Endoskopia ginekologiczna - rodzaje zabiegów - rola pielęgniarki w przygotowaniu i opiece

Histeroskopia

Histeroskopia - to badanie lub zabieg wykonywany przez pochwę i kanał szyjki macicy do wnętrza jamy macicy. Umożliwia bezpośrednie obejrzenie kanału szyjki, jamy macicy oraz ujść macicznych jajowodów. Może mieć charakter:

• diagnostyczny, gdy celem jest ocena jamy macicy, rozpoznanie zmian i ewentualne pobranie biopsji. Wskazaniem mogą być między innymi: nieprawidłowe krwawienia z macicy, krwawienia po menopauzie, podejrzenie polipa endometrialnego, podejrzenie mięśniaka podśluzówkowego, niepłodność i poronienia nawracające, podejrzenie zrostów wewnątrzmacicznych, ocena nieprawidłowości jamy macicy w badaniach obrazowych.

Z punktu widzenia pielęgniarki ważne jest, że histeroskopia diagnostyczna bywa wykonywana ambulatoryjnie lub w trybie krótkiego pobytu, często bez znieczulenia ogólnego albo w znieczuleniu miejscowym/dożylnym.

• operacyjny - w tej procedurze nie chodzi już tylko o oglądanie, ale o aktywne leczenie. Podczas histeroskopii operacyjnej można wykonać m.in.: usunięcie polipa, resekcję mięśniaka podśluzówkowego, przecięcie zrostów wewnątrzmacicznych, korekcję przegrody macicy, biopsję celowaną, usunięcie wybranych zmian wewnątrzmacicznych. 

Tu większe znaczenie ma kontrola bólu, bilans płynów stosowanych do rozszerzenia jamy macicy, obserwacja pod kątem krwawienia, perforacji i innych powikłań okołozabiegowych.

Laparoskopia

Laparoskopia - to zabieg wykonywany z dostępu przez powłoki brzuszne, z użyciem kamery i narzędzi wprowadzanych przez troakary. Pozwala ocenić narządy miednicy mniejszej i jamy brzusznej oraz wykonać procedury operacyjne. Laparoskopia może mieć charakter:

• diagnostyczny, np. w wybranych przypadkach niepłodności lub niejasnych dolegliwości miednicy mniejszej. Może być wykorzystywana w diagnostyce niektórych przypadków bólu miednicy, zmian przydatków czy wybranych problemów związanych z płodnością i endometriozą, jeśli nieinwazyjna diagnostyka nie daje wystarczającej odpowiedzi.
• operacyjny, gdy wykonuje się zabiegi na przydatkach, usuwa ogniska endometriozy, torbiele jajników, wykonuje histerektomię laparoskopową lub inne procedury terapeutyczne. W porównaniu z histeroskopią jest to zwykle procedura bardziej obciążająca, częściej wymagająca znieczulenia ogólnego, bardziej rozbudowanego przygotowania przedoperacyjnego i intensywniejszej obserwacji po zabiegu.

Kwalifikacja i przygotowanie pacjentki – rola pielęgniarki przed zabiegiem

Przed zabiegiem należy upewnić się, że dostępne są: pełna dokumentacja medyczna, zgoda na zabieg i znieczulenie, aktualne wyniki badań zgodnie z procedurą oddziału, opis wskazań do zabiegu, informacje o chorobach współistniejących, dane o uczuleniach, przyjmowane leki, w tym przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe, przeciwcukrzycowe i hormonalne, informacja o możliwości ciąży, jeśli ma to znaczenie kliniczne. Pielęgniarka sprawdza również zgodność danych pacjentki, rodzaju planowanego zabiegu i przygotowania organizacyjnego.

