Cervicobrachialgia – ból szyi promieniujący do ramienia

Cervicobrachialgia – co to jest i dlaczego boli?

W praktyce klinicznej termin „cervicobrachialgia” bywa stosowany zamiennie z „rwą barkową”, chociaż nie są to dokładnie te same choroby.

Cervicobrachialgia obejmuje ból szyi promieniujący do barku i kończyny górnej, ale bez jednoznacznych objawów uszkodzenia korzenia nerwowego. Ból może mieć charakter niespecyficzny, a objawy neurologiczne (osłabienie, zaburzenia czucia, odruchów) są nieobecne lub minimalne. Wyniki testów prowokacyjnych, które są wykonywane w czasie badania lekarskiego i które mają na celu wywołanie lub modyfikację dolegliwości bólowych, są zwykle ujemne lub niejednoznaczne.

Natomiast rwa barkowa (radikulopatia szyjna) to zespół objawów wynikających typowo z ucisku lub podrażnienia korzeni nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa, prowadzących do bólu, parestezji, osłabienia siły mięśniowej i zaburzeń odruchów głębokich z mięśnia dwugłowego i trójgłowego ramienia. Ból promieniujący od szyi do barku, ramienia, przedramienia i/lub ręki o charakterze palącym, kłującym lub przeszywającym to typowy objaw rwy barkowej. Mogą mu towarzyszyć parestezje pod postacią mrowienia i drętwienia palców. Ból często nasila się podczas ruchu szyi i ustępuje po odpoczynku i unieruchomieniu. Objawy najczęściej mają charakter jednostronny i często towarzyszą im bolesne skurcze mięśni szyi. Typowe są dodatnie wyniki testów prowokacyjnych, m.in. testu Spurlinga, testu odwiedzenia barku oraz testu trakcji szyjnej, które w trakcie wykonywania mogą nasilać lub łagodzić objawy wynikające z podrażnienia korzenia nerwowego. Kluczowe dla rozpoznania radikulopatii szyjnej są występowanie tych objawów oraz ich zgodność z rozkładem dermatomalnym, czyli odpowiadającym obszarowi unerwienia danego korzenia nerwowego.

Dlaczego pojawia się ból szyjno-ramienny – główne przyczyny

Do najczęstszych przyczyn bólu szyi promieniującego do ręki należą zarówno schorzenia kręgosłupa szyjnego, jak i patologie obwodowe oraz – rzadziej – stany wymagające pilnej diagnostyki. Najczęściej dochodzi do mechanicznego ucisku korzenia nerwu szyjnego przez uszkodzony dysk, czyli krążek międzykręgowy. Ucisk może być ostry, np. spowodowany nagłą przepukliną dysku, lub przewlekły, np. w wyniku przerostu stawów międzywyrostkowych. Współistnienie objawów takich jak zaburzenia chodu czy nietrzymanie moczu świadczy o uszkodzeniu rdzenia kręgowego, czyli mielopatii szyjnej. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić także inne przyczyny, takie jak guzy, urazy, infekcje oraz rzadkie wady anatomiczne.

Najczęstsze przyczyny cervicobrachialgii (bólu szyjno-ramiennego) obejmują:

• zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego (najczęściej osteofity, zwężenie otworów międzykręgowych oraz spondyloza) – prowadzą do ucisku lub drażnienia korzeni nerwowych, co skutkuje bólem promieniującym do barku i kończyny górnej;
• dyskopatię szyjną – przepuklina krążka międzykręgowego na poziomie szyjnym może powodować ucisk na korzenie nerwowe, co manifestuje się bólem, parestezjami i osłabieniem mięśni w obrębie dermatomu;
• zespoły uciskowe naczyniowo-nerwowe – rzadziej przyczyną mogą być anomalie naczyniowe, takie jak pętla tętnicy kręgowej, która może uciskać korzenie nerwowe, szczególnie na poziomie C5–C7;
• zespoły mięśniowo-powięziowe – ból może być wynikiem zespołów bólowych mięśni szyi i obręczy barkowej, bez wyraźnych zmian korzeniowych;
• zapalenie splotu ramiennego – może imitować objawy cervicobrachialgii, choć mechanizm jest inny i dotyczy bezpośrednio splotu ramiennego, a nie korzeni szyjnych.

Jak rozpoznać objawy cervicobrachialgii?

Rozpoznanie cervicobrachialgii (bólu szyjno-ramiennego) u osoby zgłaszającej ból szyi promieniujący do ręki opiera się na połączeniu wywiadu, badania fizykalnego oraz, w wybranych przypadkach, diagnostyki obrazowej.

Wywiad i badanie fizykalne mają na celu ocenę dermatomalnego rozkładu bólu, obecności deficytów neurologicznych takich jak osłabienie, zaburzenia czucia, odruchów oraz wykonanie testów prowokacyjnych takich jak test Spurlinga, test odwodzenia barku, test trakcji szyjnej.

