Przepuklina rozworu przełykowego – objawy, badania, leczenie

Czym jest przepuklina rozworu przełykowego?

Przepuklina rozworu przełykowego (przepuklina przeponowa) to schorzenie, w którym część żołądka przemieszcza się z jamy brzusznej do klatki piersiowej przez otwór w przeponie, czyli mięśniu oddzielającym od siebie te dwie przestrzenie.

Objawy przepukliny rozworu przełykowego

Zdarza się, że przepuklina rozworu przełykowego przebiega bezobjawowo, jednak u części osób może dawać różnorodne, niecharakterystyczne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Najczęściej występuje zgaga, czyli pieczenie w klatce piersiowej, które nasila się po jedzeniu lub w pozycji leżącej. Przepuklinie może towarzyszyć również cofanie się treści żołądkowej do przełyku, znane jako refluks. Pacjenci często odczuwają uczucie pełności lub ucisku w nadbrzuszu, a także dolegliwości takie jak odbijanie, wzdęcia czy ból w klatce piersiowej, który czasem bywa mylony z problemami sercowymi.

Dolegliwości te zwykle nasilają się po obfitych posiłkach, przy pochylaniu się, w pozycji leżącej lub podczas wysiłku fizycznego. 

Kiedy objawy mogą sugerować poważniejsze powikłania?

W większości przypadków objawy przepukliny rozworu przełykowego mają łagodny przebieg, jednak w niektórych sytuacjach mogą sygnalizować poważne powikłania. Alarmujące są przede wszystkim:

• nagłe i silne bóle w klatce piersiowej lub nadbrzuszu (nieustępujące po odpoczynku czy lekach zobojętniających kwas żołądkowy), 
• trudności w połykaniu, 
• gwałtowne pojawienie się nasilonych wzdęć, 
• nudności i wymioty.

Czynniki ryzyka i przyczyny przepukliny rozworu przełykowego

Do rozwoju przepukliny rozworu przełykowego dochodzi w wyniku połączenia predyspozycji anatomicznej i czynników zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej. Do głównych czynników ryzyka należą:

• wiek – z wiekiem mięśnie przepony ulegają osłabieniu, co zwiększa podatność na przepukliny;
• otyłość – nadmierna masa ciała powoduje wzrost ciśnienia w jamie brzusznej, sprzyjając przemieszczaniu się żołądka do klatki piersiowej;
• ciąża – podobnie jak otyłość zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, szczególnie w ostatnich miesiącach;
• przewlekłe zaparcia lub częsty kaszel – powtarzające się napięcie mięśni brzucha może prowadzić do osłabienia przepony;
• podnoszenie ciężarów i duży wysiłek fizyczny – zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, sprzyjając powstawaniu przepukliny.

Należy wspomnieć także o innych przyczynach przepukliny rozworu przełykowego, takich jak: 

• wrodzone wady anatomiczne rozworu przełykowego, które predysponują do przemieszczania się żołądka;
• urazy lub operacje w okolicy przepony, które osłabiają jej strukturę;
• długotrwałe choroby prowadzące do osłabienia mięśni i tkanek łącznych.

Diagnostyka przepukliny rozworu przełykowego

Diagnostyka opiera się na ocenie objawów klinicznych oraz badaniach obrazowych i endoskopowych, które pozwalają potwierdzić obecność przepukliny, ocenić jej charakter i ewentualne powikłania, takie jak refluksowe zapalenie przełyku, owrzodzenia czy uwięźnięcie żołądka. 

Podstawowe badania to:

• gastroskopia – pozwala obejrzeć przełyk i żołądek, ocenić obecność refluksu, owrzodzeń, nasilenie stanu zapalnego oraz stwierdzić przemieszczenie żołądka do klatki piersiowej;
• RTG przełyku z kontrastem (prześwietlenie z barytem) – uwidacznia przepuklinę i pozwala na ocenę jej wielkości oraz kształtu.

Dodatkowe metody diagnostyczne to manometria przełyku i pH-metria. Badania te wykonuje się w przypadku występowania objawów refluksu. Pozwalają ocenić kwaśność treści żołądkowej w przełyku oraz funkcję dolnego zwieracza przełyku.

Leczenie przepukliny rozworu przełykowego

Podstawą leczenia zachowawczego (czyli zmniejszającego objawy i dolegliwości związane z przepukliną rozworu przełykowego) są zmiany w diecie i nawykach żywieniowych.

