Przygotowanie do gastroskopii – czego nie robić przed badaniem?

Gastroskopia – co to za badanie?

Badania endoskopowe przewodu pokarmowego zrewolucjonizowały diagnostykę chorób układu pokarmowego. Są powszechnie dostępne, stosunkowo proste w wykonaniu, a dyskomfort dla pacjenta z roku na rok staje się coraz mniejszy.

Gastroskopia umożliwia zbadanie górnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli ocenę przełyku, żołądka oraz dwunastnicy (początkowego odcinka jelita cienkiego). Badanie polega na wprowadzeniu przez usta tzw. endoskopu – giętkiego urządzenia zakończonego kamerą, dzięki której lekarz może dokładnie obejrzeć wnętrze przewodu pokarmowego.

Przygotowanie do badania nie jest trudne, jednak warto znać podstawowe zasady, które pozwolą na sprawne przeprowadzenie procedury oraz uzyskanie wiarygodnego wyniku.

Jak przygotować się do gastroskopii?

Kluczowym elementem przygotowania do gastroskopii jest wstrzymanie się od jedzenia i picia na kilka godzin przed badaniem. Pusty żołądek umożliwia lekarzowi dokładną ocenę błony śluzowej oraz zmniejsza ryzyko powikłań podczas badania.

Ile godzin przed gastroskopią nie można jeść i pić?

Gastroskopia rano – zasady przygotowania

Jeżeli gastroskopia planowana jest w godzinach porannych, dzień wcześniej należy spożyć lekką kolację – najlepiej do godziny 18.00. W dniu badania pacjent powinien pozostawać na czczo.

Na około 4 godziny przed badaniem należy również zaprzestać przyjmowania płynów.

Gastroskopia po południu – zasady przygotowania

W przypadku gastroskopii wykonywanej w godzinach popołudniowych należy zachować co najmniej 6-godzinny odstęp między ostatnim lekkostrawnym posiłkiem a badaniem.

Przyjmowanie płynów powinno zostać zakończone około 4 godziny przed planowaną procedurą.

Czego nie wolno robić przed gastroskopią?

Przed gastroskopią należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń dotyczących odstępu między ostatnim posiłkiem a badaniem. Skrócenie tego czasu może być niebezpieczne, ponieważ istnieje ryzyko przedostania się treści pokarmowej do dróg oddechowych, co może prowadzić do poważnych powikłań.

Na co najmniej tydzień przed planowanym badaniem nie należy spożywać alkoholu. Alkohol działa drażniąco na błonę śluzową żołądka i może zafałszować obraz badania.

Dieta przed gastroskopią – czego unikać?

Na kilka dni przed planowaną gastroskopią warto wprowadzić dietę lekkostrawną. Zalecane są potrawy gotowane, takie jak zupy, purée warzywne, kasze, gotowane mięso oraz ryby.

Na 2-3 dni przed badaniem należy unikać potraw ciężkostrawnych i tłustych. Warto zrezygnować z potraw smażonych, fast foodów, dojrzewających serów czy wyrobów wędzonych. 

Należy także odstawić produkty wzdymające, takie jak rośliny strączkowe, kapusta, cebula, czosnek czy napoje gazowane.

Przed badaniem należy unikać również kawy, alkoholu oraz ostrych przypraw, ponieważ mogą one działać drażniąco na błonę śluzową żołądka.

Lekkostrawna dieta nie tylko ułatwia przeprowadzenie badania, ale może też zmniejszyć odruch wymiotny podczas gastroskopii.

Jakich leków nie brać przed gastroskopią?

W dniu badania (z zachowaniem odpowiedniego odstępu między badaniem a ostatnim posiłkiem) pacjenci powinni przyjąć większość swoich leków stosowanych na stałe, np. leki na nadciśnienie, choroby serca czy leki przeciwpadaczkowe.

Przed planowanym badaniem należy jednak skonsultować się z lekarzem prowadzącym, aby ocenić, czy wśród przyjmowanych preparatów nie znajdują się takie, które mogą wpłynąć na przebieg badania i które powinny zostać czasowo odstawione.

Leki stosowane w cukrzycy – pacjenci chorujący na cukrzycę powinni przed badaniem bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Konieczność pozostawania na czczo przez kilka godzin może wymagać czasowej modyfikacji leczenia, aby uniknąć niebezpiecznego spadku poziomu glukozy we krwi.

Inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol, esomeprazol) stosowane w leczeniu refluksu lub chorób żołądka – w zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zalecić ich odstawienie na 1-2 tygodnie przed badaniem.

Leki z grupy agonistów GLP-1 (np. liraglutyd, semaglutyd, tirzepatyd) stosowane w leczeniu cukrzycy lub otyłości spowalniają opróżnianie żołądka – obecnie nie zaleca się rutynowego odstawiania tych leków przed badaniem, jednak pacjent powinien poinformować lekarza o ich stosowaniu.

