Dieta Portfolio w zaburzeniach lipidowych – nowa rekomendacja

Dieta Portfolio – co to jest?

Dane kliniczne potwierdzają, że dieta Portfolio obniża cholesterol, i to w sposób istotny.

Nazwa diety nawiązuje do koncepcji „portfela inwestycyjnego”, czyli łączenia wielu aktywów w celu maksymalizacji zysku. Koncepcja diety nie polega na stosowaniu jednego składnika, ale na łączeniu kilku, z których każdy powoduje umiarkowaną redukcję (o około 5–10%) stężenia cholesterolu LDL. Ich łączne działanie pozwala obniżyć stężenie cholesterolu LDL nawet o około 30%, co sprawia, że jest to strategia skuteczna.

Składniki diety Portfolio wspomagające obniżanie cholesterolu

Aby zrozumieć, jak dieta Portfolio działa na cholesterol, należy przyjrzeć się jej czterem głównym filarom oraz zalecanym ilościom spożycia.

Błonnik rozpuszczalny o wysokiej lepkości

Podstawą diety Portfolio jest błonnik rozpuszczalny o wysokiej lepkości w ilości około 20 g dziennie (minimalny efekt terapeutyczny obserwuje się już przy około 10 g). Najważniejszymi jego źródłami są produkty bogate w beta-glukany i inne frakcje błonnika rozpuszczalnego: owies, jęczmień oraz babka płesznik. Znaczące ilości zawierają również jabłka, pomarańcze, jagody, persymony, a także warzywa takie jak bakłażan czy okra – dostarczają około 1–2 g błonnika rozpuszczalnego w porcji.

W praktyce 1 porcja owsianki (40–50 g suchych płatków owsianych) może zawierać około 3 g błonnika rozpuszczalnego, a 1–2 łyżeczki babki płesznik dostarczają około 2–4 g tej frakcji. Już taka ilość wspiera obniżenie cholesterolu LDL poprzez wiązanie kwasów żółciowych w jelicie i zwiększone wykorzystanie cholesterolu w wątrobie.

Białko roślinne

Drugim filarem jest białko roślinne w ilości około 50 g dziennie. W praktyce włączenie takiej ilości białka do diety nie musi wiązać się z rewolucją w kuchni – wystarczą proste zmiany w codziennym jadłospisie. Warto zacząć od włączenia około 10 g białka roślinnego dziennie, a następnie stopniowo zwiększać jego ilość do docelowych 50 g.

Włączenie porcji 10 g białka roślinnego może przykładowo przebiegać tak: zamiast mleka krowiego do kawy czy płatków – 1¼ szklanki napoju sojowego; zamiast części mięsa w sałatce lub zupie – pół szklanki ciecierzycy; zamiast tradycyjnego kotleta – pół dużego burgera roślinnego; do sałatki – pół szklanki fasoli edamame lub 100 g tofu. W daniach obiadowych mieloną wołowinę można częściowo lub całkowicie zastąpić soczewicą albo granulatem sojowym, a w potrawach typu stir-fry wykorzystać paski tofu zamiast mięsa.

Orzechy i nasiona

Kolejnym elementem są orzechy i nasiona, których zaleca się spożywać około 30–45 g dziennie, czyli 1 garść. Migdały, orzechy włoskie czy laskowe dostarczają nienasyconych kwasów tłuszczowych i fitosteroli. Można je jeść jako przekąskę lub dodawać do sałatek, jogurtów.

Błonnik, białko roślinne i orzechy w diecie Portfolio działają komplementarnie: błonnik ogranicza wchłanianie cholesterolu, białko roślinne zastępuje produkty bogate w tłuszcze nasycone, a tłuszcze roślinne poprawiają profil lipidowy. Dzięki temu efekt metaboliczny jest sumą kilku równoległych mechanizmów.

Sterole roślinne

Osobnym filarem są sterole roślinne. W diecie Portfolio potrzeba ich około 2 g dziennie. Naturalnie związki te występują w roślinach, jednak osiągnięcie takiej ich ilości w codziennej diecie zwykle wymaga spożycia produktów fortyfikowanych, takich jak margaryny czy jogurty wzbogacone w fitosterole. Ich działanie polega na ograniczeniu wchłaniania cholesterolu w jelicie.

Inne składniki i zalecenia

Uzupełnieniem diety są oleje bogate w jednonienasycone kwasy tłuszczowe – około 45 g dziennie (czyli np. 3 łyżki oliwy z oliwek). Pierwszym wyborem powinna być oliwa z oliwek extra virgin. Dobrym rozwiązaniem jest również olej rzepakowy. Najlepiej wybierać oleje typu extra virgin lub tłoczone na zimno. Jedna czwarta owocu awokado dostarcza około 9 g jednonienasyconych kwasów tłuszczowych.

