Dermatoskopia – wszystko, co musisz wiedzieć o badaniu

Czym jest dermatoskopia?

Dermatoskopia (inaczej dermoskopia) to nieinwazyjne badanie, które umożliwia dokładną ocenę zmian skórnych w powiększeniu i odpowiednim oświetleniu. Wykorzystywana jest głównie do oceny znamion barwnikowych, potocznie nazywanych pieprzykami. W trakcie badania używa się dermatoskopu – specjalnego urządzenia optycznego emitującego światło zwykłe lub spolaryzowane, które pozwala na analizę struktur znajdujących się poniżej warstwy rogowej naskórka.

Bardziej zaawansowaną metodą diagnostyczną jest wideodermatoskopia, w której zastosowanie kamery cyfrowej pozwala na przeniesienie obrazu na ekran komputera, zapisanie zdjęć i porównywanie zmian skórnych w czasie. Dzięki temu można wychwycić nawet subtelne różnice w wyglądzie znamion w trakcie kolejnych wizyt kontrolnych. 

Dermatoskopia a wideodermatoskopia

Zarówno dermatoskopia, jak i wideodermatoskopia to skuteczne metody oceny zmian skórnych. W przypadku klasycznej dermatoskopii lekarz wykorzystuje ręczny dermatoskop, który umożliwia powiększenie obrazu i oświetlenie badanej zmiany. Pozwala to na dokładną ocenę jej kształtu, struktury i barwy, co jest kluczowe w odróżnianiu zmian łagodnych od złośliwych.

Wideodermatoskopia z kolei wykorzystuje kamerę połączoną z komputerem, co umożliwia uzyskanie większego powiększenia oraz archiwizację obrazów. Dzięki temu można śledzić ewolucję znamion w czasie, co ma ogromne znaczenie w profilaktyce czerniaka.

Wskazania do badania dermatoskopowego

Dermatoskopia jest podstawowym narzędziem wczesnego wykrywania nowotworów skóry. Szczególnie zaleca się ją osobom:

• z licznymi znamionami barwnikowymi,
• o jasnej karnacji,
• które miały w przeszłości nowotwór skóry,
• u których w rodzinie występowały przypadki czerniaka,
• u których pojawiły się nowe lub zmieniające się znamiona
• które niepokoją się wyglądem konkretnego znamienia jak np. w przypadku znamienia Spitz.

Badanie stosuje się również w diagnostyce łagodnych zmian, takich jak brodawki łojotokowe i naczyniaki, oraz w rozpoznawaniu innych chorób skóry – np. świerzbu, łuszczycy czy łysienia. 

Przeciwwskazania do badania dermatoskopowego

Dermatoskopia jest badaniem całkowicie bezpiecznym i nieinwazyjnym – nie istnieją przeciwwskazania do jej wykonania, może być wykonywana także u kobiet w ciąży. W przypadku osób z bardzo licznymi znamionami lub piegami zaleca się jednak wykonanie badania wideodermoskopowego, które zapewnia większą precyzję oraz możliwość porównywania wyników w czasie. Warto się upewnić, że badanie przeprowadza wykwalifikowany specjalista – dermatolog lub onkolog.

Jak wygląda badanie dermatoskopowe?

Badanie odbywa się w gabinecie lekarskim. Pacjent proszony jest o zdjęcie ubrania (pozostaje w bieliźnie), aby lekarz mógł ocenić całą powierzchnię skóry. Lekarz najpierw dokonuje oceny makroskopowej ("gołym okiem"), a następnie za pomocą dermatoskopu analizuje każde ze znamion.

Jeżeli któreś znamię wzbudzi niepokój onkologiczny, lekarz może zalecić jego ponowną ocenę po kilku miesiącach lub skierować pacjenta na zabieg chirurgicznego usunięcia zmiany. Dermatoskopia zwykle trwa 15–30 minut, jednak przy dużej liczbie znamion może potrwać dłużej. 

Jak często wykonywać dermatoskopię?

