Rola pielęgniarki w ECPW - przygotowanie, asysta i obserwacja po zabiegu

Dla pielęgniarki ECPW oznacza znacznie więcej niż przygotowanie pacjenta do gastroskopii. To procedura o wyższym stopniu złożoności, z większym ryzykiem powikłań, wymagająca ścisłej współpracy z lekarzem endoskopistą, zespołem anestezjologicznym oraz personelem pracowni. Rola pielęgniarki obejmuje tu cały proces: ocenę przygotowania chorego, organizację bezpiecznej ścieżki okołozabiegowej, asystę techniczną i instrumentalną, nadzór nad materiałami i sprzętem oraz uważną obserwację po zabiegu. W praktyce pielęgniarskiej kluczowe znaczenie ma zrozumienie, że ECPW wykonuje się zwykle nie po to, by „tylko zobaczyć”, ale po to, by leczyć. 

ECPW to procedura endoskopowo-radiologiczna, w której duodenoskop wprowadza się do dwunastnicy, a następnie kaniuluje brodawkę większą dwunastnicy w celu podania środka cieniującego do dróg żółciowych lub przewodu trzustkowego oraz wykonania odpowiednich interwencji terapeutycznych. Najczęstsze wskazania obejmują: kamicę przewodową, żółtaczkę mechaniczną, zwężenia dróg żółciowych, konieczność protezowania dróg żółciowych, wybrane powikłania pooperacyjne w obrębie dróg żółciowych, diagnostykę i leczenie niektórych chorób trzustki, pobranie materiału do dalszej oceny w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych lub zwężeń o niejasnej etiologii.

Dla pielęgniarki ważne jest, by rozumieć, że charakter zabiegu może być bardzo różny. Inaczej wygląda krótka procedura związana z usunięciem pojedynczego złogu, a inaczej trudne ECPW u pacjenta z sepsą, zwężeniem nowotworowym lub po wcześniejszych zabiegach operacyjnych. Ta różnica przekłada się na stopień przygotowania, czas zabiegu, dobór akcesoriów i poziom ryzyka.

Spośród procedur endoskopowych ECPW należy do tych, które wiążą się z relatywnie większym ryzykiem powikłań. Najważniejsze z nich to: ostre zapalenie trzustki po ECPW, krwawienie, perforacja, zakażenie dróg żółciowych, powikłania sercowo-oddechowe związane ze sedacją lub znieczuleniem, zaburzenia hemodynamiczne. 

Przygotowanie pacjenta do ECPW - rola pielęgniarki przed zabiegiem

Pierwszym zadaniem jest upewnienie się, że dokumentacja jest kompletna i zgodna z planowaną procedurą. Należy sprawdzić: dane identyfikacyjne pacjenta, skierowanie lub kwalifikację do ECPW, zgodę na zabieg oraz zgodę na sedację lub znieczulenie, jeśli są wymagane, aktualne wyniki badań zgodnie z procedurą jednostki, informacje o uczuleniach, listę przyjmowanych leków, informacje o leczeniu przeciwkrzepliwym i przeciwpłytkowym, choroby współistniejące, zwłaszcza kardiologiczne, pulmonologiczne, metaboliczne i nerkowe, wcześniejsze zabiegi w obrębie dróg żółciowych, trzustki i górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Zakres przygotowania zależy od lokalnych standardów, ale zwykle obejmuje: założenie lub kontrolę dostępu żylnego, przygotowanie leków zleconych przed zabiegiem, przygotowanie pacjenta do sedacji lub znieczulenia, wdrożenie profilaktyki przeciwbakteryjnej, jeśli została zalecona, przygotowanie monitorowania parametrów życiowych, przygotowanie dokumentacji i transportu do pracowni.

Pacjenci często obawiają się ECPW bardziej niż standardowej gastroskopii, bo słyszeli o „zabiegu na drogach żółciowych”, ryzyku bólu lub powikłań. Pielęgniarka odgrywa ważną rolę w przekazaniu prostych, konkretnych informacji: jak będzie wyglądał pobyt w pracowni, że procedura zwykle odbywa się w sedacji lub znieczuleniu, że po zabiegu konieczna będzie obserwacja, jakie dolegliwości mogą się pojawić po procedurze, dlaczego nie wolno od razu jeść i pić bez zgody zespołu.

Warto pamiętać, że ECPW wykonuje się z użyciem promieniowania jonizującego. Dlatego przygotowanie zespołu i pracowni obejmuje także elementy związane z ochroną radiologiczną.

Asysta pielęgniarki podczas ECPW

ECPW wymaga od pielęgniarki nie tylko dobrej organizacji, ale również znajomości przebiegu procedury i akcesoriów zabiegowych. Zakres zadań może się różnić między ośrodkami, ale pewne elementy są stałe.

Przed zabiegiem pielęgniarka uczestniczy w przygotowaniu pracowni, sprawdza gotowość toru wizyjnego, aparatury monitorującej, źródła ssania, tlenu, sprzętu do resuscytacji, materiałów jednorazowych oraz akcesoriów endoskopowych. Pielęgniarka musi orientować się, który sprzęt jest potrzebny na danym etapie, aby nie opóźniać procedury.

