Więcej uprawnień dla pielęgniarek: nowe leki na receptę, lidokaina w leczeniu ran i szersza lista badań

Porada infekcyjna pielęgniarki: co za nią stoi?

Resort wskazuje, że projektowane zmiany pozostają w związku z pracami nad nowym świadczeniem pn. „Porada infekcyjna pielęgniarki". Ma ono umożliwić pielęgniarkom POZ oraz pielęgniarkom pracującym w podmiotach leczniczych realizujących świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej sprawowanie opieki nad pacjentami z chorobami infekcyjnymi, zwłaszcza z infekcjami górnych dróg oddechowych. Jak podkreśla ministerstwo, to istotny problem zdrowotny szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Nowe uprawnienia mają pozwolić pielęgniarkom skuteczniej wykorzystywać kompetencje w czasie zwiększonej zachorowalności na infekcje sezonowe.

Zmiany w wykazie substancji czynnych

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne obejmuje kilka zmian.

Cefadroksyl w chorobach gardła (lp. 5). Do leków przeciwzakaźnych stosowanych w chorobach gardła, obok fenoksymetylopenicyliny (postacie doustne), dodano cefadroksyl, cefalosporynę I generacji. Ważne ograniczenie: pielęgniarki będą mogły go ordynować wyłącznie w sytuacji uczulenia pacjenta na fenoksymetylopenicylinę. Uprawnienie dotyczy postaci do podawania doustnego i ma być wykorzystywane przy samodzielnym udzielaniu świadczeń pacjentom z zakażeniami górnych dróg oddechowych, w szczególności z zapaleniem gardła.

Trzy nowe grupy leków (lp. 20–22). Wykaz uzupełniono o:

• leki przeciwwirusowe stosowane w grypie A i B: oseltamiwir w postaciach doustnych (lp. 20),
• leki glikokortykosteroidowe: furoinian mometazonu w postaci aerozolu do nosa, zawiesiny, stosowany w alergicznym nieżycie nosa oraz przewlekłym lub sezonowym katarze siennym (lp. 21),
• leki mukolityczne: erdosteina i karbocysteina w postaciach doustnych, rozrzedzające gęsty śluz w drogach oddechowych i ułatwiające odkrztuszanie, stosowane m.in. przy infekcjach oskrzeli i mokrym kaszlu (lp. 22).

Przy cefadroksylu, oseltamiwirze, furoinianie mometazonu, erdosteinie i karbocysteinie ministerstwo zastrzegło, że substancje te będą mogły ordynować i wypisywać na receptę pielęgniarki posiadające kwalifikacje określone w art. 15a ust. 1 pkt 1 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, szczególnie w ramach porady infekcyjnej w POZ.

Lidokaina w leczeniu ran (lp. 10). Dotychczas roztwór do wstrzykiwań lidokainy mogły ordynować tylko położne. Projekt znosi to ograniczenie, ale z zastrzeżeniem: w przypadku pielęgniarek roztwór ma być stosowany wyłącznie w leczeniu ran. Chodzi przede wszystkim o miejscowe znieczulenie przy oczyszczaniu i opracowywaniu rany. Postacie do stosowania na skórę i błony śluzowe (lidokaina oraz lidokaina z prilokainą) pozostają bez zmian.

Leki OTC bez wątpliwości interpretacyjnych (lp. 23). To zmiana, która może mieć największe znaczenie praktyczne. Dotychczas ordynowanie i przepisywanie leków OTC przez pielęgniarki i położne budziło wątpliwości interpretacyjne. Projekt rozstrzyga to jednoznacznie: pielęgniarki i położne posiadające uprawnienia z art. 15a ust. 1 ustawy będą mogły ordynować wszystkie leki dostępne w kategorii OTC i wystawiać na nie recepty. Wyjątek stanowią leki zawierające substancje określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 71a ust. 5 ustawy Prawo farmaceutyczne.

Nowe badania diagnostyczne

W grupie badań biochemicznych i immunochemicznych w surowicy krwi, na które pielęgniarki i położne mogą wystawiać skierowania, dodano dwa badania:

• badanie poziomu białka we krwi: ma być wykorzystywane przez pielęgniarki w leczeniu ran, do oceny ogólnego stanu organizmu pacjenta, jego zdolności regeneracyjnych oraz przebiegu gojenia;
• badanie stężenia ferrytyny we krwi: ma być wykorzystywane przez położne w opiece nad kobietą w ciąży fizjologicznej, szczególnie w świadczeniach profilaktycznych. Zmiana zapewnia spójność z rozporządzeniem w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej.

Samodzielne stosowanie lidokainy bez zlecenia lekarskiego

Równolegle przygotowano projekt zmieniający rozporządzenie z 28 lutego 2017 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego. Zmiana dotyczy lp. 16 załącznika nr 3, czyli wykazu produktów leczniczych, które pielęgniarki i położne mogą stosować samodzielnie.

Dotychczas roztwór do wstrzykiwań chlorowodorku lidokainy mogły w ten sposób stosować tylko położne. Po zmianie zapis brzmi: „roztwór do wstrzykiwań (w przypadku podawania przez pielęgniarki – zastosowanie wyłącznie w zakresie leczenia ran)". Oznacza to, że pielęgniarki realizujące świadczenia w zakresie leczenia ran będą mogły podawać lidokainę do miejscowego znieczulenia podczas oczyszczania i opracowywania rany bez zlecenia lekarskiego. Ministerstwo zaznacza, że dotychczasowe przepisy nie przewidywały takiego uprawnienia. Oba projekty są ze sobą skorelowane: pielęgniarka będzie mogła zarówno wystawić receptę na lidokainę w roztworze do wstrzykiwań, jak i ją zastosować, ale w obu przypadkach wyłącznie w leczeniu ran.

Co to oznacza w praktyce?

Zmiany mają przede wszystkim skrócić drogę pacjenta do leczenia. Osoba z niepowikłaną infekcją gardła, kaszlem, alergicznym nieżytem nosa czy grypą będzie mogła uzyskać pomoc i receptę podczas wizyty u pielęgniarki, bez dodatkowej wizyty lekarskiej. Dla pielęgniarek oznacza to większą samodzielność, ale też większą odpowiedzialność. Uprawnienia są obwarowane ograniczeniami (choćby cefadroksyl tylko przy uczuleniu na penicylinę fenoksymetylową, lidokaina tylko w leczeniu ran) i wymagają odpowiednich kwalifikacji. Warto też zwrócić uwagę na oznaczenia gwiazdkowe w załącznikach, które rozgraniczają uprawnienia pielęgniarek i położnych.

Na jakim etapie są przepisy?

Oba dokumenty mają status projektów. Rozporządzenia wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a ostateczny kształt przepisów może się jeszcze zmienić w toku prac legislacyjnych. 

Źródło: RCL - MZ1918, RCL - MZ1915

Autor: MG