Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej trafił do konsultacji. Co zmieni nowa ustawa?

Nowe kompetencje i większa samodzielność

Najważniejsza i najbardziej oczekiwana zmiana to znaczące poszerzenie samodzielnych kompetencji zawodowych. Projekt ustawy w art. 4 i 5 wprost wymienia, że pielęgniarka będzie mogła:

• kierować pacjentów na określone badania diagnostyczne,
• ordynować leki i wyroby medyczne,
• udzielać porad pielęgniarskich,
• stwierdzać zgon w opiece paliatywnej i długoterminowej,
• orzekać o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni (czyli wystawiać zwolnienia lekarskie L4 na krótkie okresy).

Ustawa podkreśla także rolę pielęgniarki w koordynacji opieki, zarządzaniu procesem pielęgnowania oraz w realizacji praktyki opartej na dowodach naukowych (evidence-based practice). Do katalogu zawodu wpisano również nadzór nad personelem, działalność w obszarze jakości świadczeń oraz kształcenie praktyczne personelu medycznego - kompetencje, które dotychczas funkcjonowały w praktyce, ale nie miały umocowania ustawowego.

Doprecyzowano także zakres samodzielności zawodowej położnej: prowadzenie ciąży fizjologicznej, przyjmowanie porodów fizjologicznych, opieka nad noworodkiem, edukacja zdrowotna i promocja zdrowia reprodukcyjnego, profilaktyka chorób kobiecych oraz ordynowanie leków i wyrobów medycznych. To wzmocnienie samodzielności i dostosowanie do standardów europejskich.

Co istotne - pracę w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej, zakładach pracy chronionej czy ośrodkach rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami ustawa zalicza wreszcie do wykonywania zawodu. Koniec z koniecznością odbywania szkolenia po 5 latach pracy w tych placówkach.

Trzy poziomy kompetencji + pielęgniarka APN

Ustawa wprowadza systemowe poziomy kompetencji zawodowych (art. 6-7):

• pielęgniarka/położna ogólna,
• pielęgniarka/położna kwalifikowana,
• pielęgniarka/położna kliniczna.

Poziom będzie zależał od ukończonego kształcenia przeddyplomowego i podyplomowego oraz posiadanych kompetencji. Szczegółowy wykaz czynności na każdym poziomie określi rozporządzenie Ministra Zdrowia.

Nowością jest wyodrębnienie pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki - APN (Advanced Nursing Practice). Aby uzyskać ten status, trzeba będzie spełnić wymagające warunki: dyplom magistra pielęgniarstwa lub położnictwa, tytuł specjalisty, minimum 10 lat doświadczenia zawodowego (w tym co najmniej 5 lat udzielania świadczeń w danej dziedzinie) oraz formalne potwierdzenie kompetencji APN. Resort szacuje, że pielęgniarki i położne APN będą stanowić ok. 2% ogółu zatrudnionych w systemie.

Obowiązkowy ustawiczny rozwój zawodowy z punktami edukacyjnymi

Dotychczas pielęgniarki i położne - w przeciwieństwie do lekarzy, ratowników, diagnostów i farmaceutów - nie miały obowiązku zdobywania punktów edukacyjnych za rozwój ustawiczny. Przypomnijmy, że Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych pod koniec 2025 r. przyjęła uchwałę określającą zasady realizacji obowiązku aktualizowania wiedzy i umiejętności zawodowych, a przepisy te weszły w życie 1 stycznia 2026 r.

Do ustawy wprowadzono obowiązek ustawicznego rozwoju zawodowego w formie kształcenia podyplomowego (specjalizacje, kursy kwalifikacyjne) lub doskonalenia zawodowego (kursy doskonalące, samokształcenie). Pielęgniarka lub położna będzie musiała zebrać określoną liczbę punktów edukacyjnych w 5-letnim okresie rozliczeniowym. Pierwszy okres rozpocznie się 1 stycznia roku następującego po roku rozpoczęcia wykonywania zawodu. Przebieg będzie dokumentowany na indywidualnym koncie w systemie informatycznym prowadzonym przez okręgowe izby. Niedopełnienie obowiązku może skutkować zawieszeniem prawa wykonywania zawodu (art. 56).

Pozostają znane już rozwiązania: bezpłatny urlop szkoleniowy, zwolnienie z części dnia pracy, do 28 dni urlopu na obowiązkowe zajęcia oraz 6 dni urlopu egzaminacyjnego (niezależnie od urlopu szkoleniowego) dla osób przystępujących do egzaminu państwowego.

PEW - nowy egzamin dla osób spoza UE

Analogicznie do rozwiązań obowiązujących lekarzy i farmaceutów wprowadzany jest Państwowy Egzamin Weryfikacyjny (PEW) dla pielęgniarek i położnych, które kształcenie odbyły poza Unią Europejską. Pozytywny wynik PEW pozwoli uznać kwalifikacje bez konieczności nostryfikacji dyplomu. Egzamin będzie przeprowadzał dyrektor CEM dwa razy w roku (sesja wiosenna 15 maja – 15 czerwca; sesja jesienna 15 października – 15 listopada). Próg zaliczenia: 60% maksymalnej liczby punktów.

