8 maja – Światowy Dzień Walki z Rakiem Jajnika

Rak jajnika – podstępne schorzenie, które długo nie daje objawów

Rak jajnika należy do jednych z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u kobiet. Rozwija się w obrębie jajników – narządów znajdujących się w miednicy mniejszej po obu stronach macicy, pełniących ważną funkcję w układzie rozrodczym i hormonalnym.

Jajnik zbudowany jest z różnych typów komórek, dlatego w jego obrębie mogą rozwijać się rozmaite rodzaje nowotworów. W praktyce klinicznej określenie „rak jajnika” obejmuje najczęściej nowotwory wywodzące się z nabłonka, choć mogą pojawiać się również guzy pochodzące z komórek zarodkowych lub podścieliska.

Współczesna klasyfikacja wyróżnia dwa główne typy raka jajnika. Typ I rozwija się wolniej i często powstaje na podłożu wcześniej istniejących zmian w jajniku, takich jak torbiele czy guzy o niskim potencjale złośliwości. Znacznie częściej występuje typ II – nowotwór o agresywnym przebiegu, który szybko rozprzestrzenia się w obrębie jamy brzusznej i często jest rozpoznawany dopiero w zaawansowanym stadium choroby.

Przerzuty w przebiegu raka jajnika

Rak jajnika ma skłonność do wczesnego rozsiewu w obrębie jamy brzusznej. Komórki nowotworowe mogą osadzać się na powierzchni narządów takich jak jelita, wątroba czy śledziona, tworząc liczne ogniska przerzutowe. Zjawisko to określa się mianem rozsiewu otrzewnowego.

Nowotwór może również szerzyć się drogą układu limfatycznego, prowadząc do powstawania przerzutów w węzłach chłonnych. Wczesne rozprzestrzenianie się choroby jest jedną z głównych przyczyn trudności w leczeniu oraz gorszego rokowania.

Objawy raka jajnika – dlaczego choroba bywa wykrywana późno

Rak jajnika przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. W początkowym stadium choroby dolegliwości są niespecyficzne i często przypominają problemy ze strony przewodu pokarmowego.

Do najczęściej zgłaszanych objawów należą wzdęcia, uczucie pełności w jamie brzusznej, bóle podbrzusza, szybkie uczucie sytości podczas jedzenia czy częstsze oddawanie moczu. Z tego powodu choroba bywa określana mianem „cichego zabójcy” – rozpoznanie często następuje dopiero w bardziej zaawansowanym stadium.

W późniejszych etapach choroby mogą pojawić się bardziej nasilone objawy, takie jak powiększenie obwodu brzucha, wodobrzusze, utrata apetytu, nudności czy spadek masy ciała.

Diagnostyka raka jajnika

Rozpoznanie raka jajnika opiera się na badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych i laboratoryjnych.

Podstawowymi badaniami są badanie ginekologiczne oraz ultrasonografia przezpochwowa, która pozwala ocenić strukturę jajników i wykryć ewentualne zmiany guzowate. W przypadku podejrzenia nowotworu wykonuje się również bardziej zaawansowane badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, które umożliwiają ocenę rozległości choroby.

W diagnostyce wykorzystuje się także oznaczenia markerów nowotworowych we krwi, przede wszystkim CA-125 oraz HE-4. Ich podwyższone wartości mogą sugerować obecność nowotworu, jednak zawsze wymagają interpretacji w połączeniu z innymi badaniami.

Ostateczne potwierdzenie rozpoznania możliwe jest dopiero na podstawie badania histopatologicznego materiału pobranego podczas operacji.

Czy i jak leczy się raka jajnika?

Leczenie raka jajnika to złożony proces, najczęściej obejmujący kilka metod terapeutycznych. Podstawę terapii stanowi zabieg operacyjny, którego celem jest usunięcie jak największej ilości tkanki nowotworowej. Zabiegi te są często rozległe i wymagają doświadczenia zespołu ginekologów-onkologów.

Drugim filarem leczenia jest chemioterapia, stosowana najczęściej po operacji w celu zniszczenia pozostałych komórek nowotworowych. W niektórych przypadkach stosuje się również nowoczesne terapie celowane, takie jak leczenie antyangiogenne, które hamuje rozwój naczyń krwionośnych odżywiających guz.

Skuteczność leczenia w dużym stopniu zależy od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania. W przypadku wczesnego wykrycia szanse na wyleczenie mogą sięgać nawet około 80%.

Czy rakowi jajnika można zapobiegać?

Nie istnieje jedno badanie przesiewowe, które pozwalałoby na wczesne wykrycie raka jajnika u wszystkich kobiet. Kluczowe znaczenie mają zatem czujność onkologiczna (czyli uważność na niepokojące objawy) oraz regularne badania ginekologiczne.

Wizyty kontrolne u ginekologa, badanie USG przezpochwowe oraz obserwacja własnego organizmu mogą pomóc w wykryciu niepokojących zmian na wczesnym etapie choroby. Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji lekarskiej, należą m.in. utrzymujące się wzdęcia, bóle w obrębie miednicy, zwiększenie obwodu brzucha czy szybkie uczucie sytości.

Istotną rolę w profilaktyce odgrywa również zdrowy styl życia – utrzymywanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz zbilansowana dieta. U części kobiet rak jajnika może mieć także podłoże genetyczne, związane z mutacjami genów BRCA1 i BRCA2, dlatego osoby z obciążonym wywiadem rodzinnym powinny rozważyć konsultację genetyczną.

Choć rak jajnika pozostaje jednym z trudniejszych do wczesnego rozpoznania nowotworów ginekologicznych, świadomość objawów oraz regularne badania mogą znacząco zwiększyć szanse na wczesne wykrycie choroby i skuteczne leczenie.

Piśmiennictwo:

1. Basta A, Bidziński M, Nowak-Markwitz E. (2015). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące leczenia raka jajnika. Onkologia w Praktyce Klinicznej – Edukacja 2015; 1: 83–93.
2. Bidziński M (red.). Rak jajnika. Najnowsze metody leczenia. PZWL, Warszawa 2021.
3. Kujawa KA, Lisowska KM. Rak jajnika – od biologii do kliniki. Postępy Hig Med Dośw 2015; 69: 1275–1290.
4. Markowska J (red.). Onkologia ginekologiczna. Urban & Partner, Wrocław 2002.