Cukrzyca typu 2 to najczęstszy typ cukrzycy na świecie. Nie bagatelizuj tych objawów

Cukrzyca to nie jest jedna choroba

Pod nazwą „cukrzyca” kryje się tak naprawdę grupa chorób metabolicznych o różnej etiologii i różnym przebiegu. Mówimy przecież m.in. o cukrzycy typu 1, cukrzycy typu 2 czy cukrzycy ciążowej, które choćby inaczej dają o sobie znać i które wymagają odmiennych metod leczenia. Wszystkie typy cukrzycy mają jednak wspólną cechę – jest nią przewlekle podwyższony poziom glukozy (cukru) we krwi, czyli hiperglikemia, wynikająca z upośledzonego wydzielania insuliny, niewłaściwego jej działania lub ze współistnienia obu tych zaburzeń. Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy i stanach przedcukrzycowych powoduje uszkodzenie, zaburzenie czynności i niewydolność różnych narządów, w tym serca, nerek i oczu. 

Cukrzyca w Polsce i na świecie – liczby

Cukrzyca była znana już w starożytności, o czym świadczą egipskie papirusy z ok. 1500 r. p.n.e. Postrzegano ją jako rzadko występujące schorzenie prowadzące do wzmożonego oddawania moczu i redukcji masy ciała. Za jednostkę chorobową została uznana w XIX wieku, jednak wiedza na jej temat była wciąż fragmentaryczna, a chorzy umierali nawet w ciągu kilku tygodni. Choć postęp naukowy doprowadził do rewolucji w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu cukrzycy, wyzwania z nią związane wciąż są poważne. 

Cukrzyca to pierwsza choroba niezakaźna, wobec której użyto określenia „epidemia”. Wystarczy spojrzeć na liczby, by stwierdzić, że to określenie było i wciąż pozostaje w pełni uzasadnione. W 2007 roku odnotowano na świecie 250 mln przypadków cukrzycy. Prognozowano, że w 2025 roku zachorowań będzie 380 mln. Tymczasem Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) szacuje, że w 2024 roku 589 mln dorosłych w wieku 20-79 lat żyło z cukrzycą. Ponad 9,5 mln osób chorowało na cukrzycę typu 1, z czego 1,9 mln stanowiły dzieci i młodzież poniżej 20. roku życia. Z powodu cukrzycy w 2024 roku zmarło ponad 3,4 mln osób. Do 2050 roku całkowita liczba osób żyjących z tą chorobą ma wynieść 853 mln. Obecnie ocenia się, że aż 252 mln dorosłych nie zdaje sobie sprawy z tego, że cukrzyca dotyczy także ich. 

W Polsce ok. 3 mln Polaków zmaga się z cukrzycą, a ok. 5 mln ma stan przedcukrzycowy. Szacuje się, że w 2030 roku cukrzyca będzie dotyczyć w naszym kraju 4,2 mln osób.  

Już w 1991 roku, w odpowiedzi na rosnące obawy dotyczące nasilającego się zagrożenia dla zdrowia stwarzanego przez cukrzycę, 14 listopada został ustanowiony przez IDF i Światową Organizację Zdrowia (WHO) Światowym Dniem Cukrzycy. Jego celem od początku jest zwiększanie świadomość społecznej na temat cukrzycy, jej przyczyn, objawów, metod leczenia i powikłań. Choć kampanie dotyczące cukrzycy są prowadzone przez cały rok, to właśnie tego dnia, w ponad 150 krajach, najgłośniej wybrzmiewa głos ekspertów, którzy podkreślają, że kluczowe są: działania profilaktyczne i wykonywanie badań kontrolnych, nielekceważenie symptomów, a w przypadku zdiagnozowanej choroby prawidłowe leczenie. 

14 listopada to oczywiście nieprzypadkowa data. 14 listopada 1891 roku urodził się sir Frederick Banting, który kilkadziesiąt lat później wraz Charlesem Bestem odkrył insulinę, co doprowadziło do przełomu w leczeniu cukrzycy. 

Cukrzyca typu 2, czyli najczęstsza postać cukrzycy

Cukrzyca typu 2, określana jako insulinoniezalależna, a kiedyś jako starcza, to najczęściej występujący na świecie typ cukrzycy. Jak podaje IDF, ta postać cukrzycy stanowi ponad 90 proc. wszystkich przypadków. Obecnie jest ona ósmą najczęstszą przyczyną obciążenia chorobami. W 2050 roku ma plasować się już na drugiej pozycji.  

