Salmonella – drogi zakażenia, objawy oraz leczenie

Salmonella – co to jest i jak można się zarazić?

Salmonella to rodzaj bakterii, które mogą wywołać zatrucie pokarmowe, zwane też salmonellozą. Choroba najczęściej objawia się biegunką, bólami brzucha, gorączką i wymiotami. Dla zdrowych dorosłych zwykle nie jest groźna. Może być jednak niebezpieczna dla małych dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i z osłabioną odpornością.

Drogi zakażenia salmonellą

Do zakażenia bakteriami Salmonella dochodzi głównie przez spożycie skażonej bakteriami żywności. Najczęściej są to: surowe lub niedogotowane jajka, surowe mięso drobiowe i wieprzowe, niepasteryzowane mleko i jego przetwory. Niebezpieczeństwo stanowi także żywność, która miała kontakt z zakażonymi powierzchniami, np. poprzez krojenie brudnym nożem lub na zanieczyszczonej desce do krojenia. Bakterie mogą przedostać się do organizmu również przez brudne ręce – wystarczy dotknąć ust po kontakcie z surowym mięsem, zwierzętami lub skażonymi przedmiotami.

Objawy zakażenia salmonellą

Zakażenie bakteriami Salmonella najczęściej wywołuje objawy ze strony układu pokarmowego. Typowe symptomy pojawiają się zwykle od kilku do nawet 72 godzin po spożyciu skażonej żywności. Salmonelloza objawia się biegunką, bólami i skurczami brzucha. Mogą też wystąpić nudności i wymioty, a u części pacjentów pojawiają się gorączka, ogólne osłabienie i złe samopoczucie. 

U większości osób dolegliwości ustępują po kilku dniach, choć u dzieci, osób starszych i z osłabioną odpornością przebieg może być cięższy. Jeśli objawy są bardzo nasilone lub utrzymują się długo, warto skontaktować się z lekarzem.

Leczenie zakażenia salmonellą

Leczenie zakażenia bakterią Salmonella polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów i zapobieganiu odwodnieniu (picie wody oraz napojów wzbogaconych o elektrolity). Warto wprowadzić lekkostrawną dietę, unikać tłustych i ciężkich potraw i starać się dużo odpoczywać.

Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza lub w szpitalu?

W większości przypadków choroba przebiega łagodnie, ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i nie wymaga podawania antybiotyków. Leki przeciwbakteryjne stosuje się jedynie u osób z ciężkim przebiegiem, osłabioną odpornością lub w przypadku powikłań – decyzję każdorazowo podejmuje lekarz.

Wskazaniem do konsultacji lekarskiej są:

• duże nasilenie objawów (uporczywa biegunka, wymioty);
• czas trwania objawów powyżej 3-4 dni;
• objawy odwodnienia: suchość w ustach, zawroty głowy, szybka praca serca, oddawanie małej ilości moczu;
• wysoka gorączka, szczególnie jeżeli nie spada pod wpływem leków przeciwgorączkowych;
• zakażenie u dziecka, kobiety w ciąży lub osoby przewlekle chorej (w tym z osłabioną odpornością).

Nosicielstwo bakterii Salmonella

Nosicielstwo polega na tym, że osoba, która przeszła zakażenie, nadal wydala bakterie ze stolcem – mimo że nie ma już żadnych objawów choroby. Taki stan może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. W tym czasie nosiciel, choć czuje się zdrowo, może wciąż zakażać innych, zwłaszcza jeśli nie przestrzega zasad higieny.

Aby zmniejszyć ryzyko przeniesienia bakterii, osoby, które mogą być nosicielami, powinny szczególnie dbać o higienę rąk, unikać przygotowywania posiłków dla innych oraz przestrzegać zasad bezpieczeństwa żywności. W niektórych sytuacjach (np. u pracowników gastronomii) wymagane jest wykonanie badania kału na nosicielstwo bakterii Salmonella (i Shigella) w Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (SANEPID).

Dziecko a zakażenie salmonellą

Zakażenie salmonellą dotyczy osób we wszystkich grupach wiekowych. U dzieci przebieg infekcji może być ciężki i może wymagać leczenia przyczynowego (antybiotykoterapia). Po zakończonym leczeniu utrzymuje się stan nosicielstwa, u dzieci trwający ok. 7 tygodni (może być dłużej). Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi państwowy powiatowy inspektor sanitarny może nałożyć na osobę chorą, osobę będącą nosicielem lub mającą kontakt ze źródłem zakażenia obowiązek poddania się izolacji lub kwarantannie czy wykonania kontrolnych badań kału. W praktyce oznacza to, że na podstawie takiej decyzji dziecko nie może uczęszczać do żłobka czy przedszkola. Warto pamiętać, że decyzję wydaje pracownik stacji sanitarno-epidemiologicznej, a nie lekarz. 

Uznaje się, że dziecko przestaje być nosicielem, jeżeli w trzech kolejnych badaniach kału, wykonanych w 14-dniowych odstępach, nie wykryto pałeczek Salmonella.

Jak zapobiegać zakażeniu – zasady higieny

Zapobieganie zakażeniu salmonellą opiera się głównie na właściwej higienie oraz bezpiecznym obchodzeniu się z żywnością. Najważniejsze zasady to:

• dokładne mycie rąk przed jedzeniem, po skorzystaniu z toalety, po kontakcie ze zwierzętami i surowym mięsem;
• unikanie spożywania surowych jaj oraz potraw, które mogą je zawierać (np. domowego majonezu, niektórych deserów);
• spożywanie mięsa po uprzedniej obróbce termicznej;
• oddzielanie produktów surowych od gotowych do spożycia, np. używanie osobnych desek do krojenia;
• mycie owoców i warzyw pod bieżącą wodą;
• przechowywanie żywności w lodówce i unikanie długiego trzymania potraw w temperaturze pokojowej;
• unikanie niepasteryzowanego mleka i jego przetworów.

Przestrzeganie tych prostych zasad znacznie ogranicza ryzyko zakażenia i pomaga utrzymać bezpieczeństwo żywności.

Piśmiennictwo:

1. Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D i wsp. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition/European Society for Pediatric Infectious Diseases evidence-based guidelines for the management of acute gastroenteritis in children in Europe: update 2014. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2014; 59(1): 132-152. 
2. Shane AL, Mody RK, Crump JA i wsp. 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clin Infect Dis 2017; 65(12): e45-e80.
3. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 947 z późn. zm.
4. Wen SC, Best E, Nourse C. Non-typhoidal Salmonella infections in children: review of literature and recommendations for management. J Paediatr Child Health 2017; 53(10): 936-941.