Dodatkowo każdy ubiegający się o prawo wykonywania zawodu będzie musiał wykazać znajomość języka polskiego potwierdzoną egzaminem przeprowadzanym przez Naczelną Radę (art. 45-47). Egzamin będzie płatny, a wpływy zasilą Naczelną Izbę Pielęgniarek i Położnych.

Rewolucja w kształceniu położnych - "dwuzawodowość"

Projekt ustawy zmienia model kształcenia położnych (art. 75). Po nowemu położna najpierw ukończy studia I stopnia na kierunku pielęgniarstwo (co najmniej 3 lata, 4600 godzin), a następnie co najmniej 18-miesięczne kształcenie (3000 godzin) uzupełniające w zakresie programu kształcenia położnych zgodnego z dyrektywą 2005/36/WE.

Cel? Wszystkie nowe położne staną się dwuzawodowe - będą mogły pracować zarówno jako pielęgniarki, jak i położne. To odpowiedź na zamykanie oddziałów położniczo-ginekologicznych i trudności z zatrudnieniem absolwentek położnictwa.

Zaostrzono też wymagania wobec uczelni: studia II stopnia będzie mogła prowadzić tylko uczelnia kształcąca na I stopniu, a kierunek położnictwo - tylko taka, która prowadzi pielęgniarstwo I stopnia. Zajęcia praktyczne i praktyki na studiach I stopnia będą mogły odbywać się wyłącznie w dni robocze.

Nowy dokument prawa wykonywania zawodu

Prawo wykonywania zawodu (PWZ) będzie wydawane jako spersonalizowana dwustronna karta identyfikacyjna z elementami zabezpieczającymi (jak dokumenty publiczne kategorii drugiej). Osoby z polskim obywatelstwem będą mogły udostępnić PWZ w aplikacji mObywatel. Dokument będzie zawierał m.in. wizerunek twarzy, numer PWZ, datę uzyskania uprawnień oraz adnotację w języku polskim i angielskim.

Inne ważne zmiany, o których warto wiedzieć

Status funkcjonariusza publicznego - projekt doprecyzowuje ochronę prawną przewidzianą dla pielęgniarek i położnych podczas wykonywania czynności zawodowych. To reakcja na rosnącą liczbę przypadków agresji wobec personelu medycznego.

Wgląd do dokumentacji medycznej - nowość: dostęp przez system teleinformatyczny (art. 18).

Zakaz dyskryminacji ze względu na formę wykonywania zawodu - pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę z powodu odmowy zmiany formy zatrudnienia (art. 27).

Komisja ds. niedostatecznego przygotowania zawodowego (art. 34) - w razie uzasadnionych podejrzeń okręgowa rada może zobowiązać do uzupełniającego przeszkolenia. Jego koszty ponosi pielęgniarka lub położna.

Powrót do zawodu po przerwie - po przerwie powyżej 5 lat w ciągu ostatnich 6 lat obowiązuje przeszkolenie pod nadzorem opiekuna (do 6 miesięcy).

Zaostrzone przepisy karne - za wykonywanie zawodu bez uprawnień lub bezprawne posługiwanie się tytułem grozi grzywna, a w przypadku osiągania korzyści majątkowej lub świadomego wprowadzania w błąd - grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 129).

PESP - Państwowy Egzamin Specjalizacyjny z częścią teoretyczną i praktyczną. Pierwsza część praktyczna zostanie zorganizowana dopiero po 5 latach od wejścia ustawy w życie (sesja wiosenna 2032 r.), co ma dać czas na przygotowanie organizacyjne.

Co z prawami nabytymi?

Prawa wykonywania zawodu uzyskane na podstawie obecnej ustawy zachowują ważność. W mocy pozostają wydane zaświadczenia, decyzje administracyjne, wpisy do rejestrów i akredytacje jednostek szkolących. Rozpoczęte specjalizacje, kursy i postępowania będą kontynuowane na dotychczasowych zasadach. Dotychczasowe rozporządzenia będą obowiązywały do czasu wydania nowych - nie dłużej jednak niż 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Zgodnie z art. 169 projektu ustawa ma wejść w życie 1 marca 2027 r. Projekt został przygotowany przez Zespół powołany przez Ministra Zdrowia w sierpniu 2023 r., w którego skład weszli przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, uczelni medycznych, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, OZZPiP, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Polskiego Towarzystwa Położnych oraz Parlamentu Studentów RP.

To największa zmiana w zawodach pielęgniarki i położnej od kilkunastu lat. Pełna treść projektu ustawy znajduje się tutaj.

Źródło: RCL
Autor: MG