Wyróżnia się dwie przyczyny cukrzycy typu 2: upośledzenie wydzielania insuliny, na które wpływ mają różne czynniki genetyczne, a także oporność na działanie insuliny, czyli insulinooporność (stan zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę; komórki obwodowe, m.in. tkanka tłuszczowa, wątroba, mięśnie, nie reagują prawidłowo na działanie insuliny i nie pozyskują adekwatnej ilości cząsteczek glukozy z krwi), której przyczyną mogą być zarówno czynniki genetyczne, jak i otyłość.

Eksperci podkreślają znaczenie czynników środowiskowych - nieprawidłowej diety, otyłości, zwłaszcza brzusznej (inaczej trzewnej), a także małej aktywności fizycznej. Wskazują, że to właśnie one odpowiadają za gwałtowny wzrost częstości występowania cukrzycy typu 2. Zaznaczają, że to choroba nierozerwalnie związana z epidemią otyłości. 

Cukrzyca typu 2 – podstępna, bo…

Cukrzyca typu 2 jest chorobą podstępną. Przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów lub powodować nieswoiste dolegliwości, które łatwo zbagatelizować, przypisując gorszemu samopoczuciu. To wszystko sprawia, że, niestety, diagnozowana jest później – przypadkowo lub przy okazji wykonywania badań okresowych bądź badań związanych z obecnością innego schorzenia. U wielu chorych występuje już wtedy jakieś powikłanie cukrzycy. Bywa i tak, że cukrzyca zostaje rozpoznana dopiero w chwili wystąpienia zawału serca czy udaru mózgu.

Cukrzyca typu 1 jest bardziej „oczywista” - rozwija się zwykle dość gwałtownie, a objawy łatwiej powiązać z chorobą. 

„Objawy cukrzycy typu 2 mogą być łagodne. Mogą pojawić się po kilku latach. Symptomy mogą być podobne do objawów cukrzycy typu 1, ale często są mniej nasilone. W rezultacie chorobę można zdiagnozować nawet kilka lat po wystąpieniu pierwszych powikłań” – potwierdza WHO. 

Jak rozpoznać cukrzycę? Objawy cukrzycy typu 2

Jakie objawy mogą świadczyć o rozwoju cukrzycy typu 2? Co powinno nas zaniepokoić? 

Cukrzyca typu 2 może dawać takie objawy jak:

• konieczność częstszego odwiedzania toalety, oddawanie dużej ilości moczu, nieprzyjemny zapach moczu, 
• wzmożone pragnienie, suchość w jamie ustnej, 
• osłabienie, senność, zaburzenia koncentracji, 
• utrata masy ciała niewytłumaczona celowym odchudzaniem (w przypadku istotnej nadwagi lub otyłości może zostać niezauważona), 
• zmiany ropne skóry, skłonność do trudno gojących się ran, 
• stan zapalny narządów moczowo-płciowych,
• pogorszenie widzenia.

Objawami, które również mogą sygnalizować cukrzycę, są:

• nadmierny apetyt,
• świąd,
• ból, parestezje (objawy neuropatii obwodowej),
• niepowodzenia ciąży.

W przypadku występowania wymienionych wyżej objawów, jak wskazuje lekarzom Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, należy wykonać u pacjenta oznaczenie glikemii przygodnej. Wynik ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) jest podstawą do rozpoznania cukrzycy.

Pacjenci muszą pamiętać, że regularne badania mają kluczowe znaczenie dla wczesnego wykrywania cukrzycy, a brak zauważalnych objawów wcale nie wyklucza choroby.

Powikłania cukrzycy

Jak podkreślają eksperci, cukrzyca stopniowo prowadzi do przewlekłych powikłań zwiększających ryzyko niepełnosprawności i przedwczesnej śmierci. 

Około 70 proc. wszystkich powikłań cukrzycy to powikłania sercowo-naczyniowe, w tym choroba tętnic obwodowych, niewydolność serca, zawał serca i udar mózgu. To właśnie z ich powodu umiera najwięcej chorych na cukrzycę. 

Na świecie co kilka sekund z powodu cukrzycy amputuje się stopę. W Polsce w 2023 roku wskaźnik amputacji kończyn na 10 tys. chorych na cukrzycę wyniósł 8,6 i był jednym z najwyższych w Europie.

Pomad 100 mln ludzi na świecie cierpi z powodu powikłań ocznych cukrzycy. Retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną ślepoty i upośledzenia wzroku, szczególnie wśród dorosłych w wieku produkcyjnym. 

Częstym powikłaniem cukrzycy jest przewlekła choroba nerek. Na PChN cierpi w Polsce ok. 4,7 mln osób, przy czym większość nie zdaje sobie z tego sprawy, bo organizm zaczyna wysyłać sygnały dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Eksperci w dziedzinie nefrologii zauważają, że ponad połowa pacjentów, którzy przystępują do leczenia dializami, ma rozpoznaną cukrzycę. 

