POChP wciąż mało znana. Objawy są mylące

Wróć do listy Data:

Na liście najczęstszych przyczyn zgonów na świecie, opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), w 2021 roku uplasowała się na czwartej pozycji, doprowadzając do śmierci 3,5 mln chorych. W Polsce, mimo że cierpi na nią ponad 2 mln osób, a rokrocznie umiera kilkanaście tysięcy, świadomość na temat tego, jak się objawia, z jakimi czynnikami ryzyka się wiąże, jak się ją diagnozuje i jak leczy, jest bardzo niska. W Światowy Dzień Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (POChP) przypominamy, jaką chorobą jest POChP i wskazujemy symptomy, których pod żadnym pozorem nie można lekceważyć. Bo nierozpoznana lub późno rozpoznana POChP skraca życie o 10-15 lat.

Spis treści:

Czym jest POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc?

Dla wielu osób skrót POChP to skrót wciąż trudny do rozszyfrowania. Jak jeszcze niedawno zwracała uwagę dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, konsultant krajowa w dziedzinie chorób płuc, zaledwie ok. 6 proc. Polaków potrafi wskazać, że POChP to przewlekła obturacyjna choroba płuc. A przecież, jak zaznaczała, to choroba szeroko rozpowszechniona, jedna z głównych przyczyn zgonów na świecie. Niestety choroba lekceważona i zbyt późno rozpoznawana.

Według definicji Światowej Inicjatywy na Rzecz Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease – GOLD) POChP to „heterogenna (zróżnicowana – red.) choroba płuc charakteryzująca się przewlekłymi objawami ze strony układu oddechowego (duszność, kaszel, odkrztuszanie plwociny i/lub zaostrzenia) z powodu nieprawidłowości w drogach oddechowych (zapalenie oskrzeli, zapalenie oskrzelików) i/lub pęcherzyków płucnych (rozedma), które powodują uporczywe, często postępujące ograniczenie przepływu powietrza”. Gdy nie jest leczona, prowadzi do nasilonych duszności, postępującej niewydolności oddechowej i zgonu.

POChP rozwija się w wyniku interakcji czynników środowiskowych i osobniczych. Najczęściej diagnozowana jest u osób, które palą bądź paliły papierosy lub inne wyroby tytoniowe. Na POChP mogą jednak chorować też osoby, które nigdy nie sięgnęły po papierosa. Przewlekła obturacyjna choroba płuc u osób nigdy niepalących stanowi 10-20 proc. przypadków. 

Czynniki ryzyka POChP

Przewlekła obturacyjna choroba płuc dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Zwykle dotyczy osób powyżej 40. roku życia. Wspomniane palenie tytoniu jest najpoważniejszym czynnikiem ryzyka zachorowania – uważa się, że jest odpowiedzialne nawet za ok. 80 proc. przypadków. Również bierne palenie, czyli wdychanie dymu tytoniowego wydychanego przez osobę palącą, zwiększa ryzyko rozwoju POChP.  

Do istotnych czynników ryzyka POChP zalicza się również narażenie na działanie szkodliwych substancji: narażenie na organiczne lub nieorganiczne dymy, pyły i gazy w miejscu pracy, zanieczyszczenia powietrza wewnątrz słabo wentylowanych pomieszczeń, w następstwie np. spalania drewna, roślinnych odpadów rolniczych i węgla, w celu gotowania lub ogrzewania (jak zauważa WHO, to problem gównie w krajach o niskich i średnich dochodach), a także zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Polskie Towarzystwo Chorób Płuc podkreśla, że u osób niepalących przez całe życie zanieczyszczenie powietrza jest głównym znanym czynnikiem ryzyka POChP.

Inne znane czynniki ryzyka POChP to:

  • nadreaktywność oskrzeli i astma;
  • przewlekłe zapalenie oskrzeli;
  • przebyta gruźlica płuc i inne zakażenia prowadzące do zmniejszenia pojemności płuc;
  • czynniki związane z wczesnym okresem życia: upośledzenie procesów wewnątrzmacicznego wzrastania płodu, wcześniactwo oraz częste lub ciężkie infekcje dróg oddechowych w dzieciństwie;
  • wrodzony niedobór α1-antytrypsyny (to białko pełniące istotną rolę w obronie organizmu przed zakażeniami, zwłaszcza bakteryjnymi, i szkodliwymi dla płuc substancjami wdychanymi z powietrzem, przede wszystkim dymem tytoniowym);
  • zakażenie HIV;
  • niski status społeczny i ekonomiczny (i związane z nimi złe warunki życia, niedożywienie, utrudniony dostęp do opieki zdrowotnej, zanieczyszczenie powietrza).

