PTP ocenia projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej jako niedopracowany

Projekt powstawał latami

Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej był opracowywany w strukturach Ministerstwa Zdrowia przez kilka lat, w okresie 2023-2026. Mimo że formalnie do prac powołano Zespół ekspercki, w ocenie PTP prace te nie toczyły się w duchu rzeczywistego partnerstwa. Środowisko pielęgniarskie reprezentowane było w Zespole, jednak - jak podkreśla PTP - proces charakteryzował się poufnością i brakiem otwartości na merytoryczne zmiany. Zamiast dyskusji o kluczowych kwestiach zawodowych, prace koncentrowały się na aktualizacji procedur administracyjnych.

Zespół zakończył działalność 1 sierpnia 2024 r., a jego efekty nie uzyskały akceptacji przedstawiciela PTP. Co więcej, od tej daty Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie, pielęgniarskie towarzystwa specjalistyczne ani ośrodki akademickie z nim współpracujące nie były już włączane w żadne dalsze konsultacje nad kolejnymi wersjami projektu. W rezultacie PTP ocenia przedłożony dokument jako wytwór pracy administracyjnej, a nie efekt wspólnych ustaleń ze środowiskiem zawodowym.

Pięć fundamentalnych zmian, których pielęgniarki nie akceptują

PTP wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia wprowadziło do projektu szereg zapisów, które nigdy nie były przedmiotem dyskusji w ramach prac Zespołu, a mimo to Ustawodawca powołuje się na jego ustalenia w uzasadnieniu do ustawy. Najpoważniejsze zarzuty dotyczą pięciu obszarów:

1. Obowiązkowy 12-miesięczny staż adaptacyjny dla absolwentów pielęgniarstwa

Projekt zakłada wprowadzenie przymusowego rocznego stażu adaptacyjnego dla wszystkich absolwentów kierunku pielęgniarstwo. PTP podkreśla, że decyzja ta nie ma uzasadnienia merytorycznego i wynika nie z potrzeb edukacyjnych absolwentów, lecz z trudności kadrowych szpitali. Zapis jest tym bardziej kontrowersyjny, że Ministerstwo Zdrowia jednocześnie dąży do skracania stażu podyplomowego dla lekarzy, a sieć centrów symulacji medycznych dynamicznie się rozwija. Dodatkowym problemem jest brak określenia jakichkolwiek warunków płacowo-finansowych odbywania tego stażu.

2. Likwidacja Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkół Pielęgniarek i Położnych

Środowisko pielęgniarskie od lat postuluje wzmocnienie KRASzPiP - jej lepsze umocowanie prawne i rozbudowanie narzędzi nadzoru nad kształceniem. Projekt idzie w kierunku dokładnie odwrotnym: proponuje włączenie Rady w struktury Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA), co PTP ocenia jako pozorowane działanie naprawcze. Przez ostatnią dekadę Ministerstwo Zdrowia nie zdołało zapewnić prawidłowego procesu naboru i kształcenia pielęgniarek i położnych, a zamiast rozwiązać ten problem systemowo, sięga po likwidację jedynego dedykowanego organu nadzoru.

3. Szkolenia specjalizacyjne wyłącznie dla magistrów

Projekt ogranicza możliwość odbywania szkolenia specjalizacyjnego wyłącznie do absolwentów studiów drugiego stopnia. PTP wskazuje, że jest to rozwiązanie nie tylko merytorycznie nieuzasadnione, ale również niezgodne ze standardami międzynarodowymi obowiązującymi w zawodzie pielęgniarki. W praktyce oznacza ono zmuszenie większości absolwentów studiów licencjackich do odbycia kształcenia magisterskiego jako warunku wstępnego przed jakąkolwiek specjalizacją zawodową.

4. Błędna definicja pielęgniarki APN

Wprowadzona w projekcie definicja pielęgniarki zaawansowanej praktyki (APN) odbiega od propozycji środowiska pielęgniarskiego i od rekomendacji międzynarodowych organizacji pielęgniarskich. Opiera się ona na arbitralnych, administracyjnych kryteriach - długości stażu pracy i formalnych kwalifikacjach - zamiast na rzeczywistych, klinicznych kryteriach kompetencyjnych.

5. Archaiczne postrzeganie zawodu i zależność od lekarzy

PTP zwraca uwagę, że projekt w wielu miejscach definiuje zawód pielęgniarki zgodnie z filozofią końca ubiegłego stulecia: „samodzielny, ale mocno ograniczony". Relacja pielęgniarki z lekarzem wciąż opisywana jest jako tradycyjna zależność i podporządkowanie, co przejawia się m.in. w: utożsamieniu współpracy diagnostycznej z wykonywaniem zleceń lekarskich (art. 4 ust. 1 pkt 16), braku jednoznacznych zapisów o możliwości konsultacji pielęgniarskich, ograniczeniu kierowania pacjentów na badania diagnostyczne do wykazu zawartego w Rozporządzeniu MZ, a także w niejasnym zapisie o „rozpoznawaniu objawów wymagających skierowania do lekarza". Projekt zakłada również jedynie prawo wglądu pielęgniarki do dokumentacji medycznej - zamiast stałego dostępu, niezbędnego choćby przy sprawowaniu opieki nad pacjentem geriatrycznym.

Nowy model kształcenia położnych budzi poważne wątpliwości

Odrębnym problemem jest proponowany przez Ustawodawcę model kształcenia położnych, który praktycznie wydłuża czas uzyskania kwalifikacji zawodowych do pięciu lat studiów. PTP wskazuje, że warte rozważenia jest powrócenie do rozwiązań z pierwotnej wersji projektu, przewidujących dwie alternatywne ścieżki kształcenia - tradycyjną i nową.

Co pominięto – a co jest kluczowe

Towarzystwu niepokój budzi też to, czego w projekcie w ogóle nie ma. Ustawodawca bardzo szczegółowo uregulował kwestie administracyjne, jak procedury uznawania kwalifikacji pielęgniarek spoza UE, a pominął zagadnienia fundamentalne: projekt nie przewiduje obowiązkowego, jednolitego egzaminu zawodowego dla absolwentów studiów pierwszego stopnia, który gwarantowałby porównywalność efektów kształcenia i bezpieczeństwo pacjentów. Brakuje też jednoznacznego określenia statusu osób odbywających specjalizację - czy są studentami, uczestnikami szkolenia, czy pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy rezydenckiej.

Czego oczekuje PTP?

W oficjalnym stanowisku Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie sformułowało konkretne wnioski:

• poddanie projektu pogłębionej analizie i gruntownej przebudowie zapisów, uwzględniającej dorobek nauki, potrzeby praktyki pielęgniarskiej i potrzeby społeczeństwa,
• kontynuowanie procesu konsultacji publicznych,
• przeprowadzenie dodatkowej oceny skutków regulacji, szczególnie w obszarze kształcenia i kompetencji zawodowych pielęgniarek i położnych.

Do pisma dołączono szczegółowe zestawienie uwag do poszczególnych zapisów projektu ustawy. PTP deklaruje również, że we współpracy z innymi stowarzyszeniami zawodowymi będzie kontynuować debatę i prace nad kluczowymi rozwiązaniami legislacyjnymi – w szczególności dotyczącymi poziomów i zakresów kompetencyjnych pielęgniarek oraz terminologii odnoszącej się do obu zawodów. Wypracowane propozycje mają być sukcesywnie przedstawiane Ministerstwu Zdrowia.

Źródło: PTP

Autor: MG