Pulsoksymetria – badanie, normy i interpretacja wyników

Czym jest pulsoksymetria?

Pulsoksymetria to metoda pomiaru wysycenia krwi tlenem, czyli tzw. saturacji (oznaczanej symbolem SpO₂). Pomiar opiera się na analizie światła o dwóch długościach fali – czerwonej i podczerwonej – przepuszczanego przez tkanki, najczęściej opuszkę palca. Hemoglobina w krwinkach czerwonych, w zależności od stopnia wysycenia tlenem, pochłania światło w różnym zakresie. Na tej podstawie urządzenie oblicza procent hemoglobiny związanej z tlenem w stosunku do całkowitej ilości hemoglobiny. Wynik prezentowany jest w procentach, a dodatkowo większość pulsoksymetrów pokazuje również tętno (częstość akcji serca). Dzięki temu możliwe jest szybkie uzyskanie informacji o dwóch kluczowych parametrach życiowych. Pulsoksymetr różni się od urządzeń mierzących tętno (pulsometrów) pomiarem saturacji krwi.

Pulsoksymetry są kalibrowane na podstawie badań referencyjnych, w których ochotnikom stopniowo obniża się poziom saturacji (zazwyczaj do 70%) i porównuje się odczyty SpO₂ z rzeczywistą saturacją krwi tętniczej mierzoną metodą kooksymetrii (czyli pomiaru różnych form hemoglobiny) w próbce krwi pobranej do gazometrii.

Warto zaznaczyć, że większość pulsoksymetrów jest kalibrowana dla zakresu SpO₂ 70–100%. Poniżej 70% dokładność spada, ponieważ dane referencyjne są ograniczone. Zgodnie z normami kliniczne pulsoksymetry powinny mieć średni błąd nie większy niż ±2–3% w zakresie 70–100% SpO₂. Oznacza to, że przy rzeczywistej saturacji 90% odczyt z pulsoksymetru może wynosić od 87% do 93% i nadal mieści się w granicach normy dokładności.

Wysokiej klasy urządzenia medyczne mają odchylenie standardowe w granicach ±1%, podczas gdy tanie pulsoksymetry konsumenckie – nawet do ±4%.

Wskazania do pulsoksymetrii

Pulsoksymetria znajduje zastosowanie w warunkach zarówno klinicznych, jak i domowych. Do najczęstszych wskazań należą:

• monitorowanie pacjentów z chorobami układu oddechowego [np. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), astma, włóknienie płuc];
• ocena stanu chorych z niewydolnością serca;
• kontrola u osób z obturacyjnym bezdechem sennym;
• obserwacja pacjentów po znieczuleniu ogólnym lub zabiegach chirurgicznych;
• ocena skuteczności tlenoterapii;
• wstępna ocena w stanach nagłych (np. duszność, zatrucie tlenkiem węgla, uraz klatki piersiowej);
• samokontrola u pacjentów w trakcie infekcji wirusowych, zwłaszcza z przebiegiem zapalenia płuc.

W medycynie ratunkowej pulsoksymetr jest niezbędnym elementem wyposażenia każdego zespołu ratownictwa medycznego, natomiast w domu może stanowić ważne narzędzie profilaktyczne dla osób z grup ryzyka.

Jak przygotować się do badania pulsoksymetrem?

Badanie pulsoksymetryczne nie wymaga specjalnego przygotowania. Warto jednak pamiętać o kilku zasadach, które mogą wpływać na dokładność pomiaru:

• ogrzanie dłoni – zimne palce mogą powodować słabsze krążenie obwodowe i zafałszowanie wyniku;
• usunięcie lakieru z paznokci – ciemne lakiery, zwłaszcza czerwone i niebieskie, mogą pochłaniać światło i zakłócać odczyt;
• spokojne oddychanie i odpoczynek przed pomiarem – wysiłek fizyczny, stres lub drżenie rąk mogą wpływać na wynik;
• unikanie silnego oświetlenia zewnętrznego – jasne światło może zaburzać pracę czujnika.

Jak prawidłowo użyć pulsoksymetru?

