Polisomnografia – wszystko, co musisz wiedzieć o badaniu

Badanie snu – na czym polega?

Polisomnografia to kompleksowe, nieinwazyjne badanie rejestrujące jednocześnie wiele parametrów fizjologicznych podczas snu pacjenta. Standardowa PSG obejmuje pomiar: aktywności bioelektrycznej mózgu (EEG), ruchów gałek ocznych (EOG), napięcia mięśniowego (EMG), czynności serca (EKG), przepływu powietrza przez drogi oddechowe, wysycenia hemoglobiny tlenem (SpO₂), ruchów klatki piersiowej i brzucha, pozycji ciała, a często również rejestrację wideo do analizy zachowań w czasie snu. Zestaw czujników połączony z komputerowym systemem rejestrującym pozwala na analizę faz snu, liczby przebudzeń, oddechów, chrapania, epizodów bezdechu oraz jakości odpoczynku nocnego. To złoty standard diagnostyczny w medycynie snu – nieinwazyjny, bezpieczny i niezwykle wartościowy klinicznie.

Elektroencefalogram (EEG)

EEG jest kluczowym elementem polisomnografii. Elektrody umieszczone na powierzchni skóry głowy rejestrują aktywność bioelektryczną mózgu, umożliwiając dokładne określenie faz snu.

Na podstawie zmian w rytmach EEG wyróżnia się:

• sen NREM (ang. non-rapid eye movement) – fazy N1, N2, N3 (sen wolnofalowy, tzw. ang. deep sleep),
• sen REM (ang. rapid eye movement) – faza marzeń sennych z szybkimi ruchami gałek ocznych i niskim napięciem mięśniowym.

Analiza EEG pozwala ocenić architekturę snu – tzn. kolejność i proporcje poszczególnych faz snu. Dzięki temu można określić jego efektywność, czyli ile realnie śpimy w stosunku do całego czasu spędzonego w łóżku, oraz wykryć zaburzenia struktury snu, takie jak nadmierna fragmentacja (częste, zwykle krótkie wybudzenia), brak snu głębokiego (faza N3, odpowiadająca za fizyczną regenerację) czy skrócenie fazy REM (etapu z intensywną aktywnością mózgu, ważnego dla pamięci i regulacji emocji). EEG umożliwia także różnicowanie zaburzeń snu od napadów padaczkowych, które mogą występować w nocy.

Elektrokardiogram (EKG)

Podczas polisomnografii zapis EKG służy do oceny czynności elektrycznej serca w trakcie snu. Umożliwia wykrycie: zaburzeń rytmu serca (np. bradykardii – nienaturalnie wolnej pracy serca; tachyarytmii – zaburzeń rytmu przebiegających z przyspieszoną akcją serca; pauz zatokowych – przerw w pracy węzła zatokowego, które prowadzą do chwilowego zatrzymania rytmu serca), zmian częstości akcji serca towarzyszących bezdechom i spłyceniom oddechu, epizodów niedotlenienia wpływających na rytm serca. Często obserwuje się charakterystyczne zmiany rytmu zatokowego podczas epizodów obturacyjnego bezdechu sennego (OBS), co stanowi ważną przesłankę diagnostyczną.

Elektrookulogram (EOG)

EOG rejestruje ruchy gałek ocznych za pomocą elektrod umieszczonych w okolicy zewnętrznych kącików oczu. Parametr ten jest niezbędny do identyfikacji fazy REM, charakteryzującej się szybkimi, nieregularnymi ruchami gałek ocznych, oraz do odróżnienia jej od faz NREM, w których oczy poruszają się wolniej lub pozostają nieruchome. EOG ma szczególne znaczenie w diagnostyce parasomnii i narkolepsji, gdyż pozwala uchwycić nieprawidłowe pojawienie się REM na początku snu lub w nietypowych momentach jego przebiegu.

Elektromiogram (EMG)

EMG, czyli badanie aktywności elektrycznej mięśni, wykonywane za pomocą elektrod powierzchniowych umieszczonych na skórze, pozwala ocenić napięcie mięśniowe w czasie snu oraz wykryć nieprawidłowe wzorce ruchowe. Zazwyczaj przeprowadza się je z wykorzystaniem elektrod umieszczonych w okolicy mięśni podbródkowych, mięśni kończyn dolnych, a czasami także mięśni międzyżebrowych. Pomiar ten ma kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowego obniżenia napięcia mięśniowego w fazie REM. Umożliwia także wykrywanie zaburzeń ruchowych, takich jak zespół niespokojnych nóg (ang. restless legs syndrome, RLS) czy okresowych ruchów kończyn w czasie snu (ang. periodic limb movements in sleep, PLMS). EMG pozwala również rozpoznać RBD (ang. REM sleep behavior disorder – zaburzenie zachowania w fazie REM), w którym dochodzi do utraty fizjologicznej atonii mięśniowej, co sprawia, że pacjent zaczyna „odgrywać” swoje sny.

