Trwa Europejski Tydzień Szczepień. Jedno ważne przesłanie

Europejski Tydzień Szczepień – dlaczego warto pamiętać o ochronie zdrowia?

Europejski Tydzień Szczepień to coroczna inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), której celem jest zwiększanie świadomości na temat znaczenia szczepień ochronnych na każdym etapie życia. Kampania przypomina, że szczepienia stanowią nie tylko element kalendarza szczepień dzieci, lecz także są ważnym narzędziem profilaktyki osób w wieku dorosłym i senioralnym. To również dobry moment, aby zastanowić się, czy nasze szczepienia oraz szczepienia naszych bliskich są aktualne.

Krótka historia szczepień

Szczepienia należą do największych osiągnięć współczesnej medycyny. Początki nowoczesnej immunizacji sięgają końca XVIII wieku, kiedy lekarz Edward Jenner przeprowadził pierwsze skuteczne szczepienie przeciwko ospie prawdziwej. Zauważył on, że osoby mające kontakt z wirusem ospy krowiej nie chorują na znacznie groźniejszą ospę prawdziwą. Dzięki temu odkryciu możliwe było opracowanie pierwszej szczepionki, która w kolejnych dziesięcioleciach uratowała miliony istnień ludzkich.

Rozwój programów szczepień sprawił, że wiele chorób zakaźnych zostało znacząco ograniczonych lub niemal całkowicie wyeliminowanych. Najbardziej spektakularnym przykładem jest ospa prawdziwa – choroba, która przez wieki powodowała ogromną liczbę zgonów, a dziś, dzięki globalnym programom szczepień, nie występuje. W podobny sposób ograniczono zachorowania na polio, tężec, krztusiec czy odrę. 

Według danych WHO oraz Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) szczepienia zapobiegają każdego roku od 2 do 3 milionów zgonów na świecie. Eksperci podkreślają jednak, że spadek liczby szczepień może prowadzić do ponownego pojawienia się chorób, które wcześniej były skutecznie kontrolowane.

Szczepienia jako element profilaktyki zdrowotnej

Szczepienia są jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom zakaźnym. Chronią nie tylko osobę zaszczepioną, ale również całe społeczeństwo – poprzez zjawisko odporności populacyjnej. Oznacza to, że gdy duża część populacji jest zaszczepiona, rozprzestrzenianie się patogenów staje się znacznie trudniejsze.

Korzyści wynikające ze szczepień widoczne są w każdej grupie wiekowej. U dzieci zapobiegają one chorobom mogącym prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych, trwałej niepełnosprawności, a nawet śmierci. U dorosłych szczepienia przypominające pomagają utrzymać odporność przeciw chorobom takim jak tężec czy krztusiec. Z kolei w przypadku seniorów szczepienia przeciw grypie, pneumokokom czy półpaścowi mogą znacząco zmniejszyć ryzyko hospitalizacji oraz ciężkiego przebiegu infekcji.

Skąd biorą się wątpliwości wobec szczepień?

Pomimo licznych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność szczepień w ostatnich latach obserwuje się wzrost sceptycyzmu wobec tej formy profilaktyki. Jednym z powodów powstania ruchów antyszczepionkowych była publikacja z końca lat 90. autorstwa brytyjskiego lekarza Andrew Wakefielda, w której sugerowano związek między szczepieniami a autyzmem.

Późniejsze badania przeprowadzone na bardzo dużych grupach dzieci jednoznacznie wykazały, że taka zależność nie istnieje. Artykuł został wycofany z czasopisma naukowego, a jego autor stracił prawo wykonywania zawodu. Pomimo tego fałszywe informacje nadal pojawiają się w przestrzeni publicznej, wpływając na spadek zaufania do szczepień i zwiększając ryzyko powrotu chorób zakaźnych.

Na postawy wobec szczepień istotny wpływ mają także czynniki psychospołeczne, w tym oddziaływanie emocji oraz zjawisko dezinformacji. Informacje nacechowane emocjonalnie, zwłaszcza te wywołujące lęk, mają większą skłonność do rozpowszechniania się niż komunikaty oparte na dowodach naukowych. Dezinformacja, często bazująca na niezweryfikowanych źródłach lub błędnych interpretacjach badań, przyczynia się do utrwalania mitów dotyczących szczepień oraz spadku zaufania do systemu ochrony zdrowia.

Jak działają szczepionki?

Szczepionki zawierają osłabione lub nieaktywne fragmenty drobnoustrojów albo ich białka. Dzięki temu układ odpornościowy uczy się rozpoznawać patogen i wytwarza tzw. pamięć immunologiczną. Oznacza to, że w przypadku kontaktu z prawdziwym wirusem lub bakterią organizm potrafi szybko zareagować i zwalczyć infekcję, zanim zdąży się ona rozwinąć.

Mechanizm ten jest przykładem profilaktyki pierwotnej, czyli działań zapobiegających chorobie jeszcze przed jej wystąpieniem.

Czas na sprawdzenie swojego kalendarza szczepień

Europejski Tydzień Szczepień to nie tylko kampania informacyjna, lecz także zachęta do odpowiedzialnego podejścia do własnego zdrowia. To dobry moment, aby sprawdzić swoją książeczkę szczepień, skonsultować się z lekarzem rodzinnym oraz uzupełnić szczepienia przypominające lub zalecane.

Szczepienia pozostają jednym z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej. Chronią przed wieloma groźnymi chorobami zakaźnymi, takimi jak odra, różyczka, tężec, krztusiec czy wirusowe zapalenie wątroby typu B, ograniczają ryzyko powikłań i realnie wpływają na bezpieczeństwo całych społeczności.

Historia szczepień pokazuje, że rozwój medycyny może znacząco poprawić jakość życia społeczeństw. Jednocześnie przypomina, jak ważne są profilaktyka oraz odpowiedzialne podejście do zdrowia publicznego.

W świecie, w którym tak łatwo rozpowszechniają się nie tylko wirusy, ale i dezinformacja, decyzje oparte na wiedzy naukowej stają się szczególnie ważnym elementem odpowiedzialności za zdrowie własne i wspólne.

Aktualny kalendarz szczepień znajduje się na stronie internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH w zakładce dotyczącej Programu Szczepień Ochronnych.

Piśmiennictwo:

1. Andre FE, Booy R, Bock HL i wsp. Vaccination greatly reduces disease, disability, death and inequity worldwide. Bull World Health Organ 2008; 86(2): 140–146.
2. Małecka I, Matkowska-Kocjan A, Stryczyńska-Kazubska J i wsp. Przewodnik po szczepieniach dla rodziców małych dzieci. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2021. 
3. Plotkin S, Orenstein W, Offit P. Plotkin’s vaccines. Elsevier, Philadelphia 2018.