Pacjent do ECPW jest zwykle układany zgodnie z praktyką danego ośrodka i wymaganiami zespołu. Pielęgniarka dba o bezpieczne ułożenie, ochronę przed urazem, podłączenie monitorowania i zachowanie drożności linii dożylnych. W trakcie sedacji lub znieczulenia szczególne znaczenie ma nadzór nad parametrami życiowymi oraz szybkie reagowanie na zaburzenia oddychania, spadek saturacji, zmiany ciśnienia lub rytmu serca.

Asysta instrumentalna jest jednym z kluczowych elementów roli pielęgniarki. Asysta obejmuje m.in.: podawanie akcesoriów zgodnie z etapem zabiegu, przygotowanie kontrastu, obsługę niektórych elementów toru zabiegowego zgodnie z organizacją pracowni, kontrolę materiałów zużywanych podczas procedury, współudział w utrzymaniu pola pracy i sprawności technicznej, przygotowanie materiału do badań i jego prawidłowe zabezpieczenie.

Podczas ECPW pielęgniarka musi zachować czujność na: bezdech i spłycenie oddechu, zaburzenia hemodynamiczne, nasilone krwawienie, trudności techniczne wydłużające procedurę, oznaki pogarszania się stanu pacjenta.

Obserwacja pacjenta po ECPW - najważniejsze zadania pielęgniarki

Po zabiegu pacjent wymaga obserwacji nie tylko dlatego, że był sedowany, ale przede wszystkim dlatego, że powikłania ECPW mogą rozwijać się w ciągu godzin po procedurze. Nadzór po zabiegu powinien być celowany i świadomy. Po ECPW należy ocenić: poziom świadomości, wydolność oddechową, saturację, ciśnienie tętnicze, tętno, natężenie bólu, nudności i wymioty, tolerancję pozycji oraz stopień wybudzenia po sedacji.

Niewielki dyskomfort w gardle czy przejściowe wzdęcie mogą być spodziewane, ale silny lub narastający ból brzucha wymaga czujności. Może sugerować ostre zapalenie trzustki, perforację lub inne powikłanie. Pielęgniarka powinna ocenić: lokalizację bólu, jego nasilenie, czas narastania, reakcję na leczenie, obecność objawów towarzyszących, takich jak nudności, wymioty, gorączka, poty czy obrona mięśniowa.

Obserwacja pod kątem krwawienia i perforacji - po rozleglejszych interwencjach pielęgniarka powinna zwracać uwagę na: spadki ciśnienia, tachykardię, bladość, zimny pot, osłabienie, smoliste stolce lub krwistą treść, jeśli się pojawi, narastający ból brzucha, objawy otrzewnowe, gorączkę lub cechy pogarszania się stanu ogólnego. Perforacja po ECPW może początkowo nie dawać spektakularnych objawów, dlatego znaczenie ma także obserwacja subtelnych zmian i szybkie zgłaszanie lekarzowi niepokojących sygnałów.

Po ECPW pacjent nie powinien samodzielnie rozpoczynać picia ani jedzenia bez zgody zespołu. Pielęgniarka ocenia stopień wybudzenia, bezpieczeństwo połykania, brak nasilonych nudności i aktualne zalecenia lekarskie. W przypadkach powikłanych lub przy podejrzeniu powikłań powrót do żywienia doustnego może być odroczony.

Edukacja pacjenta po ECPW

Jeśli pacjent ma być wypisany po obserwacji, musi otrzymać jasne informacje, jakie objawy wymagają pilnego kontaktu z placówką lub zgłoszenia się do szpitala. Należą do nich przede wszystkim: silny ból brzucha, gorączka, dreszcze, uporczywe wymioty, osłabienie narastające po powrocie do domu, smoliste stolce lub krwawienie, duszność, omdlenie.

Źródła:

1. Wiercińska M. Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW). Medycyna Praktyczna 2022. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/136517,endoskopowa-cholangiopankreatografia-wsteczna-ecpw#goog_rewarded dostęp: 3.03.2026
2. Marek T., Nowakowska-Duława E., Marlicz K. Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW). Medycyna Praktyczna 2026. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.V.26.2.2. dostęp: 3.03.2026
3. Pietruszka Sz. (opracowanie) Powikłania endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej Wytyczne European Society of Gastrointestinal Endoscopy (2020). Medycyna Praktyczna 2021. https://www.mp.pl/chirurgia/wytyczne-przegladowe/278512,powiklania-endoskopowej-cholangiopankreatografii-wstecznej dostęp: 3.03.2026
4. Bambrowicz, J., Cierzniakowska, K., Szewczyk, M., Popow, A., Banaszkiewicz, Z.,  & Jawień, A. (2011). Badania endoskopowe i opieka pielęgniarska nad chorym w pracowni endoskopii. Endoscopic examinations and nursing care for patients in endoscopy unit. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne/Surgical and Vascular Nursing, 5(1), 1-6. https://www.termedia.pl/Badania-endoskopowe-i-opieka-pielegniarska-nad-chorym-w-pracowni-endoskopii,50,16691,0,0.html dostęp: 3.03.2026