Badania w chorobach serca

Lek. Mateusz Babicki

Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Serce jest kluczowym narządem w utrzymaniu funkcji życiowych organizmu. Ten pojedynczy organ znajduje się w klatce piersiowej, w jego środkowej części pomiędzy płucami, w worku osierdziowym. Funkcją serca jest utrzymanie krążenia poprzez pompowanie krwi do naczyń krwionośnych.

Chorób układu sercowo-naczyniowego jest bardzo dużo i są one najczęstszą przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych. Prawidłowa diagnostyka schorzeń serca obejmuje odpowiednie badanie przedmiotowe, podmiotowe pacjenta oraz szereg badań dodatkowych, które dobierane są w zależności od manifestowanych objawów klinicznych. Choroby układu sercowo-naczyniowego bardzo często rozwijają się latami, początkowo bez nasilonych objawów klinicznych. Jednakże część z nich możliwa jest do wykrycia na wczesnym etapie poprzez odpowiednie badania co może zahamować ich progres i przedłużyć życie pacjenta.

Do badań układu sercowo-naczyniowego zaliczamy zarówno badania laboratoryjne, obrazowe oraz czynnościowe serca.

Badania serca powinny być dobrane zgodnie z obecnym stanem klinicznym, niektóre z nich jako badania przesiewowe, inne do odpowiedniej diagnostyki oraz monitorowania stanu pacjenta. Badania przesiewowe serca powinny obejmować grupy pacjentów zwiększonego ryzyka incydentu sercowo-naczyniowego. Do tej grupy zaliczamy pacjentów:

  • Z nadwagą, otyłością
  • Powyżej 40 roku życia
  • Zaburzeniami gospodarki węglowodanowej (cukrzyca, stan przedcukrzycowy)
  • Hiperlipidemią aterogenną
  • Palaczy
  • Pacjentów z siedzącym trybem życia
  • Nadużywających alkohol
  • Z rodzinnym obciążeniem chorobami serca

Diagnostyka układu sercowo-naczyniowego powinna być przeprowadzona u pacjentów objawowych. Do najczęstszych objawów zaliczamy:

  • Omdlenia, zasłabnięcia, utrata przytomności
  • Ból w klatce piersiowej
  • Osłabiona tolerancja wysiłku
  • Duszność, spłycony oddech
  • Obrzęki obwodowe
  • Uczucie kołatania serca, tachykardia, rzadziej bradykardia
  • Dysregulacja ciśnienia tętniczego krwi

Badania wykorzystywane w ocenie pracy serca możemy podzielić według kilku grup. Wyróżniamy badania inwazyjne oraz nieinwazyjne, badania czynnościowe, obrazowe oraz laboratoryjne.

Badania laboratoryjne mające zastosowanie w schorzenia serca zaliczamy:

  • Lipidogram (cholesterol całkowity, HDL, LDL, nie-HDL, TG) – badanie to służy do oceny gospodarki lipidowej. Zaburzenia pod postacią tzw. Dyslipidemii Aterogennej (podwyższone stężenie trójglicerydów (TG ≥ 150 mg/dl) ; obniżone stężenie cholesterolu HDL (HDL ≤ 40 mg/dl u mężczyzn; HDL ≤ 45/50 mg/dl u kobiet) oraz podniesione stężenie cholesterolu LDL ) w zdecydowany sposób zwiększają ryzyko epizodów sercowo naczyniowych. Ponadto wartość cholesterolu nie-HDL obecnie jest wykorzystywana do oceny ryzyka incydentu sercowo-naczyniowego w ocenie skali SCORE-2.
  • CK-MB – jest sercowym izoenzymem kinazy kreatynowej.  Wykorzystywany jest w diagnostyce zawału serca. Inne przyczyny wzrostu CK-MB obejmują: zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wsierdzia, osierdzia, a także choroby mięśni poprzecznie prążkowanych.
  • Troponina – jest kluczowym badaniem w diagnostyce zawału mięśnia sercowego. Podwyższone wartości troponiny obserwuje się już w ciągu 4 godzin od zawału i mogą utrzymywać się nawet przez 10 dni.  
  • NT-proBNP – jest to hormon uwalniany przez komórki mięśnia sercowego podczas wzrostu napięcia. Badanie to wykorzystywane jest w diagnostyce niewydolności serca.

