Ministerstwo Zdrowia planuje gruntowną reformę zawodów pielęgniarki i położnej

Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia, dynamiczne zmiany w systemie ochrony zdrowia, postęp medycyny, rosnące kompetencje środowiska pielęgniarskiego oraz wyzwania demograficzne sprawiają, że dotychczasowe regulacje wymagają gruntownej aktualizacji. Prace nad nowym projektem prowadziło specjalnie powołane zarządzeniem Ministra Zdrowia z 30 sierpnia 2023 r. Zespół ekspercki, w skład którego weszli przedstawiciele resortu zdrowia, uczelni kształcących na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych oraz organizacji branżowych.

Trzy poziomy kompetencji

Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie systemu poziomów kompetencyjnych dla pielęgniarek i położnych. Zamiast dotychczasowego jednorodnego modelu, projekt przewiduje trzy poziomy: pielęgniarkę/położną ogólną, kwalifikowaną oraz kliniczną. Przypisanie do poszczególnych poziomów będzie zależne od ukończonego kształcenia przed- i podyplomowego oraz posiadanych kompetencji. Jak zakłada resort, w akcie wykonawczym do ustawy zostaną wskazane konkretne czynności zawodowe, które pielęgniarka lub położna może wykonywać na danym poziomie w poszczególnych obszarach opieki zdrowotnej. Ma to ułatwić pracodawcom określanie zakresów obowiązków na poszczególnych stanowiskach pracy.

Pielęgniarka i położna zaawansowanej praktyki

Projekt wprowadza do polskiego systemu zupełnie nową kategorię - pielęgniarkę i położną zaawansowanej praktyki (Advanced Practice Nurse). Będzie to samodzielna profesjonalistka o rozszerzonym zakresie uprawnień, odpowiedzialności i samodzielności zawodowej. Warunki uzyskania statusu APN są wymagające: konieczny będzie tytuł magistra pielęgniarstwa lub położnictwa, tytuł specjalisty oraz minimum 10 lat doświadczenia zawodowego, w tym co najmniej 5 lat udzielania świadczeń w danej dziedzinie. Szacuje się, że pielęgniarki i położne APN będą stanowić około 2% ogółu osób wykonujących te zawody w systemie ochrony zdrowia.

Szerszy zakres świadczeń i nowe formy wykonywania zawodu

Projekt rozszerza katalog świadczeń udzielanych przez pielęgniarki i położne. Istotną nowością jest m.in. umożliwienie stwierdzania zgonu w obszarze opieki paliatywnej i długoterminowej - dotychczas takie uprawnienie przysługiwało wyłącznie pielęgniarce systemu podczas akcji medycznej. Ponadto za formę wykonywania zawodu uznana zostanie praca na stanowisku pielęgniarki w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej, zakładach pracy chronionej czy ośrodkach rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami. Obecnie zatrudnienie w tych miejscach formalnie nie jest traktowane jako wykonywanie zawodu pielęgniarki.

Reforma kształcenia i obowiązkowe punkty edukacyjne

Projektowane zmiany dotyczą również systemu edukacji. Studia na kierunku pielęgniarstwo i położnictwo - zarówno pierwszego, jak i drugiego stopnia - będą mogły być prowadzone wyłącznie w formie stacjonarnej. Studia pierwszego stopnia mają trwać co najmniej 3 lata i obejmować minimum 4600 godzin kształcenia zawodowego. Wprowadzony zostanie obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych w ramach ustawicznego rozwoju zawodowego, realizowanego w 5-letnim okresie rozliczeniowym - rozwiązanie analogiczne do funkcjonującego już w przypadku lekarzy, ratowników medycznych czy farmaceutów.

Zmianie ulega także system akredytacji uczelni. Dotychczasowa Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych zostaje zastąpiona Krajową Radą Akredytacyjną Uczelni Kształcących Pielęgniarki i Położne, co lepiej oddaje jej faktyczny zakres działania. Akredytacja będzie udzielana na okres od 3 do 5 lat. Z kolei specjalizacje będą mogły prowadzić wyłącznie jednostki wpisane na listę dyrektora CMKP po uzyskaniu akredytacji.

Egzamin z języka polskiego i ułatwienia w nostryfikacji dyplomów

Projekt wprowadza obowiązek zdawania egzaminu z języka polskiego przez osoby ubiegające się o prawo wykonywania zawodu, które nie ukończyły studiów w języku polskim. Egzamin ten będzie przeprowadzany przez NRPiP. Jednocześnie ustawa ustanawia nową ścieżkę uznawania kwalifikacji - Państwowy Egzamin Weryfikacyjny (PEW) dla osób z dyplomem uzyskanym poza UE, który ma się odbywać dwa razy do roku pod nadzorem dyrektora CEM.

Spotkanie MZ i NRPiP

W połowie marca br. wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka wraz z zastępczynią dyrektora Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych Edytą Gadomską uczestniczyły w obradach Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych. Omówiono propozycje zgłoszone przez Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych, w tym rozwiązania umożliwiające położnym wykonywanie świadczeń z zakresu pielęgniarstwa - m.in. w opiece długoterminowej oraz paliatywno-hospicyjnej - po ukończeniu odpowiedniego kursu uzupełniającego. Celem projektowanych zmian jest stworzenie spójnego i przejrzystego systemu opartego na realnych kompetencjach, odpowiedzialności zawodowej oraz bezpieczeństwie pacjenta. Spotkanie z samorządem zawodowym stanowiło element tego procesu. Ministerstwo Zdrowia zapowiada kontynuowanie dialogu oraz dalsze prace nad rozwiązaniami wypracowywanymi wspólnie ze środowiskiem pielęgniarskim.

Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej jest obecnie na etapie prac legislacyjnych w ramach Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. 

Źródło: KPRM, NIPiP

Autor: MG