Sprawność umysłowa w starszym wieku dzięki genetycznej przewadze

Wariant genu, stwarzający największe ryzyko genetyczne wystąpienia późnej postaci choroby Alzheimera (AD), nazywa się APOE-ε4. Uważa się, że inny wariant tego samego genu, APOE-ε2, zapewnia ochronę przed chorobą Alzheimera.

Stosunkowo duże badanie (https://doi.org/10.1002/alz.71024) przeprowadził zespół pod kierownictwem naukowców z Vanderbilt Health (USA). Wzięło w nim udział 18 080 uczestników z ośmiu krajowych kohort osób starszych.

Naukowcy zmierzyli częstość występowania APOE-ε4 i APOE-ε2 u tzw. super agers – osób w wieku 80 lat i starszych, których funkcje poznawcze są porównywalne z osobami młodszymi o 20 lub 30 lat.

W grupie wiekowej powyżej 80 lat super agers byli o 68 proc. mniej narażeni na występowanie genu APOE-ε4 w porównaniu z osobami z demencją związaną z chorobą Alzheimera (AD).

„To było nasze najbardziej uderzające odkrycie – chociaż wszyscy dorośli, którzy osiągają wiek 80 lat bez diagnozy klinicznej demencji, wykazują wyjątkowe starzenie się, nasze badanie sugeruje, że fenotyp super starości można wykorzystać do identyfikacji wyjątkowej grupy najstarszych dorosłych o zmniejszonym ryzyku genetycznym zachorowania na chorobę Alzheimera” – powiedziała kierująca badaniem dr Leslie Gaynor z Vanderbilt University.

Po raz pierwszy stwierdzono również, że osoby „super age” o 28 proc. częściej wykazują pożądany wariant, APOE-ε2, niż osoby z prawidłową funkcją poznawczą w wieku 80+ lat oraz o 103 proc. częściej niż uczestnicy z otępieniem związanym z chorobą Alzheimera w wieku 80 lat i starsi.

Badanie obserwacyjne, obejmujące największą jak dotąd próbę osób w wieku „super age”, wykorzystuje dane z projektu sekwencjonowania choroby Alzheimera (Alzheimer’s Disease Sequencing Project Phenotype Harmonization Consortium), kierowanego przez innego członka zespołu badawczego, dr Timothy’ego Hohmana, profesora neurologii.

Super agerów zdefiniowano jako osoby w wieku powyżej 80 lat, których sprawność pamięci była wyższa niż średnia uzyskiwana wśród uczestników w wieku 50-64 lat o prawidłowych funkcjach poznawczych.

Badanie objęło wiele grup rasowych/etnicznych, w tym 1412 białych „super agerów” niebędących Latynosami, 211 czarnoskórych super agerów niebędących Latynosami, 8829 uczestników z otępieniem związanym z chorobą Alzheimera oraz 7628 osób kontrolnych o prawidłowych funkcjach poznawczych.

Częstość występowania APOE-ε4 na całym świecie wynosi 13,7 proc.; w badaniu wyniosła 43,9 proc.

„W związku z rosnącym zainteresowaniem osobami w wieku super age” – wskazała Gaynor – „nasze odkrycia wyraźnie potwierdzają tezę, że fenotyp super starości okaże się przydatny w dalszych poszukiwaniach mechanizmów odporności na chorobę Alzheimera”.

„To jak dotąd największe badanie, mające na celu zidentyfikowanie różnic w częstości alleli APOE-ε4 w zależności od statusu super age, a także pierwsze badanie, w którym stwierdzono związek między częstością alleli APOE-ε2 a statusem super age. Spodziewamy się, że te odkrycia będą nadal budzić zainteresowanie kwestią wpływu tych wariantów na rozwój klinicznej demencji spowodowanej chorobą Alzheimera, a także na fenotyp super age w szerszym ujęciu”.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/