Przygotowanie do kolonoskopii – czego nie robić przed badaniem?

Badanie endoskopowe jelita grubego, czyli kolonoskopia, budzi wśród pacjentów duży niepokój. Procedura polega na wprowadzeniu giętkiego węża (endoskopu) do jelita grubego przez odbyt. Na końcu urządzenia znajduje się kamera, która umożliwia lekarzowi dokładne obejrzenie światła przewodu pokarmowego od środka. Badanie może być nieprzyjemne i powodować dyskomfort, jednak nie powinno być bolesne. Kolonoskopia ma ogromną wartość diagnostyczną – wykonana odpowiednio wcześnie umożliwia wykrycie raka jelita grubego w początkowym stadium. W artykule przedstawiono najważniejsze wskazówki dotyczące przygotowania do kolonoskopii oraz błędy, których należy unikać, aby zmniejszyć ryzyko niepowodzenia badania.

Dlaczego prawidłowe przygotowanie do kolonoskopii jest kluczowe?

Warunkiem uzyskania pełnego i wiarygodnego wyniku kolonoskopii jest prawidłowe oczyszczenie jelita grubego. W tym celu konieczne jest nie tylko ograniczenie ilości spożywanego pokarmu, ale również przyjęcie dużej objętości środków przeczyszczających (w niektórych przypadkach nawet do 4 litrów płynu).

Zalegająca treść pokarmowa może blokować dostęp do dalszych odcinków jelita, przez co badanie nie zostanie przeprowadzone w całości. Nawet jeśli lekarzowi uda się obejrzeć całe jelito, resztki pokarmu przyklejone do ściany jelita mogą zakrywać nieprawidłowości, takie jak zmieniona chorobowo błona śluzowa czy niewielkie polipy, co w najgorszym razie może doprowadzić do przeoczenia choroby (np. nowotworu).

Dodatkowo gęsta treść jelitowa może zabrudzić kamerę endoskopu, co wymusza częstsze płukanie jelita, odsysanie treści i wpuszczanie powietrza. Wszystko to utrudnia warunki badania i znacząco je wydłuża.

Pacjenci wymagający szczególnej uwagi podczas przygotowania do kolonoskopii

Wśród pacjentów przygotowujących się do kolonoskopii można wyróżnić grupę wymagającą szczególnej uwagi pod względem jakości przygotowania jelita. Do czynników zwiększających ryzyko niepełnego oczyszczenia jelita należą m.in.: wiek powyżej 65 lat, płeć męska, palenie tytoniu, otyłość, przewlekłe zaparcia, cukrzyca, stosowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przebyte zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej.

Osoby należące do tej grupy powinny zadbać o lepsze nawodnienie organizmu i rozpocząć dietę ubogoresztkową kilka dni przed badaniem.

Czego nie jeść przed kolonoskopią?

W przygotowaniu do kolonoskopii zaleca się stosowanie diety ubogoresztkowej przez dobę przed badaniem, choć w niektórych sytuacjach lekarz może zalecić inne postępowanie. Mimo że oficjalne zalecenia najczęściej dotyczą 1 dnia przed badaniem, warto wprowadzić pewne modyfikacje diety już na 2–3 dni wcześniej. Pozwala to zmniejszyć ryzyko niewystarczającego oczyszczenia jelita.

Przed planowaną kolonoskopią należy unikać produktów bogatych w błonnik, takich jak:

  • pełnoziarniste pieczywo,
  • brązowy ryż,
  • musli, otręby,
  • orzechy,
  • mak i inne ziarna,
  • siemię lniane,
  • owoce pestkowe (kiwi, truskawki),
  • grzyby.

Koktajle, smoothie czy soki z miąższem należy zastąpić klarownymi płynami, takimi jak woda niegazowana, jasne soki, herbata czy kawa.