Jednocześnie zaleca się ograniczenie czerwonego mięsa, przetworów mięsnych, tłuszczów nasyconych (masło, smalec, olej palmowy) oraz cukrów prostych. Wskazane jest spożywanie ryb co najmniej dwa razy w tygodniu oraz wybieranie chudego nabiału.

Korzyści zdrowotne diety Portfolio

Uczestnicy badań oceniających dietę Portfolio zmniejszali stężenie cholesterolu LDL o około 5–10% dzięki każdemu z jej składników. Ponieważ dieta łączy kilka takich elementów naraz, efekty ich działania się sumują. Łączny efekt stosowania pełnej diety Portfolio to średnio około 30-procentowe obniżenie stężenia cholesterolu LDL, czyli niemal 1/3 wartości wyjściowej. Co ważne, dieta Portfolio jest skuteczna bez utraty masy ciała – obniżenie poziomu cholesterolu LDL obserwowano również przy stabilnej masie ciała, co potwierdza, że efekt wynika z jakości spożywanych produktów, a nie jedynie z redukcji kalorii.

W kontekście profilaktyki odpowiedź na pytanie, czy dieta Portfolio pomaga w profilaktyce chorób serca, jest twierdząca. Redukcja LDL przekłada się bezpośrednio na zmniejszenie ryzyka miażdżycy i incydentów sercowo-naczyniowych.

Często pacjenci pytają, czy dieta Portfolio jest lepsza niż dieta niskotłuszczowa. To nie ilość tłuszczu w diecie, ale jego jakość, czyli ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans, wpływa na profil lipidowy. Dlatego dieta Portfolio, opierająca się na działaniu składników funkcjonalnych o udowodnionym działaniu metabolicznym, skuteczniej obniża poziom cholesterolu.

Praktyczne wskazówki dotyczące jadłospisu w diecie Portfolio

Plan żywieniowy zgodny z dietą Portfolio powinien uwzględniać codzienne włączanie czterech głównych filarów. Osoby zastanawiające się, co jeść w diecie Portfolio, obniżającej cholesterol LDL, powinny koncentrować się na owsiance lub jęczmieniu jako źródle błonnika, produktach sojowych jako częściowym zamienniku mięsa, garści orzechów dziennie oraz produktach wzbogaconych w sterole roślinne.

Zmiany można wprowadzać stopniowo, zaczynając od jednego elementu – na przykład zastąpienia mleka krowiego napojem sojowym – a następnie krok po kroku budować pełny schemat żywieniowy zgodny z dietą Portfolio.

Wnioski i zalecenia dla pacjentów z zaburzeniami lipidowymi

W praktyce klinicznej często pojawiają się dwa ważne pytania: czy dieta Portfolio może zastąpić statyny oraz jak łączyć dietę Portfolio z lekami obniżającymi cholesterol.

U osób z umiarkowanym ryzykiem sercowo-naczyniowym dieta ta pełni przede wszystkim rolę profilaktyczną, mogąc w niektórych przypadkach pomóc obniżyć stężenie cholesterolu LDL na tyle, że farmakoterapia nie będzie konieczna.

Natomiast u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym dieta Portfolio powinna być traktowana jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego, mogące dodatkowo wzmacniać efekt działania leków obniżających cholesterol. Dieta Portfolio jest obecnie jednym z najbardziej rekomendowanych modeli żywieniowych wspierających leczenie zaburzeń lipidowych. Jest łatwa do wprowadzenia w codzienne życie, a jej konsekwentne stosowanie pozwala osiągnąć klinicznie istotne obniżenie cholesterolu LDL.

Piśmiennictwo:

1. Chiavaroli L, Nishi SK, Khan TA i wsp. Portfolio dietary pattern and cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis of controlled trials. Prog Cardiovasc Dis 2018; 61(1): 43–53.
2. Glenn AJ, Lo K, Jenkins DJA i wsp. Relationship between a plant‐based dietary Portfolio and risk of cardiovascular disease: findings from the Women’s Health Initiative prospective cohort study. J Am Heart Assoc 2021; 10(16): e021515.
3. Jenkins DJA, Josse AR, Wong JMW i wsp. The Portfolio diet for cardiovascular risk reduction. Curr Atheroscler Rep 2007; 9(6): 501–507.