To jedynie część możliwych następstw cukrzycy – lista jest znacznie dłuższa. Lekarze przekonują jednak, że zarówno powikłań, jak i zgonów można uniknąć dzięki prewencji i dostępowi do skutecznego leczenia. 

Zapobieganie cukrzycy typu 2

Jak wskazuje WHO, zmiana stylu życia to najlepszy sposób na zapobieganie lub opóźnianie wystąpienia cukrzycy typu 2. Co należy robić? Przede wszystkim: dbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała, podejmować aktywność fizyczną, poświęcając co najmniej 150 minut tygodniowo na umiarkowane ćwiczenia (regularny wysiłek fizyczny jest ważny, bo zmniejsza insulinooporność), stosować zdrową dietę i unikać cukru oraz tłuszczów nasyconych, a także nie palić tytoniu. Choć to ostatnie zalecenie może zaskoczyć, badania jednoznacznie pokazują, że palacze są bardziej narażeni na rozwój cukrzycy typu 2 niż osoby niepalące.

Piśmiennictwo

1. Cukrzyca typu 2 [w:] Interna Szczeklika 2025, Medycyna Praktyczna, Kraków 2025, s. 1598-1614. 
2. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Current Topics in Diabetes, 2025; 5 (1). 
3. Diabetes, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes [ostatni dostęp: 07.11.2025].
4. IDF Diabetes Atlas 2025, https://diabetesatlas.org/resources/idf-diabetes-atlas-2025/ [ostatni dostęp: 06.11.2025].
5. Cukrzyca w ciągu minionych 200 lat, Kenneth S. Polonsky, M.D., The New England Journal of Medicine 2012; 367:1332-40, przedruk: Diabetologia po Dyplomie, tom 10, nr 1, 2013, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/014/312/original/22-28.pdf?1473937804 ; [ostatni dostęp: 06.11.2025].
6. Wytyczne rozpoznawania i leczenia cukrzycy dla lekarzy rodzinnych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce i Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2022), Lekarz POZ 4/2022, https://www.termedia.pl/Wytyczne-rozpoznawania-i-leczenia-cukrzycy-dla-lekarzy-rodzinnych-Polskiego-Towarzystwa-Medycyny-Rodzinnej-Kolegium-Lekarzy-Rodzinnych-w-Polsce-i-Polskiego-Towarzystwa-Diabetologicznego,98,47994,0,0.html ; [ostatni dostęp: 06.11.2025]. 
7. Cukrzyca w liczbach, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cukrzyca-w-liczbach [ostatni dostęp: 06.11.2025]. 
8. 14 listopada Światowy Dzień Walki z Cukrzycą, https://www.gov.pl/web/psse-swiecie/14-listopada-swiatowy-dzien-walki-z-cukrzyca [ostatni dostęp: 06.11.2025]. 
9. Czeka nas dynamiczny wzrost zachorowań na cukrzycę, https://diabetyk.org.pl/czeka-nas-dynamiczny-wzrost-zachorowan-na-cukrzyce/ [ostatni dostęp: 06.11.2025]. 
10. Cukrzycowe tsunami, https://www.termedia.pl/diabetologia/Cukrzycowe-tsunami,54568.html
11. Zapobieganie i leczenie powikłań sercowo-naczyniowych cukrzycy typu 2 - perspektywa polskiego pacjenta, Polska Unia Organizacji Pacjentów, Fundacja Wygrajmy Zdrowie, wydanie I, lipiec 2019 [online, ostatni dostęp: 07.11.2025]. 
12. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków: pilotaż leczenia stopy cukrzycowej został przedłużony, https://diabetyk.org.pl/polskie-stowarzyszenie-diabetykow-pilotaz-leczenia-stopy-cukrzycowej-zostal-przedluzony/ [ostatni dostęp: 07.11.2025]. 
13. Current research and future strategies for the management of vision-threatening diabetic retinopathy, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2162098924001208 [ostatni dostęp: 07.11.2025]. 
14. Liczba przeszczepień nerek z roku na rok rośnie, lecz kolejki po nową nerkę się nie skracają, https://podyplomie.pl/medical-tribune/41607,liczba-przeszczepien-nerek-z-roku-na-rok-rosnie-lecz-kolejki-po-nowa-nerke-sie-nie-skracaja?srsltid=AfmBOopi39ODI0hCed3ssEyKgAJec33A5QlJxcyeuJEcChK8otcgecbJ [ostatni dostęp: 07.11.2025]. 

Autor: Izabela Rzepecka-Sarota