Dieta płynna przed kolonoskopią

Współczesne badania naukowe wskazują, że stosowanie diety płynnej w okresie poprzedzającym endoskopię nie daje lepszych efektów w przygotowaniu do badania w porównaniu z dietą ubogoresztkową.

Co ważne, dieta płynna jest zwykle gorzej tolerowana przez pacjentów, a tym samym mniej restrykcyjnie przestrzegana.

Czytaj także: Jak każdy może zadbać o jelita?

Kolonoskopia a napoje – czy można pić wodę i inne płyny?

W dniu poprzedzającym badanie można przyjmować klarowne, jasne płyny, takie jak woda niegazowana, herbata, kawa bez mleka czy jasne soki.

W dniu badania najlepiej ograniczyć się do wody oraz ewentualnie słabej herbaty lub rozcieńczonego jasnego soku. Około 2–4 godzin przed badaniem należy całkowicie odstawić płyny. W przypadku silnego pragnienia można przyjąć niewielką ilość wody, aby zwilżyć jamę ustną. Wyjątkiem jest badanie wykonywane w znieczuleniu ogólnym – w takiej sytuacji należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń dotyczących całkowitego powstrzymania się od picia na kilka godzin przed procedurą.

Kolonoskopia a aktywność fizyczna

Proces przygotowania do kolonoskopii jest dla organizmu obciążający, a utrata płynów związana z oczyszczaniem jelita może powodować osłabienie. Dlatego też, na dobę przed badaniem zaleca się ograniczenie wysiłku fizycznego. 

Po badaniu, do końca dnia, warto prowadzić spokojny tryb życia i unikać intensywnej aktywności, takiej jak trening siłowy czy podnoszenie ciężarów. Jeśli pacjent czuje się dobrze, może udać się na spokojny spacer.

Jakie leki odstawić przed kolonoskopią?

W dniu badania pacjenci powinni przyjąć swoje stałe leki, np. preparaty stosowane w nadciśnieniu, chorobach serca czy padaczce (z wyjątkiem sytuacji, kiedy otrzymali inne zalecenia od swojego lekarza). 

Istnieje jednak pewna grupa leków, których odstawienie przed planowaną kolonoskopią może okazać się konieczne. Decyzja o ewentualnej modyfikacji leczenia zawsze powinna być skonsultowana z lekarzem. Dlatego też przed badaniem należy poinformować lekarza o stosowanych lekach, a w szczególności o:

  • preparatach żelaza – mogą one sprzyjać zaparciom i utrudniać oczyszczenie jelita;
  • lekach wpływających na krzepnięcie krwi (np. rywaroksaban, dabigatran, apiksaban, heparyna, warfaryna, acenokumarol czy kwas acetylosalicylowy) – w zależności od rodzaju planowanego zabiegu może okazać się konieczne czasowe wstrzymanie terapii. Leków tych pod żadnym pozorem nie można odstawiać bez uprzedniej konsultacji, ze względu na wysokie ryzyko wystąpienia powikłań zakrzepowo-zatorowych. Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmuje lekarz wykonujący badanie.
CO WARTO ZAPAMIĘTAĆ? Warunkiem uzyskania pełnego i wiarygodnego wyniku kolonoskopii jest prawidłowe oczyszczenie jelita grubego. Przed planowanym badaniem należy m.in. unikać produktów bogatych w błonnik. Na dobę przed badaniem zaleca się ograniczenie wysiłku fizycznego. Około 2–4 godzin przed badaniem należy całkowicie odstawić płyny.

Oś czasu przygotowania do kolonoskopii

Na kilka dni przed badaniem

O przygotowaniu do kolonoskopii warto pomyśleć już kilka dni wcześniej. W tym czasie dobrze jest wprowadzić drobne modyfikacje do diety – ograniczyć produkty bogate w błonnik i zwiększyć udział potraw lekkostrawnych, najlepiej gotowanych.

Na kilka dni przed planowanym badaniem nie należy spożywać alkoholu, ponieważ może on podrażniać przewód pokarmowy i negatywnie wpływać na proces przygotowania jelita.

