pogorszenie stanu ogólnego.

Szybkie rozpoznanie niepokojących objawów i przekazanie informacji lekarzowi może mieć kluczowe znaczenie dla dalszego leczenia pacjenta.

Ze względu na krótki pobyt w szpitalu pacjent powinien otrzymać jasne i zrozumiałe informacje dotyczące dalszego postępowania. Edukacja obejmuje przede wszystkim:

  • zasady pielęgnacji ran pooperacyjnych,
  • obserwację miejsc po trokarach,
  • przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami,
  • stopniowy powrót do aktywności fizycznej,
  • przestrzeganie terminów kontroli lekarskich,
  • rozpoznawanie objawów wymagających pilnej konsultacji.

Pacjent powinien wiedzieć, że niewielki dyskomfort w okolicy ran czy przejściowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą występować przez pewien czas po zabiegu. Jednocześnie należy podkreślić konieczność pilnego kontaktu z personelem medycznym w przypadku wystąpienia gorączki, nasilającego się bólu brzucha, żółtaczki, wycieku z rany lub utrzymujących się wymiotów.

W zakresie żywienia zalecenia powinny być zgodne z decyzją lekarza prowadzącego i standardami obowiązującymi w danej placówce. Pielęgniarka może natomiast edukować pacjenta w zakresie obserwacji tolerancji posiłków oraz znaczenia regularnego odżywiania i odpowiedniego nawodnienia.

Źródła:

Długołęcka R, Kania E, Biegus I. Opieka pielęgniarska nad pacjentem po cholecystektomii klasycznej i laparoskopowej. Nursing staff over a patient after cholecystectomy. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne/Surgical and Vascular Nursing. 2022;16(3):85-90. https://www.termedia.pl/Opieka-pielegniarska-nad-pacjentem-po-cholecystektomii-klasycznej-i-laparoskopowej,50,48492,1,0.html, dostęp: 31.05.2026.

Walewska E. Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2012.

Kapała W. Pielęgniarstwo w chirurgii. Wydawnictwo Czelej 2006, str 157-160.

Wróć do listy Przejdź dalej