Choroba Leśniowskiego-Crohna – przyczyny, objawy, leczenie

Co to jest choroba Leśniowskiego-Crohna

Pierwsze objawy choroby Crohna mogą pojawić się w każdym wieku – zarówno u dzieci, jak i u osób starszych. Najczęściej jednak choroba diagnozowana jest u osób między 15. a 25. rokiem życia.

W przebiegu tego schorzenia w przewodzie pokarmowym rozwija się przewlekły stan zapalny obejmujący całą grubość ściany jelita. Najczęstszą lokalizacją zmian jest końcowy odcinek jelita cienkiego, jednak proces chorobowy może obejmować różne fragmenty przewodu pokarmowego – od jamy ustnej aż po jelito grube.

Choroba ma charakter nawrotowy. Oznacza to, że okresy nasilenia objawów (zaostrzenia) przeplatają się z okresami remisji, kiedy dolegliwości ustępują lub są minimalne. Obecnie nie istnieje terapia pozwalająca na całkowite wyleczenie choroby. Dzięki dostępnym metodom leczenia możliwe jest uzyskanie i utrzymanie możliwie długiej remisji.

Przyczyny choroby Crohna

Dokładne przyczyny rozwoju chorób zapalnych jelit nie zostały w pełni poznane. Uważa się, że choroba Crohna rozwija się w wyniku współdziałania wielu czynników, takich jak predyspozycje genetyczne, zaburzenia pracy układu odpornościowego, zmiany w mikrobiocie jelitowej oraz wpływ czynników środowiskowych i stylu życia.

Czynniki genetyczne

Predyspozycja genetyczna odgrywa istotną rolę w rozwoju choroby. U osób, w których rodzinie występują nieswoiste choroby zapalne jelit, ryzyko zachorowania jest wyższe. Nie oznacza to jednak, że choroba na pewno pojawi się u kolejnych członków rodziny.

Rola układu odpornościowego

Prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego zależy m.in. od równowagi pomiędzy mikroorganizmami bytującymi w jelitach, czyli tzw. mikrobiotą jelitową. Tworzą ją zarówno bakterie korzystne dla zdrowia, jak i takie, które w nadmiernej liczbie mogą zakłócać pracę jelit.

Zaburzenie równowagi pomiędzy „dobrymi” a „złymi” mikroorganizmami określa się mianem dysbiozy. Może ona sprzyjać utrzymywaniu się przewlekłego stanu zapalnego. U osób predysponowanych do rozwoju choroby Crohna układ odpornościowy reaguje nadmiernie na bakterie naturalnie obecne w jelitach, co prowadzi do rozwoju procesu zapalnego.

Czynniki środowiskowe i styl życia

Na rozwój choroby mogą wpływać także czynniki środowiskowe oraz styl życia. Do najczęściej wymienianych należą palenie papierosów, przewlekły stres, przebyte infekcje przewodu pokarmowego, długotrwała antybiotykoterapia oraz dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność.

Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna

Choroba Crohna ma wieloletni przebieg z okresami zaostrzeń i remisji. W fazie zaostrzenia dochodzi do nasilenia objawów ze strony przewodu pokarmowego, którym często towarzyszą objawy ogólne, takie jak gorączka, osłabienie czy utrata masy ciała.

Objawy jelitowe

Choroba może rozwijać się skąpoobjawowo przez dłuższy czas. Jednym z pierwszych jej sygnałów bywa niedokrwistość, której towarzyszą osłabienie, pogorszenie koncentracji oraz gorsza tolerancja wysiłku.

Typowym objawem jest ból brzucha – najczęściej zlokalizowany w prawym dolnym kwadrancie – który może nasilać się po posiłku. U części pacjentów pojawia się także biegunka, natomiast domieszka krwi w stolcu występuje stosunkowo rzadko.

Objawy pozajelitowe

Choroba Crohna może manifestować się również objawami poza przewodem pokarmowym. W jamie ustnej mogą pojawiać się afty i owrzodzenia. Jeśli proces zapalny obejmuje przełyk, pacjenci mogą odczuwać ból lub trudności podczas przełykania.

Zmiany chorobowe mogą także dotyczyć skóry w okolicy odbytu, gdzie pojawiają się szczeliny, trudno gojące się rany lub ropnie.

Diagnostyka choroby Crohna

Wczesne sygnały, które powinny zaniepokoić

Do objawów wymagających konsultacji lekarskiej należą nawracające bóle brzucha, szczególnie w dolnej jego części, przewlekła biegunka, niezamierzona utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie oraz brak apetytu.

Rozpoznanie choroby Crohna to proces wieloetapowy. Pierwszym krokiem są szczegółowy wywiad lekarski oraz badanie fizykalne. Lekarz ocenia charakter bólu brzucha, zaburzenia wypróżniania, spadek masy ciała oraz inne zgłaszane dolegliwości.

Badania laboratoryjne

W okresie zaostrzenia choroby w badaniach krwi często stwierdza się podwyższone wskaźniki stanu zapalnego, takie jak białko C-reaktywne (CRP) czy odczyn Biernackiego (OB). U części pacjentów obserwuje się również niedokrwistość oraz niedobory składników odżywczych.

