Rak jelita grubego to "cicha" choroba. Jedno badanie ratuje życie

Wróć do listy Data:
mgr Anna Serwecińska

Marzec jest uznawany za Miesiąc Świadomości Raka Jelita Grubego – to czas, który ma zwiększać wiedzę o wczesnych objawach, badaniach przesiewowych i możliwościach leczenia. Profilaktyka onkologiczna stanowi integralny element Narodowej Strategii Onkologicznej przyjętej w 2019 roku przez Radę Ministrów. Mimo systemowych działań rak jelita grubego wciąż wykrywany jest w Polsce zbyt późno. To jeden z najczęstszych nowotworów na świecie – według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) plasuje się na drugim miejscu u kobiet i trzecim u mężczyzn. Jednocześnie to choroba, której można skutecznie zapobiegać i którą można wyleczyć, jeśli zostanie rozpoznana odpowiednio wcześnie. Dlatego też w Miesiącu Świadomości Raka Jelita Grubego i w Roku Profilaktyki Zdrowotnej przypominamy o badaniach, które mogą uratować życie.

Dlaczego nadal przegrywamy z „cichą” chorobą?

Rak jelita grubego rozwija się powoli. Proces nowotworowy rozpoczyna się od niewielkich zmian, tzw. polipów, które przez lata mogą nie dawać żadnych objawów. Dopiero z czasem, w wyniku mutacji genetycznych i niekontrolowanego namnażania komórek, może dojść do transformacji nowotworowej.

Pierwsze objawy raka jelita grubego – takie jak: krew w stolcu, anemia, spadek masy ciała, bóle brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień – pojawiają się zwykle w zaawansowanym stadium choroby. Właśnie dlatego jedyną realną szansą na wczesne wykrycie tego nowotworu pozostają badania przesiewowe (profilaktyczne), które umożliwiają rozpoznanie zmian na etapie, gdy leczenie jest najbardziej skuteczne i daje największe szanse na całkowite wyleczenie.

Tabu, wstyd i odkładanie badań

Barierą w korzystaniu z badań profilaktycznych nie są wyłącznie kwestie medyczne, ale również czynniki kulturowe i psychologiczne. Jelito grube i odbytnica należą do obszarów intymnych, o których wciąż mówi się niechętnie. Wstyd, obawa przed kolonoskopią i przed ewentualną diagnozą powodują odkładanie badań „na później”. Efekt? Zgłaszalność do programu badań przesiewowych raka jelita grubego wynosi zaledwie 15,43%. To znacznie mniej niż w raku piersi (32,3%). Polska pozostaje w ogonie Europy pod względem przeżywalności pacjentów z tym nowotworem.

Kto choruje najczęściej?

Ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Blisko 95% przypadków raka jelita grubego dotyczy osób po 50. roku życia. Przyczyny są złożone i obejmują zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe. Około 30% zachorowań ma charakter rodzinny, związany z dziedzicznymi mutacjami. Pozostałe przypadki to tzw. zachorowania niezwiązane z dziedziczeniem, wynikające z wpływu czynników ryzyka, takich jak dieta bogata w czerwone i przetworzone mięso, otyłość i brak aktywności fizycznej, spożywanie alkoholu, palenie tytoniu, cukrzyca i choroby zapalne jelit.

Badanie, które ratuje życie

Zgodnie z zaleceniami WHO badania profilaktyczne w całej populacji prowadzone są w raku jelita grubego, piersi i szyjki macicy.

Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka jelita grubego obejmuje osoby w wieku 50-65 lat oraz młodsze z obciążeniem rodzinnym, w wieku 40-49 lat, u których u najbliższych krewnych rozpoznano nowotwór jelita grubego, pod warunkiem, że nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Program przesiewowy obejmuje wykonanie kolonoskopii, czyli nowoczesnego i bardzo dokładnego badania jelita grubego, które pozwala wykryć zmiany chorobowe na wczesnym etapie, często jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.

