Szacowany czas czytania: 5 minut
GIS potwierdza: pielęgniarki i położne mogą szczepić w domu pacjenta
Główny Inspektor Sanitarny rozwiał wątpliwości dotyczące miejsca wykonywania szczepień ochronnych przez pielęgniarki i położne. GIS jednoznacznie stwierdził, że nie ma przeszkód prawnych ani merytorycznych, by pielęgniarka lub położna wykonała szczepienie ochronne poza podmiotem leczniczym – w tym w warunkach domowych. Odpowiedź GIS jest reakcją na wystąpienie Kolegium Pielęgniarek i Położnych Rodzinnych w Polsce, w którym poruszono kwestię możliwości realizowania przez pielęgniarki POZ szczepień ochronnych w miejscu zamieszkania pacjenta. Sprawa ma praktyczne znaczenie dla osób niesamodzielnych, obłożnie chorych czy pacjentów, których stan zdrowia uniemożliwia dotarcie do punktu szczepień.
Podstawa prawna nie budzi wątpliwości
W uzasadnieniu Główny Inspektor Sanitarny przywołuje szeroki katalog przepisów. Punktem wyjścia jest ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, która w art. 10 ust. 2 pkt 3 wprost dopuszcza udzielanie świadczeń zdrowotnych w miejscu pobytu pacjenta. GIS zwraca uwagę, że szczepienie ochronne – jako świadczenie obejmujące ocenę stanu zdrowia pacjenta oraz podanie gotowego produktu leczniczego drogą pozajelitową (domięśniowo lub podskórnie) – nie różni się w tym zakresie od innych iniekcji, które pielęgniarki i położne od lat wykonują poza stacjonarnymi placówkami: w szkołach, zakładach pracy, domach pomocy społecznej, hospicjach, zakładach karnych czy właśnie w domach pacjentów.
Kompetencje zawodowe do samodzielnego wykonywania badania kwalifikacyjnego i szczepienia – zarówno zalecanego, jak i ochronnego u dorosłych oraz dzieci powyżej 9. roku życia – wynikają z ustawy z 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 28 lutego 2017 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego.
GIS przypomina również o obowiązkach wynikających z ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej z 27 października 2017 r. Zgodnie z jej art. 13 ust. 1 i 2, świadczeniodawca POZ jest zobowiązany zapewnić dostęp do opieki w miejscu zamieszkania świadczeniobiorcy, którego stan zdrowia uniemożliwia opiekę ambulatoryjną. Rozporządzenie MZ z 27 listopada 2019 r. w sprawie zakresu zadań lekarza POZ, pielęgniarki POZ i położnej POZ precyzuje, że do zadań pielęgniarki POZ należy między innymi podawanie leków różnymi drogami i technikami zleconymi przez lekarza, w tym wykonywanie iniekcji domięśniowych, dożylnych i podskórnych oraz wlewów dożylnych.
Bezpieczeństwo pacjenta warunkiem, nie przeszkodą
Inspektorat podkreśla, że przepisy nie różnicują szczegółowo wymogów sprzętowych w zależności od miejsca udzielenia świadczenia – zarówno kwalifikacje zawodowe, jak i standardy bezpieczeństwa obowiązują niezależnie od tego, czy szczepienie odbywa się w gabinecie, czy w domu pacjenta. Jednocześnie, powołując się na art. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, GIS przypomina o obowiązku oceny ryzyka zakażenia, stosowania procedur dekontaminacji oraz środków ochrony indywidualnej i zbiorowej.
Dobra praktyka kliniczna wymaga zatem zabrania na wizytę domową kompletu niezbędnego sprzętu i leków: zestawu do resuscytacji, aparatu do pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, stetoskopu, zestawu do wykonywania iniekcji, pakietu do dezynfekcji, pojemnika na odpady medyczne zakaźne ostre, środków ochrony indywidualnej oraz zestawu leków przeciwwstrząsowych do doraźnego użycia – zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 marca 2026 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie.
Co to oznacza dla praktyki?
Stanowisko GIS potwierdza jednoznacznie: jedynym warunkiem wykonania szczepienia ochronnego w miejscu pobytu pacjenta poza podmiotem leczniczym jest posiadanie przez pielęgniarkę lub położną wymaganych kwalifikacji do przeprowadzania szczepień oraz zabranie ze sobą zalecanego wyposażenia i leków ratujących życie. Nie jest wymagane odrębne umocowanie prawne ani zgoda dodatkowa poza tą, która dotyczy standardowych świadczeń udzielanych w warunkach domowych.
Dla środowiska pielęgniarek i położnych, które sygnalizowało potrzebę jasnego stanowiska w tej sprawie – zwłaszcza wobec rosnącej liczby pacjentów obłożnie chorych i objętych opieką długoterminową w domu – pismo Głównego Inspektora Sanitarnego stanowi ważne potwierdzenie praktyki, która już funkcjonowała w wielu miejscach, ale bywała kwestionowana z powodu braku wyraźnej wykładni przepisów.
Źródło: KPiPRwP
Autor: MG