Laparoskopia w chirurgii jelit - rola pielęgniarki w przygotowaniu i opiece

Większość polipów jelita grubego usuwa się endoskopowo podczas kolonoskopii. Do leczenia chirurgicznego, w tym laparoskopowego, mogą trafiać pacjenci, u których:

• polip jest bardzo duży
• zmiana ma niekorzystne położenie
• podejrzewa się naciekanie nowotworowe
• wcześniejsze próby usunięcia endoskopowego były nieskuteczne
• wynik histopatologiczny po polipektomii wskazuje na potrzebę resekcji onkologicznej
• istnieje ryzyko niepełnego lub niebezpiecznego usunięcia endoskopowego.

Rola pielęgniarki przed zabiegiem

Rola pielęgniarki zaczyna się jeszcze przed operacją. Ważne jest sprawdzenie dokumentacji, zgody na zabieg i znieczulenie, wyników badań, informacji o alergiach, chorobach współistniejących oraz przyjmowanych lekach. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na leki przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe, przeciwcukrzycowe, steroidy oraz leki immunosupresyjne. Ważnym elementem przygotowania może być oczyszczenie jelita - zgodnie z procedurą oddziału. Pielęgniarka obserwuje, czy pacjent dobrze toleruje preparat, czy nie występują nudności, wymioty, osłabienie, odwodnienie lub zaburzenia glikemii. U pacjentów starszych i osłabionych trzeba pamiętać także o ryzyku upadku, zwłaszcza gdy chory często korzysta z toalety.

W resekcjach jelit, zwłaszcza w chirurgii odbytnicy, chorobach zapalnych, niedrożności lub rozległych zmianach nowotworowych, może pojawić się konieczność wyłonienia stomii. Rola pielęgniarki polega na upewnieniu się, że pacjent rozumie możliwość wyłonienia stomii, ocenieniu jego poziomu wiedzy i lęku oraz zapewnieniu mu wsparcia informacyjnego i emocjonalnego. Jeśli w ośrodku dostępna jest pielęgniarka stomijna, warto włączyć ją w przygotowanie chorego, w tym w ocenę i oznaczenie miejsca stomii zgodnie z obowiązującą procedurą.

Opieka pooperacyjna po laparoskopowej resekcji jelita

Po powrocie pacjenta z bloku operacyjnego pielęgniarka ocenia przede wszystkim stan ogólny, świadomość, parametry życiowe, oddech, saturację, ból, nudności, opatrunki, dren, cewnik moczowy oraz diurezę. Jeśli wyłoniono stomię, należy ocenić jej kolor, wilgotność, ukrwienie i ilość treści. Warto również obserwować: 

• przesiąkanie opatrunku
• krwawienie, zaczerwienienie, obrzęk, bolesność rany, cechy zakażenia, stan skóry wokół opatrunków
• jeśli pacjent ma dren, należy dokumentować: ilość treści, kolor, dynamikę zmian, drożność układu, stan skóry wokół miejsca wyprowadzenia drenu. 

Niepokój powinny budzić: 

• świeża krew w narastającej ilości
• treść kałowa
• treść ropna, 
• nagła zmiana charakteru wydzieliny lub pogorszenie stanu pacjenta przy pozornie niewielkiej ilości treści w drenie.

Ból po laparoskopii może pochodzić z ran po trokarach, ale również ból brzucha przy zmianie pozycji, kaszlu lub pierwszej mobilizacji. Zadaniem pielęgniarki jest regularna ocena bólu, skuteczności leków przeciwbólowych i wpływu bólu na oddychanie oraz pionizację. Niedostatecznie leczony ból zwiększa ryzyko płytkiego oddechu, niedodmy, unikania kaszlu, opóźnionej mobilizacji i gorszej współpracy pacjenta. Dlatego warto pamiętać o prostej zasadzie: najpierw kontrola bólu, potem skuteczne oddychanie i bezpieczne uruchamianie pacjenta. Wczesna mobilizacja obejmuje zmianę pozycji w łóżku, siadanie, opuszczanie nóg, pionizację przy asekuracji i krótkie spacery. Jej tempo zależy od stanu pacjenta, rodzaju zabiegu i zaleceń zespołu terapeutycznego.

Po laparoskopowych resekcjach jelit coraz częściej stosuje się szybszy powrót do podaży doustnej, zgodnie z decyzją lekarza. Pielęgniarka obserwuje czy występują: 

• nudności, wymioty
• wzdęcie brzucha
• oddawanie gazów, pierwszy stolec
• jaka jest tolerancja płynów i diety, 
• czy pojawia się ból brzucha po jedzeniu
• czy pojawia się narastające napięcie powłok

Brak gazów w pierwszych godzinach po operacji nie musi oznaczać powikłania. Ale narastające wzdęcie, wymioty, ból i pogorszenie stanu ogólnego wymagają pilnej oceny. Objawy alarmowe po laparoskopowej resekcji jelita to:

• przyspieszone tętno
• spadek ciśnienia
• gorączka lub dreszcze
• narastający ból brzucha
• twardy, napięty brzuch
• wymioty
• zatrzymanie gazów i stolca
• duszność lub spadek saturacji
• skąpomocz
• krwawienie z rany, odbytu lub drenu
• zmiana charakteru treści w drenie
• splątanie, niepokój lub nagłe osłabienie.