Dobrze jest również zrezygnować z jedzenia buraków, ponieważ ich intensywna barwa może wpływać na wygląd błony śluzowej jelita podczas badania.

Dzień przed kolonoskopią

W dniu poprzedzającym badanie należy stosować dietę ubogoresztkową. Jest to także moment rozpoczęcia właściwego oczyszczania jelita przy pomocy preparatów przeczyszczających.

Badania naukowe wskazują, że najlepsze efekty w przygotowaniu do kolonoskopii przynosi stosowanie preparatu w dawkach podzielonych. Pierwszą porcję przyjmuje się zwykle w godzinach popołudniowych dnia poprzedzającego badanie, natomiast drugą – w dniu badania.

Cały proces należy zaplanować tak, aby zakończyć przyjmowanie preparatu około 3–5 godzin przed badaniem (jednak nie później niż 2 godziny przed jego rozpoczęciem).

W przypadku kolonoskopii zaplanowanej na godziny popołudniowe dopuszcza się przyjęcie całej dawki preparatu oczyszczającego w dniu badania.

W dniu badania

Od momentu rozpoczęcia oczyszczania jelita pacjent pozostaje na czczo, co oznacza całkowite zaprzestanie przyjmowania pokarmów stałych.

Dozwolone jest natomiast picie klarownych płynów, takich jak woda niegazowana, jasne soki, herbata czy kawa bez mleka. Należy jednak pamiętać, że co najmniej 2 godziny przed badaniem trzeba zaprzestać przyjmowania również płynów. Jest to szczególnie istotne w przypadku planowanego znieczulenia.

Najczęstsze błędy w przygotowaniu do kolonoskopii

Do częstych błędów popełnianych przez pacjenta przed badaniem należą:

  • nieprawidłowe zastosowanie środków oczyszczających jelito, tj. nieprzyjęcie całej zalecanej dawki, zbyt wczesne rozpoczęcie przygotowania, zbyt późne rozpoczęcie przygotowania, zakończenie przyjmowania preparatów na krótko przed samym badaniem;
  • nieprzestrzeganie zaleceń dietetycznych – niestosowanie się do zaleceń diety ubogoresztkowej.

Czego nie robić po kolonoskopii?

W dniu badania zaleca się odpoczynek oraz spokojny tryb życia. W większości przypadków pacjenci po kolonoskopii nie wymagają specjalnego postępowania. Jeżeli badanie jest wykonywane w znieczuleniu ogólnym, przez kilka lub kilkanaście godzin po zabiegu pacjenci mogą odczuwać osłabienie, nudności, pogorszenie koncentracji. Nie mogą prowadzić samochodu, nie powinni też zostawać sami, zdecydowanie wymagają wsparcia bliskiej osoby.

Bez względu na zastosowaną metodę znieczulenia po badaniu warto powstrzymać się od intensywnej aktywności fizycznej i ograniczyć wysiłek do lekkich czynności, takich jak spokojny spacer.

Co robić, a czego nie robić przed kolonoskopią – podsumowanie

Prawidłowe przygotowanie do kolonoskopii ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta oraz jakości badania. Przestrzeganie zaleceń dotyczących diety, właściwe przyjęcie preparatów oczyszczających jelito oraz stosowanie się do wskazówek dotyczących przyjmowania płynów i leków zwiększa szansę na wczesne wykrycie ewentualnych zmian chorobowych i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Piśmiennictwo:

  1. Hassan C, East J, Radaelli F i wsp. Bowel preparation for colonoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline – Update 2019. Endoscopy 2019; 51(8): 775–794.
  2. Marek T, Nowakowska-Duława E, Marlicz K. Endoskopia jelita grubego (rektoskopia, rektosigmoidoskopia, kolonoskopia) [w:] Interna Szczeklika – mały podręcznik. Gajewski P (red.). Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.