Jakie są rodzaje zaburzeń osobowości i jak można je leczyć?

“Każdy człowiek ma osobowość, ale nie każdy z nas ma zaburzenia osobowości” - szacuje się, jednak że mogą one występować u 7,7-12% populacji ogólnej [1]. Dla porównania, podobny odsetek osób cierpi na bóle dolnego odcinka kręgosłupa [2]. Pokazuje to, że zaburzenia osobowości to istotny problem z uwagi nie tylko na dominujący wpływ na wszystkie sfery życia dotkniętych nimi osób, ale także rozpowszechnienie. Zazwyczaj objawy ujawniają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i utrzymują się w dorosłym życiu. Z wyjątkiem paranoicznych zaburzeń osobowości, ich wpływ na życie ma tendencję do zmniejszania się za czasem [1].

Czym są zaburzenia osobowości?

Żeby odpowiedzieć na to pytanie, należy wcześniej zastanowić się czym właściwie jest osobowość. To złożony koncept, który można określić jako względnie stały sposób myślenia, odczuwania i zachowania [3]. 

W przypadku zaburzeń osobowości mówimy o utrwalonych, nieelastycznych wzorcach, które odbiegają od ogólnie przyjętych norm. Przyczyny powstawania zaburzeń osobowości są złożone i nie do końca poznane. Postuluje się współudział czynników genetycznych i środowiskowych [4]. Charakterystyczny jest ich długi czas trwania oraz obejmowanie co najmniej dwóch z czterech obszarów:

  • procesów poznawczych (postrzegania i interpretacji samego siebie oraz otoczenia),
  • uczuciowości, 
  • panowania nad swoimi impulsami,
  • relacji z innymi osobami [1, 3].

Często zaburzenie osobowości wiąże się z odczuwanym przez dotkniętą nim osobę cierpieniem lub trudnościami w funkcjonowaniu [1].

Zaburzeniom osobowości mogą również towarzyszyć inne zaburzenia psychiczne: uzależnienia, zaburzenia urojeniowe, schizofrenia, depresja czy zaburzenia lękowe [1]. Należy również wspomnieć o dużym ryzyku zachowań samobójczych związanych z zaburzeniem osobowości typu borderline - 8-10% pacjentów z tym rozpoznaniem odbiera sobie życie, 60-70% ma za sobą próby samobójcze [5].

Rodzaje zaburzeń osobowości

Możemy wyróżnić 10 rodzajów zaburzeń osobowości, które zwyczajowo dzieli się na 3 wiązki [1, 3]. Poniżej pokrótce przedstawimy poszczególne typy, pamiętaj jednak, że każdy z nich posiada własne szczegółowe kryteria i postawienie diagnozy należy zostawić specjalistom z zakresu zdrowia psychicznego.

Zaburzenia z grupy A cechują się ekscentryzmem czy dziwacznością i wyróżniamy wśród nich zaburzenia: 

  • paranoiczne - główną cechą jest nasilona nieufność w relacjach, poczucie bycia atakowanym, interpretacja zachowań innych osób jako wrogich;
  • schizoidalne - pacjenci przejawiają samotnictwo i wycofanie ze związków czy bliskości z innymi ludźmi oraz ograniczenie działań mających na celu przeżywanie przyjemności;
  • schizotypowe - również występuje zmniejszona zdolność wchodzenia w relacje, nasilony lęk społeczny oraz dziwaczne przekonania, język czy zachowania.

Wiązka B obejmuje zaburzenia osobowości, w których występuje niestabilność emocjonalna czy nadmierna emocjonalność, w tym zaburzenia:

  • antyspołeczne - pacjenci wykazują się brakiem poszanowania przepisów prawa czy norm społecznych, mogą cechować się wysoką agresją i impulsywnością albo chłodem emocjonalnym, brakiem zdolności do wyrażania emocji czy odczuwania poczucia winy; zdecydowanie częściej występują u mężczyzn;
  • osobowość chwiejna emocjonalnie (typ impulsywny lub typ borderline) - obejmuje niestabilność emocji i relacji, brak umiejętności regulacji emocji, dominujące poczucie pustki wewnętrznej, tendencję do intensywnych nietrwałych związków, impulsywnych zachowań;
  • histrioniczne - występuje silna potrzeba skupiania na sobie uwagi otoczenia, teatralność zachowania, płytka i chwiejna uczuciowość;
  • narcystyczne - cechuje się potrzebą podziwu i uzależnianiem swojej samooceny od jego otrzymywania, fantazjami wielkościowymi, przy jednoczesnym braku empatii w stosunku do innych osób.

W wiązce C umieszczono zaburzenia, w których dominuje nadmierny lęk i obawy. Należą do nich następujące typy osobowości:

  • unikająca (lękliwa) - pojawia się poczucie nieprzystosowania, nadwrażliwość na negatywną ocenę ze strony innych, w konsekwencji izolacja społeczna;
  • obsesyjno-kompulsywna (anankastyczna) - związana z perfekcjonizmem, sztywnością w zachowaniach, potrzebą poczucia kontroli także w relacjach z innymi;
  • zależna - pacjenci przejawiają silną potrzebę bycia objętym opieką, za co oferują nadmierne podporządkowanie i przywiązanie.

Jak leczy się zaburzenia osobowości?

Jedynym przyczynowym leczeniem zaburzeń osobowości jest długoterminowa psychoterapia. Zbudowanie relacji pomiędzy pacjentem a terapeutą oraz dokładna analiza podłoża zaburzeń i modyfikacja zachowań wymaga czasu. Najczęściej wybierana jest terapia indywidualna, natomiast włączenie terapii grupowej pozwala pacjentowi na zdobywanie informacji na temat funkcjonowania w związkach międzyludzkich. Rodzaj terapii oraz podejście terapeutyczne zależą od zaburzeń i potrzeb danego pacjenta [1].

Pomocne jest również zastosowanie różnorodnych strategii radzenia sobie z objawami i dbania o siebie, a także wsparcie osób bliskich [3].

Farmakoterapia nie jest w stanie zmienić osobowości, jednak okresowo i doraźnie może pomóc opanować impulsywne zachowania czy uzyskać stabilizację nastroju, dzięki czemu możliwe jest podjęcie psychoterapii [1]. W schorzeniach psychicznych towarzyszących różnym rodzajom zaburzeń osobowości np. depresji, zaburzeniach lękowych, objawach psychotycznych również zastosowanie farmakoterapii może przynieść ulgę pacjentowi [4].

zaburzenia_oso

Wróć do listy