Podstawą profilaktyki nowotworów skóry jest samoobserwacja. Każda osoba powinna regularnie obserwować swoje znamiona i w razie zauważenia niepokojących zmian – takich jak zmiana kształtu, barwy czy wielkości, wystąpienie świądu, bólu lub krwawienia – skonsultować się z dermatologiem.

Podczas samobadania zmian skórnych warto zwracać uwagę na cechy, które mogą wskazywać na potrzebę konsultacji lekarskiej. W tym celu pomocne jest stosowanie zasady ABCDE:

• A – asymetria: np. znamię "rozlewające się" na jedną stronę,
• B – brzegi: poszarpane, nierównomierne lub z obecnymi zgrubieniami,
• C – kolor: czerwony, czarny lub niejednolity,
• D – duży rozmiar: zmiana powyżej 6 mm,
• E – ewolucja: postępujące zmiany w wyglądzie znamienia.

Pojawienie się nowego znamienia po 30. roku życia również powinno skłonić do konsultacji z lekarzem, ponieważ większość znamion rozwija się w dzieciństwie i wczesnej dorosłości.

W przypadku osób zdrowych badanie dermatoskopowe zaleca się wykonywać raz w roku, natomiast u pacjentów z licznymi znamionami, obciążonych wywiadem rodzinnym lub historią choroby nowotworowej częstotliwość kontroli ustala lekarz.

Na które znamiona warto zwrócić szczególną uwagę?

Niepokój powinny wzbudzić znamiona, które:

• zmieniły kolor w krótkim czasie,
• mają nieregularny kształt lub granice,
• mają zniekształconą powierzchnię,
• zaczęły krwawić lub z których sączą się płyny (bez wcześniejszego urazu),
• są bolesne, swędzące lub zaczerwienione,
• szybko rosną,
• mają średnicę powyżej 6 mm.

Jak przygotować się do badania dermatoskopowego?

Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań i jest całkowicie bezbolesne. W dniu wizyty warto zrezygnować ze stosowania balsamów, kremów, olejków, makijażu czy samoopalaczy, ponieważ mogą one utrudnić ocenę zmian skórnych. Należy ubrać się tak, by łatwo było rozebrać lub odsłonić badany obszar skóry.

Warto poinformować lekarza o zmianach, które wzbudziły niepokój, oraz zabrać ze sobą wcześniejsze zdjęcia lub wyniki badań skóry, co pozwoli na porównanie wyglądu znamion w czasie.

Kto może skierować na badanie dermatoskopowe?

Badanie dermatoskopowe można wykonać bezpłatnie w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia – po uzyskaniu skierowania do poradni dermatologicznej od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Istnieje również możliwość przeprowadzenia badania komercyjnie, bez konieczności posiadania skierowania.

Jak zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworów skóry?

Większość nowotworów skóry rozwija się w wyniku nadmiernej ekspozycji na słońce. Dlatego kluczowe znaczenie ma profilaktyka, która obejmuje:

• unikanie intensywnego opalania, szczególnie w godzinach 10.00–16.00,
• stosowanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym (SPF 50),
• noszenie odzieży z długimi rękawami, kapelusza i okularów przeciwsłonecznych,
• rezygnację z solarium,
• regularne samobadanie skóry i coroczne badania dermatoskopowe.

Świadoma profilaktyka i regularne kontrole dermatologiczne pozwalają wykryć zmiany nowotworowe na bardzo wczesnym etapie, co znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Piśmiennictwo:

1. Berwick M, Begg CB, Fine JA i wsp. Screening for cutaneous melanoma by skin self-examination. J Natl Cancer Inst 1996; 88(1): 17–23.

2. Rigel DS, Friedman RJ, Kopf AW i wsp. ABCDE – an evolving concept in the early detection of melanoma. Arch Dermatol 2005; 141(8): 1032–1034. 

3. Russo T, Piccolo V, Moscarella E i wsp. Indications for digital monitoring of patients with multiple nevi: recommendations from the International Dermoscopy Society. Dermatol Pract Concept 2022; 12(4): e2022182.