POChP w Polsce i na świecie

Przewlekła obturacyjna choroba płuc stanowi ogromny problem zdrowotny. Jest najczęstszą przewlekłą, niezakaźną chorobą układu oddechowego w XXI wieku – podkreślają eksperci. Szacuje się, że POChP dotyka ponad 400 mln ludzi. W Polsce choruje, mając objawy, 2 mln osób. Uważa się jednak, że z POChP żyje nawet 3,5 mln Polaków. 

W 2021 roku, jak zauważa WHO, przewlekła obturacyjna choroba płuc była czwartą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie (odpowiadała za ok. 5 proc. wszystkich zgonów). Z powodu POChP zmarło 3,5 mln osób. W Polsce co roku na POChP umiera ok. 14 tys. chorych. 

Przewiduje się, że częstość występowania POChP na świecie znacznie wzrośnie. Do 2050 roku chorować ma już niemal 600 mln ludzi. Wzrost zachorowań będzie szczególnie widoczny wśród kobiet, a także w krajach o niskich i średnich dochodach (liczba przypadków POChP w krajach o niskich i średnich dochodach ma być ponad dwukrotnie większa niż w krajach o wysokich dochodach). Co ciekawe, przewidywany jest spadek częstości występowania POChP wśród mężczyzn. Eksperci tłumaczą, że w tej grupie szybciej spada konsumpcja tytoniu. Poza tym problem zanieczyszczeń powietrza w gospodarstwach domowych w większym stopniu dotyka kobiety. 

Sygnały alarmowe. To może być POChP

Przewlekła obturacyjna choroba płuc rozwija się stopniowo, przez wiele lat, ale nie przebiega u wszystkich jednakowo, ma różne oblicza. 

Początkowo nic nie wzbudza niepokoju. Gdy pojawiają się pierwsze objawy, nierzadko są uważane za skutek palenia papierosów, a z tego powodu mało kto udaje się do lekarza. Symptomy POChP bywają także mylone z przeziębieniem, brakiem kondycji czy astmą. Właśnie dlatego POChP jest zwykle diagnozowana późno, gdy już doszło do nieodwracalnych zmian w oskrzelach, a nawet w płucach. 

Objawy, które powinny zapalić czerwoną lampkę, bo mogą świadczyć o POChP, to przede wszystkim: kaszel – ma charakter przewlekły, występuje okresowo lub codziennie, zwykle przez cały dzień, rzadko wyłącznie w nocy, przewlekłe odkrztuszanie plwociny - szczególnie rano, po odpoczynku nocnym, duszność - początkowo ma ona charakter duszności podczas wysiłku, a następnie, w miarę upływu lat, ma charakter stały i dokucza także podczas spoczynku (duszność spoczynkowa). 

Ciężka POChP to także takie objawy jak: łatwe męczenie się, brak apetytu, utrata masy ciała, obniżenie nastroju, objawy depresji bądź lęku.

Zaostrzenia w POChP – co to takiego?

Przebieg POChP pogarszają zaostrzenia choroby. Charakteryzują się nagłym pogorszeniem objawów ze strony układu oddechowego. Chorzy obserwują nasilenie duszności, kaszlu, zwiększoną produkcję plwociny, świszczący oddech i uczucie ucisku w klatce piersiowej. 

Zaostrzenie może mieć charakter nagły lub stopniowy – w tym drugim przypadku objawy narastają w ciągu kilku dni. 

Sygnałów zaostrzenia nie wolno bagatelizować. Lekarze zajmujący się leczeniem chorób układu oddechowego podkreślają, że zaostrzenia POChP są tak samo groźne jak zawał serca czy udar mózgu. Każde zaostrzenie prowadzi do nieodwracalnego ubytku funkcji płuc i może stanowić zagrożenie dla życia chorego. Z objawami należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Może się okazać, że konieczne będzie leczenie szpitalne.  

Zaostrzenia POChP często występują w sezonie jesienno-zimowym. Najczęstszą ich przyczyną są zakażenia dróg oddechowych (np. grypa czy przeziębienie). Inne przyczyny zaostrzeń to: wzrost zanieczyszczenia powietrza, odstawienie leków, zapalenie płuc, zatorowość płucna czy odma opłucnowa. 

