Mykoplazma (Mycoplasma pneumoniae) – co powoduje?

Wróć do listy Data:
dr n. med. Anna Mierzejewska

Mycoplasma pneumoniae to bakteria wywołująca zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych. Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Okres wylęgania choroby, czyli czas od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów, w przypadku tego patogenu jest dość długi i wynosi około 2-3 tygodnie. U niektórych osób, szczególnie z obniżoną odpornością, Mycoplasma pneumoniae może powodować tzw. atypowe zapalenie płuc, charakteryzujące się łagodniejszym przebiegiem niż w przypadku klasycznego zapalenia płuc oraz wolniejszym rozwojem objawów. Chorzy mogą prezentować dodatkowo inne, niezwiązane z układem oddechowym symptomy. Odmienność zakażenia tą bakterią wynika z jej unikalnych zdolności do bytowania wewnątrz komórek i w związku z tym zakażenie wymaga zastosowania innych grup antybiotyków niż typowo stosowanych w innych zapaleniach płuc. Problem zakażeń atypowych wynika również z trudności diagnostycznych. W diagnostyce serologicznej zakażenia Mycoplasma pneumoniae ocenia się przeciwciała w klasach IgM i IgG we krwi. Obecnie nie dysponujemy skutecznymi metodami profilaktyki chroniącymi przed zakażeniem, chociażby w postaci szczepień ochronnych.

Spis treści:

Atypowe zapalenie płuc wywołane przez Mycoplasma pneumoniae

Atypowe zapalenia płuc są wywoływane przez tzw. patogeny atypowe, z których najczęstszym jest Mycoplasma pneumoniae. Określenie „atypowe” różnicuje je od klasycznych zapaleń płuc, powodowanych przez inne patogeny, m.in. pneumokoki lub gronkowce. Jednocześnie atypowe mykoplazmowe zapalenia płuc charakteryzują się stosunkowo łagodnym przebiegiem w porównaniu z innymi, zarówno atypowymi, jak i klasycznymi zapaleniami płuc. Zakażenia mykoplazmami występują niezależnie od pory roku, ze szczytem zachorowań latem i wczesną jesienią, co odróżnia je od innych zakażeń dróg oddechowych.

Czym jest Mycoplasma pneumoniae?

Mycoplasma pneumoniae jest wyjątkowo małą, pozbawioną ściany komórkowej bakterią wewnątrzkomórkową wywołującą zakażenia układu oddechowego. Łącząc się z nabłonkiem dróg oddechowych, uszkadza go oraz pokrywające go rzęski, co wywołuje objawy chorobowe. Najczęściej są to zakażenia górnych dróg oddechowych o łagodnej postaci, niewymagające leczenia antybiotykiem, ale mogą też występować zapalenia płuc. Mycoplasma rzadziej może być przyczyną objawów niezwiązanych z układem oddechowym, takich jak niedokrwistość, zmiany skórne, zapalenie stawów lub zapalenie układu nerwowego.

Mycoplasma pneumoniae jest jedną z głównych bakterii wywołujących zapalenia płuc u dzieci, szczególnie w wieku od 5 do 15 lat. Zwiększoną liczbę zakażeń tą bakterią obserwuje się cyklicznie co kilka lat, zwłaszcza w zbiorowiskach ludzkich obejmujących szkoły, przedszkola, internaty, domy opieki czy koszary. W ostatnich latach, po pandemii, obserwowany jest wzrost zakażeń wywołanych Mycoplasma pneumoniae, również tych o cięższym przebiegu.

Objawy atypowego zapalenia płuc

Objawy atypowego zapalenia płuc obejmują przede wszystkim suchy, nieproduktywny i przewlekający się kaszel, któremu może towarzyszyć ból w klatce piersiowej. Ponadto występować mogą katar, złe samopoczucie, ból gardła i ból głowy. Gorączka przy zakażeniu Mycoplasma pneumoniae zazwyczaj jest niewielka, może nawet nie występować. U niektórych pacjentów obserwujemy także objawy ze strony przewodu pokarmowego – biegunkę, nudności, bóle brzucha – oraz różnorodne zmiany skórne. W porównaniu z zapaleniem płuc wywołanym innymi drobnoustrojami choroba zwykle przebiega łagodniej, a pacjent jest w lepszej formie ogólnej. U pacjentów z astmą zakażenie to może prowadzić do istotnego zaostrzenia choroby.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Jeżeli występują trudności z oddychaniem, uczucie braku tchu, zadyszka lub utrzymuje się przewlekły kaszel i przeciągają się objawy infekcji, należy zgłosić się do lekarza. Ustali on ewentualną potrzebę i rodzaj leczenia. U części pacjentów może dochodzić do rozwoju powikłań, które trzeba leczyć w warunkach szpitalnych.