Pomocnym badaniem przesiewowym jest oznaczenie kalprotektyny w kale – białka będącego markerem stanu zapalnego w jelitach. Podwyższone stężenie tego parametru nie jest jednak swoiste wyłącznie dla choroby Crohna, dlatego do potwierdzenia rozpoznania konieczne są dalsze badania.

Badania obrazowe i endoskopia

Kluczową rolę w diagnostyce choroby Crohna odgrywają badania endoskopowe oraz obrazowe. Za podstawowe badanie uznaje się kolonoskopię z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. W przypadku, gdy zmiany chorobowe zlokalizowane są w jelicie cienkim, badaniem umożliwiającym ocenę będzie endoskopia kapsułkowa albo enteroskopia.

Uzupełnieniem diagnostyki są nowoczesne techniki obrazowania, takie jak rezonans magnetyczny jelita cienkiego lub tomografia komputerowa. Ich wartość diagnostyczna istotnie wzrasta, kiedy badania wykonywane są po spożyciu doustnego środka kontrastującego (enterografia). Badania te pozwalają ocenić nie tylko wnętrze jelita, lecz także zmiany w jego ścianie oraz ewentualne powikłania, np. obecność przetok czy ropni.

Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna

Podstawą terapii jest leczenie farmakologiczne, które ma na celu wygaszenie stanu zapalnego oraz osiągnięcie i utrzymanie remisji choroby. W zależności od stopnia nasilenia objawów stosuje się glikokortykosteroidy, leki immunosupresyjne, leki biologiczne oraz antybiotyki.

Leczenie uzupełniające obejmuje również stosowanie leków przeciwbólowych, rozkurczowych i przeciwbiegunkowych, które pomagają łagodzić dolegliwości towarzyszące chorobie.

W przypadku rozległych zmian zapalnych w jelitach uzupełnienie terapii stanowią zabiegi chirurgiczne. Jedną z metod leczenia jest wycięcie zmienionego chorobowo fragmentu przewodu pokarmowego z wyłonieniem (czasowym lub stałym) stomii. W zaawansowanych stadiach choroby, kiedy dojdzie do rozwoju powikłań, takich jak: zwężenie światła jelita, przerwanie ściany jelita (perforacja) czy krwawienie, konieczne może okazać się przeprowadzenie pilnego, ratującego życie zabiegu operacyjnego.

Profilaktyka zaostrzeń choroby Leśniowskiego-Crohna i samokontrola

W leczeniu choroby Crohna ważną rolę odgrywają także styl życia i postępowanie niefarmakologiczne, w tym odpowiednio dobrana dieta, dostosowana do indywidualnej tolerancji pacjenta oraz fazy choroby.

W okresach zaostrzeń często zaleca się dietę lekkostrawną oraz ograniczenie produktów nasilających dolegliwości, takich jak potrawy tłuste, wysoko przetworzone czy bogate w błonnik.

Istotne jest także utrzymanie prawidłowego stanu odżywienia, ponieważ u części pacjentów mogą występować niedobory witamin i składników mineralnych. Znaczenie ma również redukcja czynników pogarszających przebieg choroby, takich jak palenie tytoniu czy przewlekły stres. Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz wsparcie psychologiczne mogą poprawiać samopoczucie i jakość życia chorych.

Możliwe powikłania choroby Leśniowskiego-Crohna i rokowanie

Rokowanie w znacznym stopniu zależy od wczesnego rozpoznania choroby i szybkiego wdrożenia leczenia. Nieleczony lub długo utrzymujący się stan zapalny może prowadzić do zwężenia światła jelita, zaburzeń pasażu treści pokarmowej oraz powstawania przetok, czyli nieprawidłowych połączeń między jelitem a innymi narządami. W chorobie Crohna występuje również zwiększone ryzyko raka jelita grubego.

Przewlekły proces zapalny może także prowadzić do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych, a w konsekwencji do niedożywienia i niedoborów witaminowych.

Choroba Leśniowskiego-Crohna – podsumowanie

Choroba Leśniowskiego-Crohna jest przewlekłą chorobą zapalną wymagającą długotrwałej opieki medycznej i regularnej kontroli. Wczesna diagnostyka oraz właściwie dobrane leczenie pozwalają znacząco ograniczyć nasilenie objawów i poprawić jakość życia pacjentów. Istotną rolę w kontroli choroby odgrywają również zdrowy styl życia oraz świadoma samokontrola objawów.

Piśmiennictwo:

1. Rydzewska G (red.) Analiza wpływu na budżet leczenia nieswoistych chorób zapalnych jelit. Poszerzenie kryteriów włączenia do programów lekowych B.32 i B.55 oraz ich wpływ na budżet płatnika publicznego. CEESTAHC, Kraków 2024.
2. Rydzewska G, Szczepanek M, Bartnik W. Choroba Leśniowskiego i Crohna [w:] Interna Szczeklika – mały podręcznik. Gajewski P (red.). Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.