Jednym z najpoważniejszych powikłań po resekcji jelita jest nieszczelność zespolenia. Nie zawsze zaczyna się gwałtownie. Czasem pierwszym sygnałem jest tachykardia, pogorszenie stanu ogólnego, osłabienie, gorączka, mniejsza diureza lub narastający dyskomfort w jamie brzusznej.

Jeżeli podczas zabiegu wyłoniono stomię, pielęgniarka ocenia: kolor stomii, obrzęk, wilgotność, ukrwienie, przyleganie sprzętu stomijnego, stan skóry wokół stomii, ilość i rodzaj treści, gotowość pacjenta do nauki samoopieki. Prawidłowa stomia jest zwykle różowo-czerwona, wilgotna i ukrwiona. Bladość, sinienie, czernienie, nasilony ból, brak treści przy objawach niedrożności lub znaczne krwawienie wymagają pilnej konsultacji.

Przed wypisem warto, aby pacjent otrzymał jasne i zrozumiałe zalecenia dotyczące pielęgnacji ran, higieny, przyjmowania leków, diety, aktywności fizycznej oraz dalszej kontroli chirurgicznej. Należy również omówić zasady obserwacji stolca, termin odbioru wyniku histopatologicznego oraz ewentualne kolejne etapy diagnostyki lub leczenia, zwłaszcza jeśli zabieg był związany ze zmianą nowotworową. Jeśli u pacjenta wyłoniono stomię, konieczne jest przekazanie podstawowych informacji dotyczących jej pielęgnacji i dalszego wsparcia stomijnego. Ważnym elementem edukacji przed wypisem jest także wyjaśnienie, które objawy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się po pomoc medyczną. Pacjent powinien wiedzieć, że niepokojące są m.in. gorączka, narastający ból brzucha, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca, duszność, omdlenie, krwawienie z rany lub odbytu, ropny wyciek z rany oraz nagłe pogorszenie samopoczucia.

Źródła:

1. Jarell B. Carabasi A. Chirurgia, Wydawnictwo Urban &Partner 1997 str 690-694
2. Gan K: Postępowanie po polipektomii polipów jelita grubego, żołądka i dwunastnicy. Gastroenetrologia Praktyczna 2013, 3(20), 59-74. https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a2057/Postepowanie-po-polipektomii-polipow-jelita-grubego.html dostęp: 1.07.2026
3. Spychalski M, Włodarczyk M, Winter K, Włodarczyk J, Dąbrowski I, Dziki A. Wskazania do interwencji chirurgicznych w przypadkach łagodnych guzów jelita grubego – analiza 3510 resekcji chirurgicznych i endoskopowych w pojedynczym centrum chirurgii kolorektalnej w Polsce. Pol Przegl Chir. (2021);93(6):11-19. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.2617. https://ppch.pl/article/01.3001.0015.2617/pl dostęp: 1.07.2026
4. Kusek M. Ocena bólu u pacjentów po operacji w obrębie jelita grubego. Praca magisterska. Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego; 2019. https://repozytorium.uafm.edu.pl/server/api/core/bitstreams/a0bf3e10-b066-4d43-9d25-3689caa54eb8/content dostęp: 2.07.2026
5. Laska E. Próba standaryzacji opieki pielęgniarskiej nad pacjentem po operacji raka jelita grubego. An attempt at standardization of nursing care of patients after operation for colorectal cancer. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne/Surgical and Vascular Nursing. 2008;2(2):61-64.
6. https://www.termedia.pl/Proba-standaryzacji-opieki-pielegniarskiej-nad-pacjentem-po-operacji-raka-jelita-grubego,50,10553,1,0.html dostęp: 2.07.2026
7. Pytel A, Kuberka I, Kołtuniu A, Rosińczuk J. Okołooperacyjna opieka nad chorym z nowotworem jelita grubego z uwzględnieniem Międzynarodowej Klasyfikacji Praktyki Pielęgniarskiej (ICNP) . Perioperative care of a patient suffering from colon cancer in consideration of International Classification for Nursing Practice (ICNP). Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne/Surgical and Vascular Nursing. 2017;11(2):49-54. https://www.termedia.pl/Okolooperacyjna-opieka-nad-chorym-z-nowotworem-jelita-grubego-z-uwzglednieniem-Miedzynarodowej-Klasyfikacji-Praktyki-Pielegniarskiej-ICNP-,50,30415,0,0.html dostęp: 2.07.2026
8. Moskal-Szybka M. Wybrane zagadnienia z pielęgniarstwa chirurgicznego. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie 2025. https://pans.krosno.pl/wp-content/uploads/2026/01/wybrane-zagadnienia-z-pielegniarstwa-chirurgicznego_final2.pdf    str 49-58, dostęp: 2.07.2026