Nowe standardy opieki okołoporodowej – co się zmieniło?

Położna POZ włącza się do opieki znacznie wcześniej

Jedną z bardziej odczuwalnych zmian organizacyjnych jest przyspieszenie momentu, w którym ciężarna trafia pod opiekę położnej podstawowej opieki zdrowotnej. Już na początku ciąży lekarz prowadzący albo położna będą zobowiązani skierować pacjentkę do specjalistki POZ. W praktyce oznacza to wcześniejszy start edukacji przedporodowej – obejmującej przebieg ciąży, sam poród oraz połóg – a także większą szansę na wczesne wychwycenie problemów emocjonalnych i psychicznych przyszłej mamy.

Wsparcie ma być również elastyczniejsze w trudniejszych sytuacjach. Mamy wcześniaków oraz dzieci wymagających długotrwałej hospitalizacji zyskają możliwość wydłużenia wizyt patronażowych położnej POZ.

Mniej rutynowych interwencji, więcej dokumentowania

Filozofia, którą przyjęto w nowym standardzie, sprowadza się do prostej zasady: interweniować tylko wtedy, gdy to konieczne. Do niezbędnego minimum należy ograniczać amniotomię, indukcję porodu, stymulację skurczów, farmakoterapię, nacięcie krocza, cięcie cesarskie czy podawanie noworodkowi preparatów do początkowego żywienia.

Nowość, na którą warto zwrócić szczególną uwagę, to wpisanie na tę listę ciągłego monitorowania KTG w porodzie fizjologicznym. Stały zapis kardiotokograficzny wymusza pozostawanie rodzącej w jednej pozycji, co utrudnia przyjmowanie ułożeń sprzyjających przebiegowi porodu. Stanowisko WHO jest tu jednoznaczne – u zdrowych kobiet, u których poród rozpoczął się samoistnie i przebiega bez powikłań, nie jest to zalecana metoda oceny dobrostanu płodu.

Każda interwencja musi znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej. Osoba sprawująca opiekę zobowiązana jest wskazać jej przyczynę i szczegółowo opisać zastosowane procedury – co porządkuje również odpowiedzialność zawodową.

Znieczulenie dostępne w każdym szpitalu

Choć łagodzenie bólu porodowego było prawem pacjentki już wcześniej, w praktyce dostęp do znieczulenia bywał loterią zależną od placówki. Nowe przepisy zmieniają to wprost: każdy szpital ma obowiązek zapewnić rodzącej dostęp do co najmniej jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu. Informacja o dostępnych metodach musi być publikowana na stronie internetowej podmiotu i regularnie aktualizowana – tak, by kobieta w ciąży mogła świadomie wybrać miejsce porodu.

Wszystkie ustalenia dotyczące postępowania przeciwbólowego trafią do dokumentacji. To narzędzie kontrolne pozwoli odróżnić sytuacje, w których pacjentka świadomie rezygnuje z danej metody, od tych, w których po prostu nie została o niej rzetelnie poinformowana.

Doprecyzowano też sposób podawania opioidów. Wykluczono stosowanie petydyny podawanej domięśniowo – ze względu na jej długi okres półtrwania i ryzyko działań niepożądanych zarówno u matki, jak i u dziecka.

Analgezję poprowadzi położna lub pielęgniarka anestezjologiczna

Z punktu widzenia środowiska położnych i pielęgniarek najistotniejsza jest zmiana w podziale ról przy znieczuleniu zewnątrzoponowym. Lekarz anestezjolog odpowiada za samą procedurę – wykonanie analgezji regionalnej i założenie cewnika zewnątrzoponowego. Po ustabilizowaniu bloku i obserwacji opiekę nad rodzącą i prowadzenie analgezji formalnie przejmuje położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna we współpracy z lekarzem położnikiem. Moment przekazania odpowiedzialności musi zostać dokładnie odnotowany w dokumentacji.

To rozwiązanie, o które środowisko zabiegało od dawna – jednoznacznie uznaje kompetencje zawodowe położnych i pielęgniarek anestezjologicznych, a jednocześnie pozwala anestezjologowi sprawniej przejść do kolejnej pacjentki wymagającej znieczulenia.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Nowelizacja porządkuje także szereg pozostałych obszarów. Najważniejsze zmiany to:

• gwarancja co najmniej dwugodzinnego, nieprzerwanego kontaktu „skóra do skóry” matki z noworodkiem – również po porodach zabiegowych i cięciach cesarskich, jeśli stan obojga na to pozwala;
• bezwzględny zakaz umieszczania kobiet po poronieniu lub urodzeniu martwego dziecka w salach z ciężarnymi albo z położnicami ze zdrowymi dziećmi – co do zasady powinny one trafiać do sal jednoosobowych;
• ramowy program edukacji przedporodowej rozpoczynającej się już z chwilą stwierdzenia ciąży;
• włączenie profilaktyki wtórnej raka piersi – z zaleceniem badania USG piersi, szczególnie u kobiet po 35. roku życia;
• rozszerzenie zakresu badań w ciąży, m.in. o dodatkowe testy w kierunku HBV;
• obowiązek wydania pacjentce, która poroniła, zabezpieczonego materiału z poronienia w celu przeprowadzenia badań genetycznych – na jej życzenie;
• zniesienie wymogu uzyskiwania zgody osoby sprawującej opiekę na spożywanie przez rodzącą lekkostrawnych, płynnych posiłków podczas porodu;
• uporządkowanie zasad karmienia piersią i wsparcia laktacyjnego – od przygotowania w ciąży, przez opiekę na oddziale i w miejscu zamieszkania, po wsparcie kobiet po poronieniu i zgonie noworodka;
• obowiązek wszczęcia procedury „Niebieskiej Karty” w przypadku podejrzenia przemocy domowej wobec pacjentki.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej weszło w życie 7 maja 2026 roku.

Źródło: Dz.U. 2025 poz. 1525

Autor: MG