Diagnostyka – jak rozpoznać zakażenie Mycoplasma pneumoniae?

W przypadku zajęcia górnych dróg oddechowych zakażenia powodowane przez Mycoplasma pneumoniae, przy ich stosunkowo łagodnym przebiegu, nie są diagnozowane. Sam obraz kliniczny choroby nie pozwala na ich odróżnienie od innych infekcji bakteryjnych czy wirusowych. Łagodniejszy i mniej typowy przebieg zakażenia sprawia, że postawienie diagnozy atypowego zapalenia płuc może być trudniejsze niż w klasycznej jego postaci. U pacjentów z zapaleniem płuc podejrzenie zakażenia Mycoplasma pneumoniae pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy obraz kliniczny nie pasuje do wyniku badania – osłuchowo brak wyraźnych zmian, a na RTG klatki piersiowej widać ich zaskakująco dużo. W obrazie radiologicznym typowe, choć nieswoiste, są zmiany rozproszone, niejednolite i śródmiąższowe. Dodatkowo długo utrzymujący się kaszel i objawy pozapłucne mogą wzmacniać podejrzenie takiego zakażenia.

W pierwszych dniach choroby częściej wykorzystuje się szybkie testy kasetkowe, które wykrywają obecność bakterii w wymazie z nosa lub gardła. Ostateczne potwierdzenie zakażenia uzyskuje się dzięki badaniom serologicznym, które mierzą poziom przeciwciał IgM i IgG przeciwko Mycoplasma pneumoniae we krwi. Organizm zaczyna wytwarzać te przeciwciała dopiero około drugiego tygodnia choroby, a najwięcej pojawia się ich w trzecim tygodniu zakażenia. Dlatego na początku infekcji takie badania są mało przydatne.

Leczenie i profilaktyka

Leczenie infekcji mykoplazmami uzależnione jest od stopnia nasilenia objawów i rodzaju narządu objętego zakażeniem. Zakażenia górnych dróg oddechowych o łagodnym przebiegu zazwyczaj nie wymagają włączenia antybiotyku, a leczenie sprowadza się do leczenia objawowego w postaci leków przeciwgorączkowych oraz preparatów nawilżających drogi oddechowe czy zmniejszających obrzęk błony śluzowej nosa.

Leczenie przeciwbakteryjne jest włączane w przypadku mykoplazmowego zapalenia płuc i trwa ono, w zależności od rodzaju zastosowanego antybiotyku, zwykle 7-14 dni. Stosuje się wówczas inną grupę antybiotyków niż w leczeniu klasycznych zapaleń płuc. Skutecznymi antybiotykami są makrolidy, chinolony i tetracykliny. Jeżeli wystąpią powikłania, np. pod postacią zapalenia opłucnej lub innych następstw pozapłucnych, chory może wymagać hospitalizacji i badań kontrolnych.

Jak zapobiegać zakażeniu?

Bakterie przenoszone są drogą kropelkową, wraz z wydzieliną zakażonej osoby w trakcie kaszlu czy kichania, należy unikać więc bezpośredniego kontaktu z materiałem zakaźnym. Antybiotykoterapia zmniejsza tę zakaźność. Nie istnieje profilaktyka w postaci szczepień lub leków, które zmniejszałyby ryzyko zachorowania.

Piśmiennictwo:

  1. Guo ZQ, Gu SY, Tian ZH i wsp. A comprehensive review of Mycoplasma pneumoniae infection in chronic lung diseases: recent advances in understanding asthma, COPD, and bronchiectasis. Front Med (Lausanne) 2024; 11: 1437731.
  2. Kashyap S, Sarkar M. Mycoplasma pneumonia: Clinical features and management. Lung India 2010; 27(2): 75-85.
  3. Lanao AE, Chakraborty RK, Pearson-Shaver AL. Mycoplasma Infections. 2023 Aug 7. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan.
  4. Mierzejewska A, Rustecka A, Jobs K i wsp. Mycoplasma pneumoniae as an aetiological agent of acute interstitial nephritis – A case report. Pediatr Med Rodz 2015; 11(3): 321-327.
  5. Waites KB, Xiao L, Liu Y i wsp. Mycoplasma pneumoniae from the respiratory tract and beyond. Clin Microbiol Rev 2017; 30(3): 747-809.
Wróć do listy Przejdź dalej