Rola pielęgniarki w programie „Moje Zdrowie”

Wróć do listy Data:
mgr Magdalena Sawicka

Program „Moje Zdrowie” to w praktyce POZ coś więcej niż „pakiet badań z krwi”. To uporządkowana ścieżka profilaktyki dla dorosłych, która ma pomóc pacjentowi złapać zdrowie zanim pojawią się objawy. Pacjent wypełnia ankietę zdrowotną, wykonuje badania dopasowane do wieku i ryzyka, a potem wraca na wizytę podsumowującą, podczas której omawia wyniki i dostaje Indywidualny Plan Zdrowotny: proste zalecenia dotyczące diety, aktywności fizycznej, kontroli ciśnienia, dalszych badań profilaktycznych oraz szczepień. Dzięki temu profilaktyka przestaje być jednorazowym „zrobieniem wyników”, a staje się planem działania. W tej ścieżce rola pielęgniarki jest kluczowa, bo to właśnie pielęgniarka najczęściej „domyka” proces: pomaga pacjentowi przejść od ankiety do badań, od wyników do zrozumienia ryzyka i od zaleceń do realnej zmiany nawyków. W programie liczy się edukacja w krótkich, praktycznych dawkach: co oznacza podwyższona glukoza, dlaczego cholesterol to temat na dziś, a nie „na emeryturze”, jak rozpoznać ryzyko choroby nerek, po co kontrolować tarczycę, kiedy trzeba wrócić na badania, a kiedy pilnie skonsultować wynik. W artykule pokazujemy więc, jak pielęgniarka może wykorzystać „Moje Zdrowie” jako narzędzie pracy: jakie badania obejmuje program, co można dzięki nim wykryć wcześniej, jak rozmawiać z pacjentem o diecie i aktywności bez moralizowania oraz jak w praktyce włączyć temat szczepień dorosłych tak, żeby pacjent wyszedł z przychodni nie tylko z wynikami, ale z poczuciem, że wie, co dalej.

Spis treści:

Program „Moje Zdrowie” (bilans zdrowia osoby dorosłej) to populacyjna profilaktyka realizowana w POZ, w której pacjent przechodzi prostą, ale sensownie ułożoną ścieżkę: wypełnia ankietę zdrowotną (na IKP/mojeIKP lub w przychodni), dostaje zlecenie/skierowanie na badania, a potem wraca na wizytę podsumowującą, podczas której omawia wyniki i otrzymuje Indywidualny Plan Zdrowotny (IPZ) z zaleceniami dotyczącymi stylu życia, badań profilaktycznych i szczepień. Z programu mogą korzystać osoby od 20. roku życia (bez górnej granicy wieku), a bilans wykonuje się cyklicznie: zwykle co 5 lat w wieku 20–49 i co 3 lata po 49. roku życia. Z perspektywy praktyki pielęgniarskiej najważniejsze jest to, że „Moje Zdrowie” nie kończy się na pobraniu krwi. Wizyta podsumowująca i część oceny mogą być realizowana w POZ także przez pielęgniarkę lub położną: obejmuje pomiary (m.in. ciśnienie, tętno), ocenę antropometryczną (waga, wzrost, obwód talii i bioder, BMI), a u osób po 60. roku życia również krótką ocenę funkcji poznawczych. Na tej podstawie powstaje indywidualny plan zdrowotny.

Jakie badania są w programie i dlaczego warto je zrobić

Pakiet podstawowy (dla każdego, po wypełnieniu ankiety) obejmuje morfologię, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram (TC/LDL/HDL/TG), TSH oraz ogólne badanie moczu.  W praktyce klinicznej jest to zestaw, który „łapie” najczęstsze, ciche problemy zdrowotne: niedokrwistość i stany zapalne (morfologia), ryzyko cukrzycy i stan przedcukrzycowy (glukoza), przewlekłą chorobę nerek (kreatynina/eGFR + mocz), zaburzenia lipidowe i ryzyko sercowo-naczyniowe (lipidogram) oraz zaburzenia tarczycy, które potrafią maskować się zmęczeniem, kołataniem serca, wahaniami masy ciała czy obniżonym nastrojem (TSH). To są badania, które często „odkłada się na potem”, dopóki nie pojawi się objaw, a program daje pacjentowi pretekst i ścieżkę, żeby zrobić je bez zwlekania.

Pakiet rozszerzony dobierany jest zależnie od wieku i odpowiedzi w ankiecie. W oficjalnych materiałach programowych pojawiają się m.in. próby wątrobowe (ALAT, AspAT, GGTP), test anty-HCV, PSA całkowite u mężczyzn. W części źródeł programu opisano także test FIT-OC (krew utajona w kale) u osób po 50. roku życia jako element rozszerzenia, co ma sens praktyczny, bo jest to proste badanie przesiewowe, które pomaga wyłapać osoby wymagające dalszej diagnostyki w kierunku nowotworów jelita grubego.  

Dla pacjenta wartość tych badań jest „konkretna”: nie chodzi o to, żeby dostał kolejną kartkę z wynikami, tylko żeby na wizycie podsumowującej ktoś te wyniki przełożył na decyzje: czy trzeba zmienić dietę, zwiększyć ruch, schudnąć kilka kilogramów, leczyć nadciśnienie, uzupełnić szczepienia, powtórzyć badania kontrolne lub skierować do dalszej diagnostyki (np. ambulatoryjna opieka specjalistyczna, poradnie, dalsze badania w POZ). Program wprost zakłada, że jego efektem ma być plan zdrowotny z zaleceniami, kalendarzem profilaktyki i listą rekomendowanych szczepień.  