POChP – podstawowe badanie i sposoby leczenia

W przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie choroby. Wczesna diagnoza, a następnie właściwe leczenie odgrywają istotną rolę w zahamowaniu postępu choroby, zmniejszeniu ryzyka jej zaostrzeń, poprawie jakości życia chorego, a także w przeciwdziałaniu przedwczesnym zgonom. Nierozpoznana lub nieleczona przewlekła obturacyjna choroba płuc, jak podkreślają eksperci, skraca życie aż o 10-15 lat. 

Do postawienia rozpoznania POChP konieczne jest wykonanie badania spirometrycznego. To także badanie, które pomaga monitorować postępy choroby i skuteczność jej leczenia. 

To, jaką formę przybierze leczenie, zależy przede wszystkim od ciężkości choroby. U chorych na POChP zastosowanie znajdują m.in. leki wziewne (tzw. β-mimetyki i leki antycholinergiczne), leki o działaniu rozrzedzającym wydzielinę oskrzeli (tzw. mukolityki), glikokortykosteroidy wziewne, inhibitory fosfodiesterazy czy leki biologiczne. U pacjentów, u których występuje przewlekła niewydolność oddechowa, stosuje się tlenoterapię. 

Oprócz stosowania środków farmakologicznych wymagana jest zmiana stylu życia. Podstawowe zalecenie w przypadku POChP to zaprzestanie palenia papierosów i unikanie narażenia na czynniki uszkadzające płuca – bierne palenie, zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń. Zalecana jest również aktywność fizyczna (chorzy nie powinni rezygnować z wysiłku fizycznego, a jedynie dopasować go do aktualnej kondycji i zaawansowania choroby), wskazane jest stosowanie rehabilitacji układu oddechowego, jak i ogólnoustrojowej czy wdrożenie odpowiedniej diety. Chorym na POChP zalecane są również szczepienia przeciwko: grypie, RSV, pneumokokom i SARS-CoV-2. Na liście szczepień, które warto rozważyć, znajdują się również szczepienia przeciw krztuścowi i półpaścowi. 

Piśmiennictwo

  1. Przewlekła obturacyjna choroba płuc [w:] Interna Szczeklika 2025, Medycyna Praktyczna, Kraków 2025, s.726-743.
  2. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD), https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chronic-obstructive-pulmonary-disease-(copd), ostatni dostęp: 14.11.2025.
  3. The top 10 causes of death, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/the-top-10-causes-of-death, ostatni dostęp: 13.11.2025.
  4. Global Strategy For Prevention, Diagnosis And Management Of Copd: 2025 Report, https://goldcopd.org/2025-gold-report/, ostatni dostęp: 14.11.2025.
  5. The global burden of COPD: epidemiology and effect of prevention strategies, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2213260024003394, ostatni dostęp: 14.11.2025. 
  6. POChP, https://europeanlung.org/pl/information-hub/lung-conditions/pochp/, ostatni dostęp: 14.11.2025. 
  7. Jako społeczeństwo ciągle niewiele wiemy o POChP, https://www.termedia.pl/pulmonologia/Jako-spoleczenstwo-ciagle-niewiele-wiemy-o-POChP,62431.html, ostatni dostęp: 13.11.2025.
  8. Zanieczyszczenie powietrza jest głównym globalnym zagrożeniem dla pacjentów z POChP, https://ptchp.org/aktualnosci-post/zanieczyszczenie-powietrza-jest-glownym-globalnym-zagrozeniem-dla-pacjentow-z-pochp/, ostatni dostęp: 14.11.2025. 
  9. Co to jest alfa-1 antytrypsyna i na czym polega jej niedobór?, https://chorobyrzadkie.gov.pl/pl/aktualnosci/co-jest-alfa-1-antytrypsyna-i-na-czym-polega-jej-niedobor, ostatni dostęp: 14.11.2025. 
  10. Ścieżka chorego na POChP w Polsce: stan obecny i pożądany kierunek zmian. Perspektywa specjalistów pulmonologów, Pneumonologia Polska 2022; 1-2: 23-32.
  11. Zachowania zdrowotne pacjentów z POChP, Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu 1 (58) 2019, s.44-50. 
  12. Zaostrzenia POChP - przyczyny, objawy i profilaktyka, https://www.mp.pl/pacjent/pochp/podstawoweinformacje/54307,zaostrzenia-pochp/, ostatni dostęp: 14.11.2025.
Wróć do listy Przejdź dalej