Jaskra – cicha złodziejka wzroku. Profilaktyka, o której wciąż mówi się za mało

Wróć do listy Data:
mgr Anna Serwecińska

Profilaktyka chorób przewlekłych to dziś jeden z filarów zdrowia publicznego. W jej centrum znajdują się nie tylko nowotwory, ale także choroby prowadzące do trwałej niepełnosprawności – jak jaskra. To właśnie jej poświęcony jest Światowy Tydzień Jaskry, który w dniach 8-14 marca 2026 r. po raz dziesiąty zjednoczy polskie środowisko okulistyczne w ramach akcji „Polscy Okuliści Kontra Jaskra” wokół idei wczesnego wykrywania choroby. Inicjatywa ma jeden kluczowy cel: zwiększyć wykrywalność tej podstępnej choroby. Dotychczasowe edycje pokazują skalę problemu: przebadano już 20 tys. osób, z czego aż 40% skierowano do dalszej diagnostyki. W akcję włączyło się 400 gabinetów w całej Polsce, oferując bezpłatne badanie w kierunku jaskry. W Światowy Tydzień Jaskry i w Roku Profilaktyki Zdrowotnej przypominamy, jaką chorobą jest jaskra i jakie badania służą jej wykrywaniu. 

Spis treści:

Jaskra – choroba, która nie boli

Jaskra to przewlekła choroba nerwu wzrokowego prowadząca do jego stopniowego uszkodzenia. Najczęściej związana jest z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, choć może rozwijać się także przy wartościach prawidłowych. W efekcie dochodzi do zawężania pola widzenia, pogorszenia ostrości, a w konsekwencji – do nieodwracalnej utraty wzroku.

Szacuje się, że na świecie choruje już 78 mln osób, a w Polsce około 800 tys. Ponad połowa chorych nie ma postawionej diagnozy i może nie wiedzieć, że powoli traci wzrok. To właśnie brak objawów czyni jaskrę tak niebezpieczną. Wczesne stadia nie bolą i nie alarmują. Czasem pojawiają się subtelne sygnały: gorsze widzenie po zmroku, trudności z adaptacją do ciemności, „tunelowe” pole widzenia czy częstsze potykanie się o przedmioty z boku. Gdy pojawia się ból oka czy zamglenie widzenia, choroba bywa już zaawansowana.

Dlaczego wykrywamy jaskrę tak późno?

Podobnie jak w wielu „cichych chorobach”, problemem jest niska świadomość społeczna. Wielu pacjentów uważa, że skoro widzą dobrze, badania nie są potrzebne. Tymczasem jaskra może rozwijać się latami bez zauważalnego pogorszenia widzenia centralnego. Wyzwanie stanowi także brak regularnych kontroli okulistycznych po 40. roku życia oraz niedostateczna wiedza o czynnikach ryzyka.

Kto jest w grupie ryzyka?

Zachorować może każdy, ale szczególną czujność powinny zachować osoby: po 40. roku życia, z jaskrą w rodzinie (ryzyko rośnie nawet 8-krotnie), z krótkowzrocznością, cukrzycą lub zaburzeniami lipidowymi, stosujące przewlekle steroidy, z objawami naczyniowo-skurczowymi (zimne dłonie i stopy).

Badania, które chronią wzrok

Diagnostyka jaskry jest bezbolesna i dostępna w ramach świadczeń gwarantowanych. Obejmuje pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, ocenę nerwu wzrokowego, badanie pola widzenia oraz nowoczesne obrazowanie OCT (tomografia komputerowa siatkówki i nerwu wzrokowego).

Aby skorzystać z wizyty u okulisty w ramach NFZ, należy w pierwszej kolejności zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), który po przeprowadzeniu wywiadu i wstępnej ocenie stanu zdrowia wystawia skierowanie do poradni okulistycznej. Ze skierowaniem pacjent może zapisać się do wybranej placówki posiadającej kontrakt z NFZ – osobiście, telefonicznie, elektronicznie (np. przez Internetowe Konto Pacjenta) lub korzystając z e-skierowania.

Warto pamiętać, że w przypadkach nagłych, takich jak nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka czy uraz, pomoc okulistyczna udzielana jest bez skierowania w trybie pilnym.

Leczenie polega na spowalnianiu postępu choroby, najczęściej poprzez stosowanie kropli obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe, laseroterapię lub zabiegi operacyjne. Ponieważ powstałe uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne, kluczowe znaczenie ma jak najwcześniejsze wykrycie jaskry.

Profilaktyka zaczyna się od świadomości

Jaskra jest drugą pod względem częstości przyczyną utraty wzroku w krajach rozwiniętych. Jednocześnie należy do chorób, których skutki można ograniczyć dzięki regularnym badaniom. Bezpłatne badania przesiewowe realizowane w marcu to szansa, by zatrzymać chorobę, zanim odbierze wzrok. Bo chociaż jaskra nie boli, to nieleczona odbiera widzenie bezpowrotnie. Badanie wykonane w porę to szansa, by jak najdłużej zachować ostrość widzenia i komfort życia – a przecież wzrok towarzyszy nam w każdej jego chwili.

Piśmiennictwo:

  1. European Glaucoma Society. Terminology and Guidelines for Glaucoma, 5th Edition. Savona 2020.
  2. Glaucoma Research Foundation Glaucoma Facts and Stats. https://glaucoma.org/articles/glaucoma-facts-and-stats
  3. Narodowy Fundusz Zdrowia. Świadczenia gwarantowane w zakresie okulistyki; 2024. https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/zarzadzenia_prezesa/zarzadzenia_2024/zarzadzenie_2-2024-dsoz.pdf
  4. Polskie Towarzystwo Okulistyczne. Rekomendacje diagnostyki i leczenia jaskry. Warszawa 2023.
  5. Tham YC, Li X, Wong TY et al. Global prevalence of glaucoma and projections through 2040. Ophthalmology 2014; 121(11): 2081-2090.
  6. Weinreb RN, Aung T, Medeiros FA. The pathophysiology and treatment of glaucoma. Lancet 2014; 383: 1901-1911.
Wróć do listy Przejdź dalej