Przygotowanie pielęgniarskie obejmuje nie tylko parametry życiowe, ale też ocenę praktyczną: czy pacjentka rozumie plan zabiegu, czy zgłasza lęk, nudności, infekcję, krwawienie, objawy przeziębienia, czy była na czczo, czy prawidłowo odstawiła lub przyjęła leki zgodnie z zaleceniami. Szczególnej uwagi wymagają pacjentki: z otyłością, z cukrzycą, z chorobami sercowo-naczyniowym, z obciążonym wywiadem anestezjologicznym, z ryzykiem zakrzepowo-zatorowym, po przebytych operacjach jamy brzusznej. Przygotowanie fizyczne do zabiegu zależy od rodzaju procedury i lokalnej organizacji pracy, ale zwykle obejmuje:

• przygotowanie zgodne z zasadami bycia na czczo,
• wykonanie toalety ciała według standardu oddziału,
• usunięcie biżuterii, lakieru hybrydowego lub elementów utrudniających monitorowanie, jeśli jest to wymagane,
• założenie opaski identyfikacyjnej,
• przygotowanie pola operacyjnego zgodnie z procedurą,
• założenie dostępu żylnego,
• podanie zleconej premedykacji,
• profilaktykę przeciwzakrzepową i przeciwbakteryjną, jeśli została zlecona,
• opróżnienie pęcherza, jeśli wymaga tego procedura.

W laparoskopii przygotowanie jest zwykle szersze niż w histeroskopii. Może obejmować także pończochy lub inne elementy profilaktyki zakrzepicy oraz bardziej rozbudowane działania związane ze znieczuleniem ogólnym.

Dla wielu pacjentek stres przed zabiegiem jest większym problemem niż sam ból pooperacyjny. Pielęgniarka ma ważną rolę w przekazaniu informacji prostym językiem: jak wygląda droga pacjentki w dniu zabiegu, czego może się spodziewać po wybudzeniu, jakie dolegliwości po zabiegu są typowe, kiedy należy zgłaszać niepokojące objawy, kiedy możliwe będzie picie, jedzenie, pionizacja i wypis. Spokojna, konkretna rozmowa zmniejsza napięcie, poprawia współpracę i ułatwia późniejszą obserwację objawów.

Rola pielęgniarki podczas zabiegu

Zakres zadań zależy od miejsca wykonywania procedury i roli w zespole, ale można wskazać kilka stałych obszarów odpowiedzialności.

Pielęgniarka uczestniczy w przygotowaniu sali, sprzętu, materiałów i dokumentacji. Dba o przestrzeganie zasad aseptyki, pomaga w ułożeniu pacjentki, zabezpiecza ją przed urazem uciskowym i czuwa nad przebiegiem procedury zgodnie z zakresem kompetencji. W zabiegach ginekologicznych szczególne znaczenie ma prawidłowe ułożenie pacjentki w pozycji ginekologicznej lub Trendelenburga, tak aby zminimalizować ryzyko ucisku, przemieszczenia, urazu nerwów i dyskomfortu pooperacyjnego.

W histeroskopii ważne są m.in. sprawność toru wizyjnego, odpowiednie narzędzia, źródło światła, system podawania medium rozszerzającego oraz nadzór nad bilansem płynów. W laparoskopii dochodzi kontrola zestawu laparoskopowego, narzędzi roboczych, systemów energii i materiałów do hemostazy.

W trakcie zabiegu pielęgniarka obserwuje stan pacjentki, zgłasza niepokojące zmiany, wspiera dokumentowanie przebiegu procedury oraz współpracuje z zespołem operacyjnym i anestezjologicznym. W histeroskopii szczególnej czujności wymaga: ból nieadekwatny do etapu procedury, nasilone krwawienie, podejrzenie perforacji. Z kolei w laparoskopii ważne są m.in.: stabilność hemodynamiczna, parametry oddechowe, bilans płynów, bezpieczeństwo pozycjonowania.

Opieka po histeroskopii - na co zwrócić uwagę?

Po histeroskopii zakres obserwacji zależy od rodzaju zabiegu, zastosowanego znieczulenia i stanu pacjentki. Najczęściej pielęgniarka ocenia: stan ogólny i poziom świadomości, natężenie bólu, nudności i wymioty, krwawienie z dróg rodnych, zawroty głowy, osłabienie, omdlenie, tolerancję pionizacji, możliwość oddania moczu, samopoczucie przed wypisem. Po histeroskopii diagnostycznej plamienie i umiarkowany ból podbrzusza mogą być spodziewane, ale nasilone krwawienie, silny narastający ból, gorączka, omdlenie lub objawy otrzewnowe wymagają pilnej oceny. W histeroskopii operacyjnej czujność powinna być większa, zwłaszcza przy dłuższym zabiegu, większym zakresie resekcji lub trudnym przebiegu procedury.

