Uprawnienia pielęgniarek i położnych do ordynowania wyrobów medycznych pacjentom z cukrzycą

Ordynowanie wyrobów medycznych pacjentom z cukrzycą

Wyroby medyczne przeznaczone dla pacjentów z cukrzycą wchodzące w wykaz wyrobów medycznych, o których mowa w art. 15a ust.1 Ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (ujęte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 12 czerwca 2024 r. zmieniającym wykaz substancji i wyrobów medycznych przeznaczonych do samodzielnej ordynacji przez uprawnione pielęgniarki i położne oraz w oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 13 października 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie). 

Zgodnie z powyższym, wyżej wymienione osoby uprawnione są do ordynacji:

• zestawów infuzyjnych do osobistej pompy insulinowej - 10 sztuk (obejmujące wkłucie, łącznik i dren), 
• zbiorników na insulinę do osobistej pompy insulinowej do 10 sztuk, 
• pasków diagnostyczne do oznaczania glukozy i ciał ketonowych w moczu (w wyniku błędu w trakcie nowelizacji usunięto z wykazu paski do glukometru i zastąpiono paskami do moczu),
• wkładki ortopedyczne na zamówienie wraz z badaniem rozmieszczenia nacisków na podeszwowej stronie stóp, zarówno w warunkach statycznych, jak i dynamicznych

W przypadku wszystkich sensorów i transmiterów CGM-RT oraz w przypadku ciągłego monitoringu glikemii typu flash uprawniona do kontynuacji zlecenia lekarskiego jest pielęgniarka lub położna, o której mowa w art. 15a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, zatrudniona w poradni lub na oddziale diabetologii.  

Paski diagnostyczne do oznaczania glukozy we krwi

Skuteczne leczenie cukrzycy determinowane jest w dużej mierze przez dostęp do wyrobów medycznych. U osób z niedostateczną kontrolą choroby i wahaniami glikemii istnieje większe ryzyko rozwoju powikłań cukrzycowych. Paski testowe do glukometrów są więc kluczowym elementem zarządzania cukrzycą. Są one dostępne bez ograniczeń dla wszystkich pacjentów z cukrzycą jeśli są ujęte w wykazie dla danej kategorii/refundacji, z poziomem odpłatności determinowanym przez rodzaj insulinoterapii.  Do momentu nowelizacji wykazu, pielęgniarki mogły ordynować paski do glukometru, obecnie przez błędy legislacyjne zostały pozbawione takiej możliwości, co znacząco ogranicza dostęp pacjentów do otrzymania produktów. 

W związku z tym, obecnie możliwe jest kontynuowanie recepty lekarskiej na paski diagnostyczne przez uprawnione pielęgniarki.

Refundacja pasków dotyczy tylko pacjentów z rozpoznaną cukrzycą. Paski do badania poziomu glikemii u osób w stanie przedcukrzycowym, czyli z nieprawidłową glikemią na czczo i/lub z upośledzoną tolerancją glukozy są pełnopłatne. 

Odpłatność za opakowanie pasków dla chorych z cukrzycą typu I oraz innych typów cukrzycy wymagających intensywnej insulinoterapii czyli co najmniej trzech wstrzyknięć insuliny dziennie lub korzystających z pomp insulinowych jest na poziomie odpłatności ryczałtowej.  Pozostałym chorym na cukrzycę przysługują one z odpłatnością 30 procent. 

Aby zapewnić pacjentom najlepszą możliwą jakość opieki, na proces ordynacji powinna się składać również edukacja pacjenta. Pielęgniarka/położna powinna udzielić pacjentowi bądź jego rodzinie porady dotyczącej właściwego korzystania z pasków do glukometru.

Zestawy infuzyjne do osobistej pompy insulinowej

Zestawy infuzyjne do osobistej pompy insulinowej obejmujące wkłucie, łącznik i dren zaliczane są do wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie.

Rolą pielęgniarki i położnej jest wystawienie zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne z uwzględnieniem kryteriów przyznawania, okresu użytkowania i ilości sztuk objętych refundacją, istotne jest prawidłowe wypełnienie oraz uzyskiwanie potwierdzenia zlecenia, oraz prowadzenie niezbędnej dokumentacji.

Na kanwie zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2023 poz. 2461, obowiązuje od 1 stycznia 2024 r.).

Pacjentom do ukończenia 26. roku życia oraz kobietom w ciąży, zakwalifikowanym do leczenia cukrzycy przy pomocy osobistej pompy insulinowej, przysługuje pełna (100%) refundacja kosztów zakupu zestawów infuzyjnych, obejmujących wkłucie, łącznik i dren, w limicie do 10 zestawów miesięcznie.

Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują dwa typy refundowanych zestawów infuzyjnych:

• zestawy działające do 3 dni,
• zestawy działające co najmniej 7 dni (tzw. zestawy siedmiodniowe).

Dla zestawów siedmiodniowych wprowadzono nowy limit finansowania w wysokości 75 zł za sztukę.

Odpłatność pacjentów pozostaje bez zmian:

• 0% – dla kobiet w ciąży i osób poniżej 26. roku życia,
• 30% – dla osób powyżej 26. roku życia.

W przypadku pacjentów powyżej 26. roku życia z cukrzycą typu 1 (lub typu 3) korzystających z osobistej pompy insulinowej, refundacja na zestawy infuzyjne (zarówno 3-, jak i 7-dniowe) wynosi 70% limitu finansowania, a pozostałe 30% stanowi dopłatę pacjenta.

Przykładowo:

• przy limicie 75 zł za zestaw siedmiodniowy pacjent powyżej 26 r.ż. dopłaca 22,50 zł,
• przy miesięcznym limicie 10 zestawów dopłata własna nie przekracza 225 zł.

Limit finansowania zestawów do pomp insulinowych wynosi obecnie do 10 sztuk miesięcznie (niezależnie od rodzaju zestawu).

Zwiększono także limit pojemników na insulinę – z 5 do 10 sztuk miesięcznie, przy zachowaniu limitu finansowania 9 zł za sztukę (odpłatność pacjenta – 30%).

Wkładki ortopedyczne na zamówienie wraz z badaniem rozmieszczenia nacisków na podeszwowej stronie stóp, zarówno w warunkach statycznych jak i dynamicznych dla pacjentów z cukrzycą: 

• z zespołem stopy niedokrwiennej lub neuropatycznej lub  
• z deformacjami stóp, lub  
• z występowaniem modzeli lub nagniotków w części podeszwowej stopy, 
• w profilaktyce rozwinięcia wtórnego zespołu stopy cukrzycowej. 

Klasyfikacja cukrzycy

Warto przypomnieć - biorąc pod uwagę patofizjologię choroby - że wyróżnia się cztery typy cukrzycy: 

• cukrzyca typu 1 – przyczyną choroby jest proces autoagresji, zniszczenie komórek produkujących insulinę przez błąd układu odpornościowego. Ten typ cukrzycy najczęściej diagnozowany jest u dzieci i młodzieży, ale może także być rozpoznany u osób dorosłych, 
• cukrzyca typu 2 – zaliczana do chorób cywilizacyjnych, jej przyczyną jest insulinooporność, do rozwoju której przyczynia się nadmierna masa ciała, brak aktywności fizycznej, 
• inne specyficzne typy cukrzycy, tzw. typ 3 – np. cukrzyca monogenowa, cukrzyca noworodkowa, 
• hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w ciąży –  cukrzyca ciążowa. 

Dlaczego te zmiany mają znaczenie dla praktyki pielęgniarskiej

Rozszerzenie uprawnień do ordynacji wyrobów medycznych przez pielęgniarki i położne nie jest wyłącznie formalnym zapisem w rozporządzeniu. To konsekwencja rosnącego znaczenia pielęgniarstwa klinicznego w opiece nad pacjentami przewlekle chorymi.

W kontekście cukrzycy oznacza to przesunięcie części odpowiedzialności terapeutycznej z lekarza na zespół pielęgniarski. W praktyce przekłada się to na:

• krótszy czas oczekiwania na kontynuację zleceń,
• większą ciągłość opieki edukacyjnej,
• lepsze wykorzystanie kompetencji pielęgniarki diabetologicznej 

Co ważne, włączenie pielęgniarki do procesu ordynacji nie obniża jakości opieki, wręcz przeciwnie, pozwala na bieżące reagowanie na problemy pacjentów (np. podrażnienia skóry wokół wkłuć, błędy w użytkowaniu zestawów).

W wielu krajach UE ten model już działa – Polska dopiero go wdraża.

Aktualizacja (październik 2025 r.): piel. Szymon Zwięczak

Bibliografia 

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. z 2013 r., poz. 1565) 
2. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2016 r., poz.1536 z późn. zm.) 
3. Ustawa z dnia 15 lipca 2011 roku o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2016., poz. 1251) 
4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2015 r. w sprawie recept wystawianych przez pielęgniarki i położne (Dz.U. z 2015 r., poz. 1971, Dz.U. z 2016 r., poz.1360),  
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 października 2015 roku w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, wykazu środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wykazu wyrobów medycznych i wykazu badań diagnostycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1739); 
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2023 poz. 2461) 
7. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą 2024, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd 
8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i położne  (Dz.U. 2024 poz. 876) 
9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 października 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. 2023 poz. 2461)