Leki wpływające na krzepnięcie krwi (np. kwas acetylosalicylowy, rywaroksaban, dabigatran, apiksaban, heparyna, warfaryna czy acenokumarol), powszechnie stosowane w chorobach sercowo-naczyniowych – w niektórych sytuacjach lekarz może zalecić ich czasowe odstawienie, zwłaszcza jeśli podczas gastroskopii planowane jest pobranie wycinków lub wykonanie innych procedur.

Czego nie robić w dniu gastroskopii?

Palenie papierosów – w dniu badania nie wolno palić papierosów, również elektronicznych. Palenie zwiększa wydzielanie kwasu żołądkowego, co może pogorszyć jakość badania oraz zwiększyć ryzyko powikłań.

Żucie gumy – podobnie jak palenie, pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego, dlatego należy go unikać przed badaniem.

Przed planowaną gastroskopią należy również wyjąć protezę zębową. Warto zrobić to jeszcze w domu, aby uniknąć dyskomfortu i zminimalizować ryzyko jej zgubienia.

Gastroskopia w znieczuleniu (sedacji) – czego nie robić przed badaniem i po badaniu?

• W większości przypadków gastroskopia wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym. Standardowo stosuje się preparat z lidokainą w postaci aerozolu, który znieczula gardło i zmniejsza odruch wymiotny.
• W niektórych sytuacjach – np. u dzieci, pacjentów z silnym lękiem, zaburzeniami psychicznymi lub przy wcześniejszych trudnościach z wykonaniem badania – można rozważyć wykonanie gastroskopii w sedacji lub znieczuleniu ogólnym.
• Podczas takiego badania pacjent pozostaje nieświadomy, a jego parametry życiowe (ciśnienie tętnicze, tętno, saturacja) są stale monitorowane.
• Po zakończeniu badania pacjent jest wybudzany. U części osób mogą pojawić się przejściowe dolegliwości, takie jak nudności, zawroty głowy czy osłabienie.
• Z tego względu po badaniu nie należy prowadzić samochodu ani obsługiwać maszyn. Pacjent powinien wrócić do domu pod opieką osoby bliskiej.

Najczęstsze błędy pacjentów przed gastroskopią

Najczęstszym i jednocześnie najbardziej ryzykownym błędem jest niestosowanie się do zaleceń dotyczących jedzenia i picia przed badaniem. Nieprzestrzeganie tych zasad może prowadzić do powikłań oraz utrudnić przeprowadzenie badania.

Czego nie robić po gastroskopii?

Pierwszy posiłek po badaniu, w zależności od zakresu zabiegu wykonywanego podczas gastroskopii, można zjeść około 2 godzin po badaniu (po ustąpieniu znieczulenia miejscowego gardła – ze względu na ryzyko zachłyśnięcia).

Po badaniu należy powstrzymać się od palenia papierosów, stosowania używek, przyjmowania substancji mogących drażnić przewód pokarmowy (alkohol, ostre potrawy, gorące jedzenie i napoje).

Gastroskopia – podsumowanie zaleceń

• Nie jedz przez 6 godzin przed badaniem.
• Nie pij przez 4 godziny przed badaniem.
• Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach, szczególnie:

- lekach na krzepnięcie („rozrzedzających krew”),

- lekach na żołądek,

- lekach na cukrzycę.

• Nie pal papierosów w dniu badania (przed badaniem i po nim).
• Nie żuj gumy w dniu badania (przed badaniem i po nim).
• Powstrzymaj się od intensywnego wysiłku fizycznego w dniu badania (przed badaniem i po nim).

Prawidłowe przygotowanie do gastroskopii znacząco wpływa na bezpieczeństwo badania oraz jego wartość diagnostyczną. Kluczowe jest powstrzymywanie się od jedzenia i picia przez odpowiednio długi czas, stosowanie lekkostrawnej diety oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących leków. Postępowanie według tych zasad zmniejsza ryzyko powikłań i pozwala lekarzowi na dokładną ocenę stanu górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Piśmiennictwo:

1. AASLD/ACG/AGA/ASGE/NASPGHAN Multisociety Statement. No data to support stopping GLP-1 agonists prior to elective endoscopy. https://gastro.org/news/gi-multi-society-statement-regarding-glp-1-agonists-and-endoscopy/ (dostęp: 11.04.2026 r.).
2. Hashash JG, Thompson CC, Wang AY. AGA rapid clinical practice update on the management of patients taking GLP 1 receptor agonists prior to endoscopy: communication. Clin Gastroenterol Hepatol 2024; 22(4): 705–707.
3. Marek T, Nowakowska-Duława E, Marlicz K. Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (ezofagogastroduodenoskopia, panendoskopia) [w:] Interna Szczeklika – mały podręcznik. Gajewski P (red.). Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.