Opieka po laparoskopii - na co zwrócić uwagę?

Laparoskopia wymaga zwykle bardziej intensywnego nadzoru pooperacyjnego niż histeroskopia. Obserwacja obejmuje: parametry życiowe, poziom świadomości po znieczuleniu, ból pooperacyjny, nudności i wymioty po znieczuleniu, stan ran po troakarach i opatrunków, krwawienie z dróg rodnych lub z ran, diurezę, tolerancję uruchamiania, objawy zatrzymania moczu, oznaki krwawienia wewnętrznego lub powikłań oddechowych. Po laparoskopii pacjentka może zgłaszać ból barku lub ból podżebrowy związany z obecnością gazu w jamie otrzewnej. Jest to częsta dolegliwość, ale pielęgniarka nie powinna automatycznie uznawać każdego bólu za „typowy”. Trzeba ocenić jego charakter, nasilenie i współistniejące objawy.

Sygnały alarmowe po laparoskopii to m.in.: narastająca tachykardia, spadek ciśnienia tętniczego, bladość i osłabienie, silny ból brzucha nieustępujący po leczeniu, duszność, spadek saturacji, gorączka, obfite krwawienie, szybko narastający obrzęk lub wyciek z rany.

Edukacja przed wypisem

Pacjentka wypisywana po endoskopii ginekologicznej powinna otrzymać zrozumiałe informacje dotyczące: spodziewanych dolegliwości po zabiegu, zasad przyjmowania leków, higieny i pielęgnacji ran, ograniczeń aktywności, możliwego plamienia lub bólu, terminu kontroli, objawów alarmowych wymagających pilnego kontaktu z placówką.

Do objawów alarmowych, które wymagają szybkiej konsultacji, należą przede wszystkim: gorączka, obfite krwawienie, silny lub narastający ból, nieprzyjemnie pachnąca wydzielina, duszność, omdlenie, zaczerwienienie, obrzęk lub wyciek z rany, trudności w oddawaniu moczu.

Rola pielęgniarki obejmuje cały proces: przygotowanie pacjentki, ocenę ryzyka, wsparcie informacyjne, współudział w zapewnieniu bezpieczeństwa podczas zabiegu, czujną obserwację pooperacyjną, i edukację. 

Źródła: 

1. Zimmer M., Pomorski M., Kamiński P. i wsp. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące zastosowania histeroskopii w ginekologii. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2019; 4(3): 133–141. https://ptgin.pl/sites/scm/files/2022-01/09.2019%20Rekomendacja%20Polskiego%20Towarzystwa%20Ginekologów%20i%20Położników%20dotyczące%20zastosowania%20histeroskopii%20w%20ginekologii.pdf dostęp: 1.03.2026
2. Stojko, R., Malinowski, A., Baranowski, W., Misiek, M., Winkowska, E., Pomorski, M., & Zimmer, M. (2022). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące usunięcia macicy drogą pochwową i laparoskopową. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 7(3), 166–176. https://doi.org/10.5603/gipp.92771 dostęp: 1.03.2026
3. Czajkowski K. Huras H. Sieroszewski P.  Stojko P. Zimmer M. Wolski H. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące stosowania opatrunków NPWT w profilaktyce gojenia ran i terapii zakażenia miejsca operowanego w ginekologii i położnictwie. 2025. https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2025-06/stosowanie%20opatrunków%20NPWT%20w%20profilaktyce%20gojenia%20ran%20i%20terapii....pdf dostęp: 1.03.2026
4. Wyderka M. Napierała M. Pielęgniarka w pracowni endoskopowej. Pielęgniarstwo Polskie nr 1 (59) 2016. https://pielegniarstwo.ump.edu.pl/uploads/2016/1/18_1_59_2016.pdf dostęp: 1.03.2026