Pozostałe badania obrazowe oraz czynnościowe serca obejmują:

  • EKG, którego wyróżniamy 3 typy
    • Spoczynkowe – najczęściej wykonywane, podstawowe badanie funkcjonowania serca.
    • Wysiłkowe – badanie wykonywane przez lekarza kardiologa, polegające na wykonywaniu EKG w trakcie aktywności fizycznej, najczęściej ergometr lub bieżnia
    • Hoter EKG – jest badaniem polegającym na 24 godzinnym monitorowaniu pracy serca za pomocą urządzenia – holtera, które pacjent nosi z sobą przez cały dzień. Badanie to w bardzo dokładny sposób potrafi zobrazować pracę serca.
  • Echo serca – jest odmiana badania ultrasonograficznego, w którym lekarze (kardiolog, radiolog) dokonuje bezpośredniej oceny mięśnia sercowego w tym jego wielkość, budowę, obecność płynu w worku osierdziowym, funkcję zastawek oraz ocenia frakcję wyrzutową (EF), która ma kluczowe znacznie w ocenie wydolności serca
  • RTG klatki piersiowej – mimo, że badanie jest stricte wykorzystywane do diagnostyki schorzeń serca, to oceniając zdjęcie RTG jesteśmy w stanie ocenić sylwetkę serca, która może być nieprawidłowa w wielu schorzeniach m.in. przeroście serca, tętniakach aorty itp.
  • Rezonans magnetyczny serca – jest specjalistycznym badaniem serca, która pozwala ocenić zarówno przepływ krwi przez naczynia oraz serca, a także obecność nowotworów, płynu w worku osierdziowym oraz blizn po przebytych zawałach serca.
  • Koronarografia – jest inwazyjnym badaniem, które w najdokładniejszy sposób obrazuje nam pracę tętnic nasierdziowych. Badanie polega na wprowadzeniu cewnika, przez który do tętnic wieńcowych wstrzykiwany jest kontrasty. Kolejno przy pomocy RTG ocenia się drożność naczyń tętniczych.

Podsumowanie

Reasumując schorzenia układu sercowo-naczyniowego stanowią obecnie jeden z największych problemów zdrowotnych na całym świecie. Badań serca jest bardzo dużo i nie wszystkie są dedykowane dla każdego pacjenta. Przy wyborze odpowiedniego pakietu lekarz kieruje się obrazem klinicznym oraz stanem ogólnym pacjenta, w tym schorzeniami przewlekłymi. Najprostsze badania serca takie jak regularne pomiary ciśnienia tętniczego, EKG spoczynkowe oraz badania laboratoryjne (lipidogram) są refundowane przez NFZ w ramach lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Od 1.10.2022r w ramach opieki koordynowanej będzie możliwość wykonania w ramach POZ takich badań jak holter EKG, holter ciśnieniowy oraz echo serca. Decyzja co do rodzaju badań oraz konieczności ich wykonania zawsze leży po stronie lekarza.


Konsultacja: dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas; prof.UMW 

Bibliografia

  1. Piotr Gajewski, Andrzej Szczeklik, Interna Szczeklika 2021
  2. It4u Wytyczne ESC 2021 dotyczące diagnostyki i leczenia ostrej i przewlekłej niewydolności serca Available online: https://ptkardio.pl/wytyczne/44-wytyczne_esc_2021_dotyczace_diagnostyki_i_leczenia_ostrej_i_przewleklej_niewydolnosci_serca (accessed on 17 July 2022).
  3. Kostkiewicz, M. Kardiologia Po Dyplomie - Znaczenie Badań Obrazowych w Diagnostyce i Ustalaniu Post Available online: https://podyplomie.pl/kardiologia/14994,znaczenie-badan-obrazowych-w-diagnostyce-i-ustalaniu-postepowania-u-chorych-z-niewydolnoscia-serca (accessed on 17 July 2022).
  4. Kardiologia Po Dyplomie - Przegląd Wskazań Do Wykonania Badania Serca Metodą Rezona Available online: https://podyplomie.pl/kardiologia/16084,przeglad-wskazan-do-wykonania-badania-serca-metoda-rezonansu-magnetycznego-czesc-1 (accessed on 17 July 2022).
  5. Baranowski, R.; Wojciechowski, D.; Kozłowski, D.; Kukla, P.; Kurpesa, M.; Lelakowski, J.; Maciejewska, M.; Średniawa, B.; Wranicz, J.K. Kardiol. Pol. 2016, 74, 812–819, doi:10.5603/KP.2016.0119.
Wróć do listy