Kolonoskopia jest badaniem precyzyjnym, bezpiecznym i trwającym zazwyczaj od 15 do 40 minut. Procedura badania polega na wprowadzeniu przez odbyt do jelita grubego specjalnego giętkiego aparatu – kolonoskopu. Jest to cienka, elastyczna rurka zakończona kamerą i źródłem światła, która umożliwia lekarzowi dokładne obejrzenie wnętrza jelita grubego na monitorze.

W zależności od wskazań medycznych kolonoskopia może być wykonana w znieczuleniu miejscowym, z zastosowaniem żelu znieczulającego, lub w znieczuleniu ogólnym (sedacji), co pozwala znacząco ograniczyć, a najczęściej całkowicie wyeliminować odczuwanie bólu i dyskomfortu podczas badania.

Nad bezpieczeństwem pacjenta przez cały czas czuwa wykwalifikowany personel medyczny, dbając o jego komfort oraz zachowanie intymności na każdym etapie procedury, a także udzielając szczegółowych informacji przed rozpoczęciem badania, tak aby przebiegało ono w spokojnej i możliwie najmniej stresującej atmosferze.

Profilaktyka się opłaca – także ekonomicznie

Wczesne wykrycie raka jelita grubego to nie tylko większa szansa na wyleczenie, ale również znacznie mniej obciążająca terapia. Badania przeprowadzone w Danii pokazują, że terapia pacjenta, u którego nowotwór został wykryty w badaniu przesiewowym, jest nawet o około 30% tańsza niż leczenie chorego rozpoznanego dopiero po wystąpieniu objawów. Koszty leczenia rosną wraz z zaawansowaniem choroby – terapia w stadium III może być blisko dwukrotnie droższa niż w stadium I. Wynika to z bardziej skomplikowanych operacji, dłuższych hospitalizacji i konieczności chemioterapii. Dla porównania: kolonoskopia to koszt rzędu kilkuset złotych, natomiast leczenie zaawansowanego raka sięga setek tysięcy. 

Inwestycja w profilaktykę oznacza nie tylko ochronę własnego zdrowia, ale także uniknięcie ciężkiego i długotrwałego leczenia. Każdy pacjent staje przed wyborem, po której stronie chce się znaleźć – profilaktyki i wczesnego wykrycia czy trudnego leczenia zaawansowanej choroby.

Wczesne wykrycie daje szansę na wyleczenie

Rak jelita grubego należy do nowotworów, które wykryte wcześnie są w dużej mierze uleczalne. Usunięcie polipa lub operacja w I stadium często nie wymagają dalszego leczenia onkologicznego. Dlatego profilaktyka nie jest dodatkiem do opieki zdrowotnej – jest jej fundamentem.

Przełamanie tabu, wykonanie badań i świadome podejście do zdrowia mogą realnie zmienić statystyki przeżywalności w Polsce. Rak jelita grubego nie musi być wyrokiem. Warunek jest jeden: nie wolno odkładać profilaktyki na później. Wczesne badanie to decyzja, która może uratować życie.

Piśmiennictwo:

  1. Brenner H, Stock C, Hoffmeister M. Effect of screening on colorectal cancer incidence and mortality. Ann Intern Med 2014; 160(6): 365–373.
  2. European Commission. European guidelines for quality assurance in colorectal cancer screening and diagnosis. https://cci4eu.aws-lcb.iarc.who.int/wp-content/uploads/2025/01/EU_guidelines_CRC_screening_and_diagnosis.pdf.
  3. International Agency for Research on Cancer. Colorectal cancer statistics 2023. Lyon 2023.
  4. Ministerstwo Zdrowia. Narodowa Strategia Onkologiczna na lata 2020–2030. https://www.gov.pl/web/zdrowie/narodowa-strategia-onkologiczna-nso.
  5. Narodowy Fundusz Zdrowia. Program badań przesiewowych raka jelita grubego. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/.
  6. World Health Organization. A short guide to cancer screening. Increase effectiveness, maximize benefits and minimize harm. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2022.
  7. World Health Organization. Global cancer observatory: Colorectal cancer fact sheet. https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/cancers/41-colorectum-fact-sheet.pdf.
Wróć do listy Przejdź dalej