Cytologia na podłożu płynnym i test HPV HR – co warto wiedzieć

Czym jest cytologia na podłożu płynnym (LBC)?

Cytologia to prosta i małoinwazyjna metoda oceny stanu nabłonka szyjki macicy. Szyjka macicy jest miejscem, gdzie szczególnie często pojawiają się zmiany dysplastyczne (stany przedrakowe), które odpowiednio szybko wykryte mogą być skutecznie leczone, co hamuje rozwój nowotworu. Celem wykrycia tych zmian konieczne jest pobranie komórek nabłonkowych z szyjki macicy. Badanie może być przeprowadzone metodą cytologii klasycznej lub znacznie dokładniejszej cytologii płynnej. W obu metodach pobranie materiału od pacjentki przebiega w ten sam sposób, natomiast różnią się one sposobem transportu materiału do badania. W przypadku cytologii płynnej komórki po pobraniu transportowane są w specjalnie do tego przygotowanym płynie, a nie w postaci rozmazu na szkiełku laboratoryjnym.

Czym jest test HPV HR?

Test HPV HR to badanie pozwalające na wykrycie materiału genetycznego wirusa brodawczaka ludzkiego – HPV 16/18, który jest wirusem o wysokim ryzyku onkogennym, co oznacza, że zakażenie nim może powodować rozwój raka szyjki macicy.

Dlaczego te badania wykonuje się razem?

Połączenie obu badań umożliwia nie tylko dużo lepszą ocenę istniejących zmian w nabłonku szyjki macicy, ale również oszacowanie ryzyka ich wystąpienia za pomocą genotypowania HPV. W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy w NFZ cytologia płynna (LBC) wykonywana jest tylko wtedy, gdy wynik testu HPV HR jest dodatni. Co ważne – nie trzeba wtedy ponownie pobierać wymazu, bo wykorzystuje się materiał z tego samego pobrania.

Cytologia klasyczna vs LBC + HPV HR – różnice i przewaga nowych metod

Dzięki zastosowaniu cytologii płynnej dużo większa ilość pobranych komórek trafia do laboratorium i może być poddana ocenie (nawet do 100% pobranych komórek). Przy LBC zamiast standardowo rozprowadzać materiał na szkiełku, zawiesza się komórki w specjalnym płynie, który pozwala na lepsze przygotowanie preparatu do badania. Wykrywalność zmian śródnabłonkowych dużego stopnia zwiększa się szacunkowo o 64,4%.

Program profilaktyki raka szyjki macicy w NFZ

Dla kogo przeznaczony jest program?

Program przeznaczony jest dla kobiet w wieku 25-64 lat. Na badanie można zapisać się bezpośrednio w placówce lub za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta. Do zapisania się na badanie nie jest potrzebne skierowanie.

Jak często wykonywać badania?

Bezpłatne badanie w ramach profilaktyki raka szyjki macicy w ramach NFZ może być przeprowadzane co 5 lat (badanie LBC + HPV HR) lub co 3 lata (klasyczna cytologia).

Rekomendacje ogólne w zależności od wieku:

• 21-29 lat co 3 lata,
• 30-65 lat co 3-5 lat (w połączeniu z testem HPV HR),
• > 65 lat w zależności od wcześniejszych wyników; możliwe odstąpienie od dalszych badań, jeśli pacjentka była regularnie badana przez ostatnie 10 lat.

Jak wygląda badanie i jak się do niego przygotować?

Przebieg badania krok po kroku

Pierwszym etapem wizyty jest zwykle wywiad z pacjentką, zbierany przez położną lub lekarza ginekologa. W czasie wywiadu usłyszysz takie pytania, jak:

• Jaka jest data ostatniej miesiączki?

W tym przypadku podaj datę pierwszego dnia cyklu, to znaczy datę rozpoczęcia krwawienia miesiączkowego.

• Czy rodziła pani?

Jeśli tak – należy podać datę porodów oraz sposób rozwiązania ciąży (poród siłami natury / cięcie cesarskie).

• Czy miała pani przeprowadzane wcześniej zabiegi ginekologiczne w obrębie szyjki macicy (na przykład konizacja szyjki macicy)?

Lekarz lub położna mogą również zapytać o prawidłowe przygotowanie do cytologii, w tym okres, jaki minął od ostatniego współżycia, czy stosowanie leków dopochwowych.

