Endometrioza – choroba zmieniająca życie. Co warto wiedzieć?

Czym jest endometrioza?

Jak podkreślają eksperci Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, endometrioza to przewlekła choroba o podłożu hormonalnym (estrogenozależna). Polega na tym, że komórki błony śluzowej macicy – endometrium – pojawiają się poza swoim naturalnym miejscem występowania, czyli poza jamą macicy. Komórki te reagują na zmiany hormonalne zachodzące w cyklu menstruacyjnym. Niezależnie od lokalizacji ulegają złuszczaniu i krwawieniu, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego, powstawania zrostów i silnego bólu.

Ogniska endometriozy mogą rozwijać się w jajnikach, jajowodach czy otrzewnej, ale również w jelitach, pęcherzu moczowym, moczowodach, a w rzadkich przypadkach nawet w płucach czy wątrobie. Choroba może więc wpływać na funkcjonowanie całego organizmu.

Diagnostyka endometriozy

Diagnostyka endometriozy jest procesem złożonym i często wieloetapowym. Choroba może dawać niespecyficzne objawy, dlatego od pojawienia się pierwszych dolegliwości do postawienia rozpoznania mija nierzadko kilka, a nawet kilkanaście lat. Podstawą diagnostyki są szczegółowy wywiad lekarski oraz badanie ginekologiczne, uzupełnione badaniami obrazowymi – przede wszystkim przezpochwowym badaniem USG, a w bardziej zaawansowanych przypadkach także rezonansem magnetycznym. Ostateczne potwierdzenie rozpoznania możliwe jest podczas laparoskopii – małoinwazyjnego zabiegu operacyjnego, który pozwala nie tylko zobaczyć ogniska endometriozy, ale często również je usunąć.

W ostatnim czasie Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało również zmiany w organizacji opieki nad pacjentkami z endometriozą. Planowane jest tworzenie wyspecjalizowanych ośrodków diagnostyki i leczenia, które mają zapewnić kompleksową, skoordynowaną pomoc – od szybszego rozpoznania choroby po nowoczesne leczenie operacyjne i farmakologiczne finansowane ze środków publicznych.

Celem tych działań jest skrócenie czasu diagnostyki oraz poprawa jakości życia kobiet zmagających się z chorobą.

Dlaczego diagnozowanie endometriozy trwa tak długo? Jak objawia się endometrioza?

Średni czas rozpoznania endometriozy liczony w latach wynosi nawet do 8-10 lat. Powody tego opóźnienia są złożone.

Po pierwsze, objawy bywają bagatelizowane. Silny ból miesiączkowy przez lata bywa uznawany za „normę”. Pacjentki słyszą: „taka pani uroda”, „po ciąży ból przejdzie”. W efekcie kobiety przyzwyczajają się do bólu i odkładają wizytę u specjalisty, traktując dolegliwości jako naturalny „element” kobiecości.

Po drugie, objawy endometriozy są niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia. Oprócz bolesnych i obfitych miesiączek mogą pojawiać się takie objawy jak: ból podczas stosunku, przewlekłe zmęczenie, dolegliwości jelitowe (biegunki, zaparcia, wzdęcia), częste parcie na mocz, ból przy wypróżnianiu, wahania nastroju. To sprawia, że pacjentki latami diagnozowane są w różnych kierunkach, zanim trafią do właściwego specjalisty, czyli ginekologa.

Po trzecie, istotną barierą pozostaje dostęp do specjalistycznej diagnostyki i leczenia. Rozpoznanie endometriozy często wymaga doświadczenia wyspecjalizowanego zespołu oraz zaawansowanych badań obrazowych, a ostateczne potwierdzenie choroby możliwe jest dopiero podczas laparoskopii. Dostęp do takich procedur bywa ograniczony, a oczekiwanie na konsultacje i zabiegi może trwać wiele miesięcy. To dodatkowo wydłuża drogę pacjentki od pierwszych objawów do postawienia diagnozy.

Endometrioza może także prowadzić do trudności z zajściem w ciążę – szacuje się, że nawet 40% kobiet z niepłodnością może mieć jej objawy.

Endometrioza – choroba, która zmienia życie

Przewlekły ból i nieregularne krwawienia wpływają nie tylko na zdrowie fizyczne. Kobiety z endometriozą często ograniczają aktywność zawodową, rezygnują z planów, wycofują się z życia społecznego. Stałe dolegliwości obniżają jakość życia, sprzyjają lękowi i depresji.

W Polsce milion kobiet usłyszało już diagnozę endometriozy. Wiele z nich podkreśla, że oprócz leczenia potrzebne jest także wsparcie psychologiczne i systemowe. Właśnie dlatego tak istotne jest tworzenie wyspecjalizowanych ośrodków diagnostyki i leczenia endometriozy, które skrócą czas rozpoznania choroby.

Jak wygląda leczenie endometriozy?

Endometrioza obecnie nie jest chorobą całkowicie wyleczalną, ale można skutecznie kontrolować jej objawy. Terapia powinna być indywidualnie dopasowana do wieku pacjentki, jej planów prokreacyjnych i stopnia zaawansowania choroby.

Podstawę leczenia stanowi farmakoterapia hormonalna, która ma na celu zahamowanie aktywności ognisk endometrialnych i zmniejszenie bólu. Stosuje się m.in. dwuskładnikowe środki antykoncepcyjne, progestageny oraz wkładki domaciczne. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczna bywa operacja. Nowoczesne terapie, takie jak antagoniści GnRH z tzw. terapią uzupełniającą (ang. add-back therapy), pozwalają skutecznie kontrolować objawy przy dobrym profilu bezpieczeństwa.

Najważniejsze jest jednak szybkie rozpoczęcie leczenia. Im wcześniej choroba zostanie rozpoznana, tym większa szansa na zahamowanie jej postępu i ochronę płodności. Dla wielu kobiet oznacza to zachowanie możliwości realizacji planów macierzyńskich oraz poprawę jakości codziennego życia.

Świadomość to pierwszy krok

Zgodnie z planem działań Ministerstwa Zdrowia trwają prace nad poprawą dostępu do diagnostyki i leczenia endometriozy. To ważny sygnał dla pacjentek, które przez lata pozostawały niewidoczne dla systemu. Marzec przypomina, że endometrioza to nie „taka uroda” ani „przesadzona bolesność miesiączki”, tylko przewlekła choroba wymagająca diagnostyki i leczenia. Im więcej mówimy o jej objawach, tym większa szansa, że kobiety szybciej trafią do specjalisty i odzyskają kontrolę nad swoim życiem. 

Piśmiennictwo:

1. Bulun SE. Endometriosis. N Engl J Med 2009; 360: 268-279.
2. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania w przypadku kobiet z endometriozą; 2023. https://www.ptgin.pl/artykul/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczace-postepowania-w
3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 maja 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz.U. 2025 poz. 743).
4. Taylor HS, Kotlyar AM, Flores VA. Endometriosis is a chronic systemic disease. JAMA 2021; 325(8): 747-748.
5. World Health Organization. Endometriosis fact sheet. WHO; 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis.
6. Zondervan KT, Becker CM, Missmer SA. Endometriosis. N Engl J Med 2020; 382: 1244-1256.