Pulsoksymetr najczęściej zakłada się na opuszkę palca wskazującego lub środkowego. Po uruchomieniu urządzenia należy pozostać nieruchomo przez kilka sekund, aż do ustabilizowania pomiaru. Wynik pojawia się na ekranie w formie dwóch wartości: SpO₂ (saturacja) oraz PR (ang. pulse rate – tętno). Ważne, aby pomiar trwał przynajmniej 30 sekund i był wykonywany w spoczynku. U dzieci lub niemowląt stosuje się specjalne czujniki na stopę lub nadgarstek. W przypadku długotrwałego monitorowania, np. w szpitalu, pulsoksymetr może być podłączony na stałe. Należy pamiętać, że pulsoksymetr może wykryć zaburzenia rytmu serca (np. arytmie), ale nie jest w stanie pokazać interpretacji EKG, w związku z czym nie służy do różnicowania arytmii ani wykrywania zawału.

Pulsoksymetr – kto powinien mieć go w domu?

Chociaż pulsoksymetr nie jest urządzeniem obowiązkowym w każdej apteczce, jego posiadanie może okazać się bardzo przydatne dla:

• osób starszych,
• pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego lub układu krążenia,
• osób z nadwagą i bezdechem sennym,
• chorych po przebytej infekcji COVID-19,
• sportowców trenujących w warunkach niedotlenienia (np. w górach).

Dzięki pulsoksymetrowi można wcześnie wykryć spadek utlenowania krwi, nawet zanim pojawią się wyraźne objawy duszności.

Jakie są normy dla pulsoksymetrii?

U zdrowej osoby dorosłej saturacja powinna wynosić 95-100%. Wartości poniżej 94% wymagają obserwacji, natomiast wynik poniżej 90% świadczy o niedotlenieniu (hipoksemii) i jest wskazaniem do pilnej konsultacji lekarskiej lub wezwania pomocy medycznej. U pacjentów z przewlekłymi chorobami płuc (np. POChP) dopuszczalne są niższe wartości, zwykle 88-92%, zgodnie z indywidualnymi zaleceniami lekarza.

Jak interpretować wyniki pulsoksymetrii?

Interpretacja wyniku powinna uwzględniać stan kliniczny pacjenta. Prawidłowy wynik saturacji u osoby zdrowej oznacza, że tlen jest skutecznie transportowany przez hemoglobinę do tkanek.

• SpO₂ ≥ 95% – norma, brak nieprawidłowości.
• SpO₂ 90-94% – możliwe niewielkie zaburzenia wymiany gazowej, konieczna obserwacja i kontrola po kilku minutach.
• SpO₂ < 90% – stan alarmowy, wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Warto pamiętać, że na wynik saturacji mogą wpływać czynniki niezwiązane z rzeczywistym utlenowaniem krwi, takie jak: ruchy pacjenta, słabe krążenie obwodowe, anemia, palenie papierosów czy niewłaściwe umiejscowienie czujnika. Należy także mieć na uwadze, że u osób o bardzo ciemnej karnacji lub z dużym stężeniem melaniny światło czerwone i podczerwone może być częściowo absorbowane przez skórę, co prowadzi do niewielkiego zawyżania wartości SpO₂. Blizny, obrzęk, zniekształcenia lub ucisk tkanek również ograniczają przepływ krwi i zaburzają pomiar. Istotne jest też dobranie wielkości urządzenia do wielkości palca. W przypadku, gdy pojawią się wątpliwości, weryfikacja przebiega w badaniu bezpośrednim krwi – należy wykonać gazometrię tętniczą z analizą frakcji hemoglobiny.

U dorosłych prawidłowe tętno spoczynkowe wynosi zwykle 60-100 uderzeń na minutę, choć u osób bardzo wysportowanych może być nieco niższe. U dzieci normy tętna zmieniają się wraz z wiekiem: u niemowląt tętno zwykle mieści się w granicach 100-180/min, u małych dzieci około 80-140/min, u dzieci w wieku szkolnym około 75-120/min, a u nastolatków stopniowo zbliża się do wartości dla osób dorosłych, czyli 60-100/min.

Piśmiennictwo:

1. Gajewski P (red.). Interna Szczeklika 2025. Medycyna Praktyczna, Kraków 2025.
2. Jubran A. Pulse oximetry. Crit Care 2015; 19(1): 272.
3. Lipnick MS, Feiner JR, Au P i wsp. The accuracy of 6 inexpensive pulse oximeters not cleared by the Food and Drug Administration: The possible global public health implications. Anesth Analg 2016; 123(2): 338-345.