W kolejnym etapie zostaniesz poproszona o przygotowanie do badania: zwykle w osobnym pomieszczeniu jest możliwość skorzystania z toalety oraz zdjęcia bielizny i przebrania się w jednorazową flizelinową spódniczkę i jednorazowe klapki. W tym stroju zostaniesz poproszona o zajęcie miejsca na fotelu ginekologicznym.

Na fotelu ginekologicznym do pochwy zostanie wprowadzony plastikowy wziernik jednorazowy, jak przy tradycyjnym badaniu ginekologicznym. Poprzez wziernik lekarz lub położna wprowadzą specjalną szczoteczkę, za pomocą której pobiorą wymaz z szyjki macicy. W czasie badania możesz odczuwać niewielki dyskomfort i ucisk, badanie nie powinno być jednak bolesne.

Gdy materiał do badania cytologicznego zostanie już pobrany, możesz ponownie udać się do osobnego pomieszczenia i przebrać się w swoje ubrania. Pobrany wymaz zostanie umieszczony w płynie konserwującym i przesłany do laboratorium. Czas oczekiwania na wynik może wahać się od 14 do 21 dni w zależności od miejsca badania próbki.

Czego unikać przed wizytą?

Aby uzyskać prawidłowy technicznie wynik badania cytologicznego, warto odpowiednio się do niego przygotować. Najlepszym momentem na wykonanie badania jest wizyta między 7. a 10. dniem cyklu. Należy bezwzględnie unikać wizyty w czasie krwawienia miesiączkowego.

Na 48 godzin przed planowaną cytologią należy zrezygnować z:

• stosowania globulek, maści lub kremów dopochwowych;
• irygacji pochwy;
• stosunków seksualnych – mogą one zmienić skład komórek.

Interpretacja wyników – co oznacza wynik HPV HR?

HPV HR ujemny – dalsze postępowanie

Wynik ujemny oznacza brak wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) w ocenianej próbce. Jeśli wynik badania będzie ujemny, lekarz zaleci ponowne badanie profilaktyczne po upływie 3 lub 5 lat, w uzasadnionych przypadkach po upływie 12 miesięcy.

HPV HR dodatni – dalsze postępowanie

Wynik dodatni oznacza stwierdzenie materiału genetycznego HPV w ocenianej próbce. Jeżeli wynik testu HPV HR będzie dodatni, z tego samego materiału zostanie wykonana cytologia płynna (LBC). Jeśli jej wynik będzie prawidłowy, lekarz zaleci ponowne badanie profilaktyczne po upływie 12 miesięcy.

Znaczenie wyniku cytologii (LBC)

Wynik cytologii oceniany jest obecnie zgodnie z systemem Bethesda i tylko taką ocenę uznaje się za miarodajną. Na otrzymanym wyniku mogą znaleźć się takie oznaczenia jak:

• NILM – wynik prawidłowy; brak cech śródnabłonkowej neoplazji ani zmian nowotworowych;
• ASC-US – obecne są atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym znaczeniu; zmiany te najczęściej związane są z przewlekłym stanem zapalnym;
• ASC-H – obecne są atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego; nie można wykluczyć obecności zmian śródnabłonkowych dużego stopnia;
• LSIL – obecne są zmiany śródnabłonkowe niskiego stopnia, zwykle związane z zakażeniem HPV;
• HSIL – obecne są komórki o wysokim stopniu dysplazji, co wskazuje na zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia;
• AGC – obecne są atypowe komórki nabłonka gruczołowego.

Każdorazowo wynik cytologii powinien być oceniony przez lekarza ginekologa.

Podsumowanie – dlaczego warto wykonywać badania regularnie?

Badanie cytologiczne to jeden z najważniejszych elementów profilaktyki ginekologicznej. Regularne wykonywanie cytologii pozwala wykryć wczesne zmiany przednowotworowe oraz raka szyjki macicy, co znacząco zwiększa szanse skutecznego leczenia.

Piśmiennictwo:

1. Bidziński M, Zimmer M, Czajkowski K i wsp. Schemat postępowania w skriningu podstawowym raka szyjki macicy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) – czerwiec 2022 roku. Ginekol Perinatol Prakt 2022; 7(2): 96–98.
2. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy?hl=pl-PL (dostęp: 10.04.2026 r.).
3. https://www.aotm.gov.pl/aktualnosci/najnowsze/rekomendacja-prezesa-cytologia-na-podlozu-plynnym/ (dostęp: 10.04.2026 r.).
4. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-dla-swiadczeniodawcow,8749.html?hl=pl-PL (dostęp: 10.04.2026 r.).