Pozostałe badania polisomnograficzne

W nowoczesnej polisomnografii standardowo stosuje się też:

• czujniki przepływu powietrza (termistor i czujnik ciśnieniowy) – do oceny drożności górnych dróg oddechowych;
• paski tensometryczne na klatce piersiowej i brzuchu – do rejestracji ruchów oddechowych i różnicowania (z zachowanym wysiłkiem oddechowym) od bezdechów centralnych (bez wysiłku oddechowego);
• pulsoksymetr – do monitorowania saturacji (SpO₂, czyli wysycenia krwi tlenem) i wykrywania epizodów niedotlenienia;
• mikrofon przy ustach – do rejestracji chrapania;
• czujnik pozycji ciała – do oceny wpływu ułożenia na częstość bezdechów.

W badaniach specjalistycznych wykorzystuje się także kapnometrię (pomiar CO₂ w wydychanym powietrzu) oraz czujniki ruchu (akcelerometry).

Jakie są wskazania do polisomnografii?

Polisomnografia jest wykonywana głównie w diagnostyce:

• obturacyjnego bezdechu sennego (OBS) i centralnego bezdechu sennego;
• zespołu niespokojnych nóg (RLS) i okresowych ruchów kończyn (PLMS);
• narkolepsji i innych hipersomnii (czyli zaburzeń snu z nadmierną sennością);
• parasomnii (np. lunatyzmu, RBD, lęków nocnych);
• zaburzeń rytmu okołodobowego;
• oceny skuteczności leczenia CPAP (ang. continuous positive airway pressure – ciągłe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych; urządzenie to utrzymuje drogi oddechowe otwarte podczas snu, co zapobiega bezdechom) lub chirurgicznego w terapii bezdechu sennego.

PSG wykonuje się także w przypadkach niewyjaśnionego zmęczenia, senności dziennej, chrapania, zaburzeń koncentracji lub nadciśnienia opornego na leczenie.

Jak przebiega badanie snu?

Badanie przeprowadza się w specjalistycznej pracowni snu. Pacjent przychodzi wieczorem, około 1-2 godzin przed snem. Personel medyczny zakłada elektrody i czujniki, które rejestrują parametry w trakcie całej nocy. Pacjent śpi w komfortowych warunkach, z możliwością zmiany pozycji i korzystania z toalety. Rejestracja trwa zwykle 6-8 godzin. Rano elektrody są zdejmowane, a dane zostają poddane komputerowej i manualnej analizie przez technika i lekarza specjalistę medycyny snu.

Jak przygotować się do badania snu?

Przygotowanie jest proste, lecz ważne dla jakości pomiaru. Należy:

• unikać kofeiny, alkoholu i środków nasennych w dniu badania;
• nie stosować kosmetyków, olejków ani lakieru do włosów (utrudniają przyklejenie elektrod);
• przyjść z umytymi włosami i czystą skórą;
• zabrać wygodną piżamę i przybory toaletowe;
• stosowane leki przyjąć zgodnie z zaleceniami lekarza (chyba że wskazano inaczej) – należy poinformować personel o wszystkich przyjmowanych lekach.

Polisomnografia jest badaniem nieinwazyjnym i bezpiecznym, bez bezwzględnych przeciwwskazań. Zwykle jedynym przeciwwskazaniem jest brak współpracy ze strony pacjenta.

Kto może skierować na bezpłatne badanie snu?

Na bezpłatną polisomnografię w ramach NFZ może skierować lekarz specjalista, najczęściej:

• pulmonolog,
• neurolog,
• laryngolog,
• kardiolog.

Skierowanie wystawia się po wcześniejszej konsultacji i stwierdzeniu objawów sugerujących zaburzenia snu. Badanie można wykonać również komercyjnie, bez skierowania, w certyfikowanych pracowniach snu. Koszt polisomnografii waha się od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych. Pełna, całonocna polisomnografia w placówce komercyjnej kosztuje zazwyczaj od około 1200 zł do 2500 zł. Wykonanie badania snu jest konieczne w celu wykluczenia obturacyjnego bezdechu sennego u kierowców zawodowych oraz operatorów maszyn. Badanie wykonuje się również w celu oceny skuteczności leczenia bezdechu sennego – wówczas najczęściej powtarza się je podczas leczenia CPAP.

Piśmiennictwo:

1. Berry RB, Brooks R, Gamaldo CE i wsp. AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events: Rules, Terminology and Technical Specifications, Version 2.6. American Academy of Sleep Medicine, 2020.
2. Gajewski P (red.). Interna Szczeklika 2025. Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.
3. Kania A, Celejewska-Wójcik N, Polok K. Diagnostyka obturacyjnego bezdechu sennego u dorosłych z użyciem urządzeń do poligrafii. Omówienie wytycznych European Respiratory Society 2023. Med Prakt 2023; 9: 34-41.