Badania obrazowe obejmują: badanie rentgenowskie (RTG) kręgosłupa szyjnego, rezonans magnetyczny odcinka szyjnego kręgosłupa bez kontrastu, obrazowanie naczyń krwionośnych metodą rezonansu magnetycznego (angio-MR), tomografię komputerową.

Badania dodatkowe – elektromiografia (EMG), badanie przewodnictwa nerwowego (ENG) i badania laboratoryjne – wykonywane są w przypadku podejrzenia infekcji czy choroby nowotworowej.

Metody leczenia cervicobrachialgii – od farmakologii po fizjoterapię

Pierwszym krokiem w leczeniu cervicobrachialgii jest stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz, w razie potrzeby, leków przeciwbólowych. Można rozważyć krótkotrwałe stosowanie leków rozluźniających mięśnie.

Fizjoterapia powinna obejmować kinezyterapię, fizykoterapię, neuromobilizację, trakcję szyjną, terapię manualną.

Kinezyterapia obejmuje ćwiczenia wzmacniające mięśnie szyi, obręczy barkowej i kończyny górnej oraz ćwiczenia rozciągające mięśni szyi, szczególnie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, prostowników szyi oraz mięśni obręczy barkowej.

Neuromobilizacja to technika fizjoterapeutyczna mająca na celu przywrócenie prawidłowej ruchomości i elastyczności struktur nerwowych względem otaczających tkanek. Jest szczególnie skuteczna w bólu z komponentą korzeniową.

Trakcja szyjna polega na rozciąganiu kręgosłupa szyjnego w jego osi długiej. Zabieg ten ma na celu rozdzielenie segmentów szyjnych, odciążenie korzeni nerwowych oraz poprawę biomechaniki kręgosłupa. Zwiększenie przestrzeni międzykręgowej powoduje redukcję ucisku na korzenie nerwowe oraz poprawę krzywizny szyjnej, co może prowadzić do zmniejszenia bólu i poprawy funkcji neurologicznej.

Leczenie manualne, obejmujące mobilizacje i manipulacje stawów kręgosłupa, jest skuteczne zwłaszcza w połączeniu z ćwiczeniami, szczególnie w przewlekłych przypadkach.

W praktyce zaleca się łączenie kilku metod fizjoterapii dla uzyskania najlepszych efektów klinicznych. Terapia powinna trwać co najmniej 4-6 tygodni, z regularną oceną efektów i ewentualną modyfikacją programu.

W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze można rozważyć zabiegi interwencyjne polegające na iniekcjach steroidów do przestrzeni nadtwardówkowej, natomiast w przewlekłej cervicobrachialgii można rozważyć radiofrekwencję przy zwoju korzenia grzbietowego.

Leczenie operacyjne jest zarezerwowane dla pacjentów z utrzymującym się, znacznym bólem lub postępującymi deficytami neurologicznymi po co najmniej 6-12 tygodniach leczenia zachowawczego.

Jak zapobiegać nawrotom bólu szyjno-ramiennego (cervicobrachialgii) w domu?

Aby zmniejszyć ryzyko nawrotów bólu szyjno-ramiennego (cervicobrachialgii) w domu, warto stosować kilka prostych zasad:

• unikać czynności, które nasilają ból;
• wykonywać ćwiczenia rozciągające i wzmacniające szyję oraz obręcz barkową;
• korzystać z poduszki ortopedycznej;
• unikać długotrwałego unieruchomienia w kołnierzu ortopedycznym, ponieważ może to osłabić mięśnie szyi;
• zwracać uwagę na prawidłową postawę podczas pracy przy komputerze i wykonywania codziennych czynności, unikając długotrwałego pochylania głowy do przodu.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza z bólem szyi i ramienia?

Jeśli ból jest bardzo silny, nie ustępuje po kilku tygodniach lub pojawiają się objawy takie jak osłabienie ręki, trudności z chodzeniem, nietrzymanie moczu lub stolca, gorączka, nagła utrata masy ciała – należy pilnie skonsultować się z lekarzem.

Piśmiennictwo:

1. Carette S, Fehlings MG. Clinical practice. Cervical radiculopathy. N Engl J Med 2005; 353(4): 392-399.
2. Expert Panel on Neurological Imaging. ACR Appropriateness Criteria® Cervical Neck Pain or Cervical Radiculopathy. J Am Coll Radiol 2019; 16(5S): S57-S76.
3. Figas G, Kostka J, Pikala M i wsp. Analysis of clinical pattern of musculoskeletal disorders in the cervical and cervico-thoracic regions of the spine. J Clin Med 2024; 13(3): 840.
4. Rainville J, Joyce AA, Laxer E i wsp. Comparison of symptoms from C6 and C7 radiculopathy. Spine (Phila Pa 1976) 2017; 42(20): 1545-1551.
5. Shin WR, Kim HI, Shin DG i wsp. Radiofrequency neurotomy of cervical medial branches for chronic cervicobrachialgia. J Korean Med Sci 2006; 21(1): 119-125.
6. Theodore N. Degenerative cervical spondylosis. N Engl J Med 2020; 383(2): 159-168.