Profilaktyka raka jelita grubego - kiedy pójść na kolonoskopię?

Regularne badanie się pozwala na uniknięcie wielu problemów zdrowotnych. Profilaktyka raka jelita grubego jest szczególnie istotna ze względu na fakt, że jest to drugi najczęściej występujący nowotwór w krajach europejskich, a dzięki badaniom przesiewowym możliwe jest wykrycie wczesnych stadiów choroby [1]. Jakie warunki trzeba spełnić, aby skorzystać z darmowej kolonoskopii w ramach Programu Badań Przesiewowych?

Profilaktyka raka jelita grubego - po co?

Rak jelita grubego może rozwijać się nawet kilkanaście lat, najczęściej na podłożu polipów. Niewielkie zmiany przez długi czas nie powodują żadnych dolegliwości [1], a więc tym istotniejsze jest wykonywanie badań przesiewowych w celu ich wykrycia. Dzięki takiemu postępowaniu możliwe jest albo zapobieganie rozwojowi raka jelita grubego przez usuwanie niegroźnych polipów, albo jego całkowite wyleczenie na wczesnym etapie [2].

Podczas profilaktycznej kolonoskopii zmiany polipowe są wykrywane (i, w razie potrzeby, usuwane) u około 25% chorych [3, 4]. Niestety, zdarza się, że podczas badania wykrywany jest nowotwór w zaawansowanym stadium - nieco częściej u mężczyzn niż u kobiet [3]. Dlatego tak istotne jest przestrzeganie zaleceń profilaktyki raka jelita grubego i regularne wykonywanie badań przesiewowych.

Program Badań Przesiewowych - komu przysługuje darmowa kolonoskopia?

W Polsce funkcjonuje Program Badań Przesiewowych, w ramach którego Ministerstwo Zdrowia finansuje profilaktyczne badanie kolonoskopowe. Osoby należące do objętych nim grup są szczególnie zagrożone rozwojem raka jelita grubego, również wtedy, gdy nie mają żadnych objawów. Z tego powodu zalecane jest wykonanie u nich profilaktycznego badania kolonoskopowego w celu “sprawdzenia, czy wszystko w porządku”. 

Teoretycznie, wszystkie osoby objęte programem otrzymują imienne zaproszenia na badanie, jednak nie jest to warunek konieczny [2]. Aby zakwalifikować się do darmowego profilaktycznego badania kolonoskopowego bez zaproszenia, wystarczy należeć do jednej z wymienionych niżej grup: [2, 4]:

  • wszystkie osoby w wieku 50-65 lat (bez objawów raka jelita grubego),
  • osoby w wieku 40-49 lat z wywiadem rodzinnym w kierunku raka jelita grubego,
  • osoby w wieku 25-49 lat z wywiadem rodzinnym w kierunku zespołu Lyncha (pierwsze badanie),
  • osoby w wieku 20-40 lat z wywiadem rodzinnym w kierunku zespołu polipowatości rodzinnej gruczolakowatej (konieczne skierowanie z Poradni Genetycznej; pierwsze badanie).

Teoretycznie, kolonoskopię przesiewową wystarczy wykonać raz w życiu, a decyzję odnośnie do powtórnego badania podejmuje się na podstawie jej wyników [1], jednak w praktyce korzystnie jest powtarzać ją raz na dekadę [4]. Warto zaznaczyć, że kolonoskopia wykonana w ciągu ostatnich 10 lat, jest kryterium dyskwalifikującym z programu przesiewowego [5].

Niemniej, pamiętaj, aby zgłaszać się do lekarza ze wszystkimi dolegliwościami, które Cię niepokoją. Może zdarzyć się tak, że zostaniesz skierowany na kolonoskopię w ramach postępowania diagnostycznego, a nie profilaktycznego. 

Jak zgłosić się na profilaktyczną kolonoskopię?

Podstawą zgłoszenia się na badanie jest:

  • skorzystanie ze wspomnianego wcześniej imiennego zaproszenia,
  • zapisanie się na badanie w jednym z ośrodków (ich listę znajdziesz tutaj) - pod warunkiem spełnienia wymienionych wcześniej kryteriów.

W przypadku osób bez zaproszenia, rolę skierowania pełni specjalna ankieta, którą należy wypełnić przed zgłoszeniem się na badanie. Zawiera ona pytania dotyczące [5]:

  • danych osobowych,
  • objawów takich jak: krew w kale, niedokrwistość, zmiana rytmu wypróżnień, 
  • przebytych kolonoskopii i operacji brzusznych,
  • zachorowań na raka jelita grubego w bliskiej rodzinie,
  • innych chorób przewlekłych,
  • zażywanych leków,
  • używek (palenie tytoniu).

W ankiecie zawarte są również informacje dotyczące przebiegu badania. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o badaniu kolonoskopowym - między innymi jak wygląda i jak się do niego przygotować, zapraszamy do artykułu Kolonoskopia - wszystko o jednym z ważniejszych badań profilaktycznych.

Jak zadbać o swoje zdrowie?

Badania przesiewowe to nie wszystko - warto zadbać o swoje zdrowie już wcześniej. Choć przyczyn rozwoju samego nowotworu jest wiele, to istnieją czynniki ryzyka, które możemy wykluczyć z naszego życia zmniejszając ryzyko zachorowania. 

Do czynników ryzyka, na które jesteśmy narażeni (a których warto unikać) należą [1]:

  • ograniczona aktywność fizyczna,
  • dieta sprzyjająca zaparciom (bogata w nasycone tłuszcze i cukry proste, uboga w błonnik),
  • nadużywanie alkoholu,
  • palenie papierosów.

Jakie objawy powinny mnie zaniepokoić?

Jeśli w ostatnim czasie pojawiły się u Ciebie objawy takie jak [1, 2]:

  • zmiana rytmu wypróżnień (biegunki/zaparcia),
  • ślady krwi w stolcu,
  • chudnięcie o niewyjaśnionej przyczynie,
  • niedokrwistość o niewyjaśnionym podłożu,

jak najszybciej zgłoś się do lekarza w celu diagnostyki dolegliwości. 

Są to objawy, które mogą wskazywać na raka jelita grubego. Konieczne jest rozpoczęcie postępowania diagnostycznego, które pomoże w ustaleniu źródła problemów. Tylko szybka diagnoza pozwoli na podjęcie ewentualnego leczenia i zwiększy szansę całkowitego wyleczenia.



Referencje

  1. http://onkologia.org.pl/kolonoskopia/ [ostatni dostęp: 06.12.2021 r.]
  2. http://pbp.org.pl/kolonoskopia/badanie/ [ostatni dostęp: 06.12.2021 r.]
  3. Regula J, Rupinski M, Kraszewska E, Polkowski M, Pachlewski J, Orlowska J, Nowacki MP, Butruk E. Colonoscopy in colorectal-cancer screening for detection of advanced neoplasia. N Engl J Med. 2006 Nov 2;355(18):1863-72. doi: 10.1056/NEJMoa054967. PMID: 17079760.
  4. https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-raka-jelita-grubego [ostatni dostęp: 06.12.2021 r.]
  5. http://pbp.org.pl/program/ankieta/ [ostatni dostęp: 06.12.2021 r.]
Wróć do listy