Rola pielęgniarki w „Moim Zdrowiu”, czyli co realnie możesz zrobić w POZ

Największą siłą pielęgniarki w tym programie jest „przełożenie” profilaktyki na codzienność pacjenta, czyli dopilnowanie, żeby ścieżka się domknęła: od ankiety, przez badania, po wizytę podsumowującą i wdrożenie zaleceń. 

Pierwszy krok to aktywne wychwytywanie pacjentów, którzy mają największą korzyść z bilansu, a najczęściej się nie badają: osoby z nadwagą/otyłością, palące, z siedzącym trybem życia, z obciążonym wywiadem rodzinnym (zawały, udary, cukrzyca), po 50. r.ż., a także pacjenci „bezobjawowi”, którzy uważają, że skoro nic nie boli, to wszystko jest dobrze. 

Program jest oparty o ankietę i tu pielęgniarka ma ogromne pole, począwszy od pomocy pacjentowi w jej wypełnieniu w przychodni, szczególnie gdy ma bariery cyfrowe lub trudność w zrozumieniu pytań po zachęcanie do udziału w badaniu i wypełnianiu ankiety w trakcie każdej z wizyt w POZ/medycynie pracy/AOS. 

Program obejmuje szeroki wywiad (w ankiecie pojawiają się elementy stylu życia i zdrowia psychicznego), a w części populacji (po 60. roku życia), przewiduje się krótkie narzędzie przesiewowe mini-COG.  Dzięki temu program może wykryć zmiany i pojawienie się nawet niewielkich, zaburzeń zdrowia psychicznego i/lub funkcji poznawczych. Dla pielęgniarki oznacza to proste, ale ważne rzeczy: ma możliwość zauważenia pacjenta, który ewidentnie „nie daje rady”, ma objawy depresyjne/lękowe, zgłasza nadużywanie alkoholu lub ma trudności poznawcze i dzięki temu może uruchomić dalszą ścieżkę pomocy, zamiast zostawiać go z samą kartką zaleceń.

Według założeń programu, indywidulany plan zdrowotny ma zawierać listę rekomendowanych szczepień, a celem jest m.in. poprawa wyszczepialności w grupach ryzyka.  Tu pielęgniarka ma bardzo praktyczną rolę: może wytłumaczyć pacjentowi po co szczepienia w dorosłości (np. grypa, COVID-19, pneumokoki w grupach ryzyka, krztusiec, WZW u wybranych osób), obalić mity i, jeśli w placówce jest taka możliwość, pomóc pacjentowi przejść od „zalecenia” do realnego umówienia terminu.

Co pacjent realnie zyskuje i jak to komunikować

Pacjentom warto mówić prostym językiem: „To nie jest program dla chorych. Jest to program po to, żeby nie zostać chorym późno”. Oficjalnie wskazywane korzyści obejmują:

  • wczesne wykrywanie chorób cywilizacyjnych (układ krążenia, cukrzyca, nerki, tarczyca),
  • wczesne wykrywanie wybranych chorób infekcyjnych (HCV), 
  • wzmocnienie profilaktyki 
  • motywację do zmiany stylu życia 
  • motywację do korzystania ze szczepień. 

W praktyce pielęgniarskiej bardzo działa komunikat: „Wynik nie jest oceną, jest informacją, co warto zrobić dalej”, i dopiero potem krótkie, konkretne zalecenie: jeden nawyk żywieniowy do zmiany, minimalny cel ruchowy (np. spacer 20–30 min 4× w tygodniu), kontrola ciśnienia, powtórka badań za określony czas, szczepienie w grupie ryzyka.

Na koniec warto dodać uczciwie, że wdrażanie programu w POZ bywa obciążające organizacyjnie, a środowisko pielęgniarskie sygnalizowało też bariery techniczne/rozliczeniowe dotyczące udziału pielęgniarek i położnych w pełnej realizacji świadczenia. To ważny kontekst, bo pokazuje, że rola pielęgniarki jest duża klinicznie i edukacyjnie, nawet jeśli system raportowania nie zawsze nadąża za praktyką.  


Źródła:

  1. Moje Zdrowie. Kompleksowy program profilaktyczny dla dorosłych. Serwis przygotowany przez Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej.  https://mojezdrowiewpoz.pl dostęp: 29.12.2025
  2. Pacjent.gov.pl. https://pacjent.gov.pl/program-moje-zdrowie dostęp: 29.12.2025
  3. Ministerstwo Zdrowia https://www.gov.pl/web/zdrowie/pakiet-badan dostęp: 29.12.2025
  4. Narodowy Fundusz Zdrowia https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/nie-czekaj-na-objawy-sprawdz-swoje-zdrowie-w-programie-moje-zdrowie,8775.html dostęp: 30.12.2025
  5. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych. Stanowisko dot. barier technicznych/organizacyjnych w realizacji programu przez pielęgniarki i położne POZ.  https://nipip.pl/bariery-techniczne-w-programie-moje-zdrowie/ dostęp: 30.12.2025


Słowa kluczowe

Wróć do listy Przejdź dalej