Lista zaleceń żywieniowych obejmuje:

• unikanie potraw tłustych, ostrych i kwaśnych;
• spożywanie posiłków częściej, ale w mniejszych porcjach;
• unikanie pozycji sprzyjających cofaniu się treści żołądkowej, np. kładzenia się bezpośrednio po jedzeniu;
• w przypadku osób z nadwagą zaleca się redukcję masy ciała. 

Metody farmakologiczne – leki łagodzące objawy

Stosowanie leków zobojętniających kwas żołądkowy, inhibitorów pompy protonowej lub leków zmniejszających produkcję kwasu łagodzi dolegliwości oraz zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań. 

Wskazania do zabiegu chirurgicznego

Leczenie chirurgiczne należy rozważyć w sytuacji, kiedy objawy są tak nasilone, że mimo stosowanego leczenia farmakologicznego i odpowiedniej diety utrudniają codzienne funkcjonowanie. W sytuacji, kiedy dochodzi do rozwoju powikłań, takich jak uwięźnięcie żołądka, powstanie owrzodzeń błony śluzowej czy krwawienie z przewodu pokarmowego, lub w przypadku dużych przepuklin okołoprzełykowych przepuklina rozworu przełykowego jest groźna i operacja jest konieczna.

Nowoczesne techniki operacyjne

Obecnie większość zabiegów wykonuje się metodą laparoskopową, czyli bez konieczności otwierania jamy brzusznej. Operacja najczęściej polega na repozycji żołądka do jamy brzusznej, wzmocnieniu rozworu przeponowego oraz w razie potrzeby wytworzeniu tzw. fundoplikacji – mechanizmu zapobiegającego refluksowi.

Powikłania nieleczonej przepukliny rozworu

Nieleczona przepuklina rozworu przełykowego może prowadzić do powikłań związanych głównie z przewlekłym refluksem i uciskiem żołądka w klatce piersiowej. Mogą wystąpić: refluksowe zapalenie przełyku, owrzodzenia, zwężenia przełyku, krwawienia, a w skrajnych przypadkach – uwięźnięcie żołądka czy zmiany przedrakowe w przełyku (zespół Barretta). 

Refluks żołądkowo-przełykowy i jego konsekwencje

Refluks żołądkowo-przełykowy to choroba polegająca na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Dzieje się tak na skutek osłabienia dolnego zwieracza przełyku, który w prawidłowych warunkach zapobiega przedostawaniu się kwasu żołądkowego do górnych odcinków przewodu pokarmowego. Cofający się kwas działa drażniąco na błonę śluzową przełyku, co prowadzi do objawów takich jak zgaga, kwaśne odbijanie, uczucie pieczenia za mostkiem czy ból w klatce piersiowej. Często pojawiają się także chrypka, kaszel, a nawet problemy z przełykaniem. Długotrwały i nieleczony refluks może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Stałe podrażnianie przełyku przez kwas żołądkowy sprzyja powstawaniu stanów zapalnych, nadżerek, a z czasem owrzodzeń i zwężeń przełyku.

Ryzyko rozwoju przełyku Barretta i zmian przednowotworowych

Wskutek stałego drażnienia błony śluzowej przełyku może dochodzić do jego przebudowy – z nabłonka wielowarstwowego płaskiego w nabłonek walcowaty charakterystyczny dla żołądka lub jelita. Taki stan określa się mianem przełyku Barretta i jest on uznawany za zmianę przednowotworową. Osoby z przełykiem Barretta mają znacznie zwiększone ryzyko rozwoju gruczolakoraka przełyku, szczególnie jeśli zmiany te nie są objęte kontrolą endoskopową i odpowiednim leczeniem.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do wizyty u lekarza skłonić powinno występowanie takich objawów jak:

• nagłe i silne bóle w klatce piersiowej lub nadbrzuszu (nieustępujące po odpoczynku czy lekach zobojętniających kwas żołądkowy), 
• trudności w połykaniu, 
• gwałtowne pojawienie się nasilonych wzdęć, 
• nudności i wymioty,

zwłaszcza jeżeli utrzymują się przez długi czas i istotnie wpływają na jakość życia pacjenta. 

Piśmiennictwo:

1. Janczak D. Przepuklina rozworu przełykowego. Chir Dypl 2018; 6. https://podyplomie.pl/chirurgia/31688,przepuklina-rozworu-przelykowego?srsltid=AfmBOorl8Eij6ha8SEze0ZCA2Ejfvrj1KCigSGIIHSgqv4Vat8MUEQgo (dostęp: grudzień 2025).
2. Świdnicka-Siergiejko A, Marek T, Waśko-Czopnik D i wsp. Postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne w chorobie refluksowej przełyku. Konsensus Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii 2022. Med Prakt 2022; 6: 38-74.