Choroba Hashimoto – objawy, leczenie. Jakie badania wykonać?

Choroba Hashimoto – co to jest?

Choroba Hashimoto (przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy) to schorzenie autoimmunologiczne, w którym dochodzi do przewlekłego niszczenia komórek tarczycowych i które ostatecznie przekształca się w jawną klinicznie niedoczynność tarczycy. Komórki tarczycowe są niszczone przez przeciwciała błędnie atakujące własną tkankę.

Mechanizmy autoimmunologiczne w chorobie Hashimoto

Układ immunologiczny człowieka w prawidłowych warunkach odpowiedzialny jest m.in. za wytwarzanie przeciwciał mających chronić organizm przed niebezpiecznymi czynnikami chorobotwórczymi: wirusami, bakteriami, grzybami czy ciałami obcymi. W wyniku nieprawidłowego pobudzenia układu immunologicznego może dojść jednak do błędu objawiającego się produkcją przeciwciał przeciwko własnym komórkom/tkankom. Schorzenia, które wówczas się rozwijają, nazywane są autoimmunologicznymi. Do tego swoistego błędu produkcji przeciwciał może dojść pod wpływem takich czynników jak:

• infekcje wirusowe i bakteryjne (np. wirus zapalenia wątroby typu C, wirus cytomegalii, SARS-CoV-2, zakażenie bakterią Yersinia enterocolitica),
• palenie tytoniu,
• stres,
• ciąża,
• nadmierne spożycie jodu i leków go zawierających (np. amiodaron),
• stosowanie leków immunomodulujących, jak np. interferon czy lit,
• niedobór selenu i witaminy D.

Czy choroba Hashimoto jest dziedziczna?

I tak, i nie. Dziedziczymy pewną szczególną pulę genów, wśród której może znaleźć się gen zwiększający nasze predyspozycje do zachorowania. Jeśli chorują najbliżsi członkowie rodziny, zwłaszcza w linii żeńskiej, ryzyko zachorowania jest wyższe niż w ogólnej populacji, ale nie oznacza to, że na pewno zachorujemy. Do wystąpienia zachorowania potrzebne są zwykle zarówno czynniki genetyczne, jak i swoisty czynnik spustowy ze środowiska, który uaktywnia produkcję przeciwciał.

ZOBACZ WIDEO: Choroby psychiczne a choroby tarczycy

Czy choroba Hashimoto jest trudna do rozpoznania?

Na to pytanie również nie ma prostej odpowiedzi. Chorobę Hashimoto w pełni objawów, w fazie niedoczynności tarczycy diagnozuje się stosunkowo łatwo. Wykrycie choroby w fazie skąpoobjawowej, kiedy tarczyca produkuje wystarczającą ilość hormonów, jest trudniejsze i bywa stwierdzane dużo rzadziej, szczególnie u osób bez obciążonego wywiadu rodzinnego.

Objawy choroby Hashimoto – na co zwrócić uwagę?

Objawy wczesne i niespecyficzne

Wczesna postać choroby, zanim rozwinie się pełnoobjawowa niedoczynność tarczycy, często pozostaje skąpoobjawowa. Wymienione niżej dolegliwości mogą się pojawiać, ale ich nasilenie jest słabo wyrażone, więc bywają pomijane zarówno przez pacjentów, jak i pracowników medycznych. Senność i przewlekłe zmęczenie mimo prawidłowej diety i zapewnienia organizmowi odpoczynku powinny nasuwać podejrzenie zaburzeń funkcji tarczycy. To właśnie te symptomy są najczęściej zgłaszane jako pierwsze przez pacjentów z chorobą Hashimoto.

Objawy niedoczynności tarczycy

Do klasycznych objawów niedoczynności tarczycy zalicza się dolegliwości związane ze spowolnieniem procesów metabolicznych, w tym:

• przyrost masy ciała,
• zaparcia,
• suchość skóry,
• wypadanie włosów,
• osłabienie, zmęczenie,
• zmniejszoną tolerancję wysiłku,
• trudności z koncentracją,
• senność,
• uczucie zimna,
• u kobiet: zaburzenia miesiączkowania, 
• u mężczyzn: zaburzenia libido, zaburzenia wzwodu.

W badaniach laboratoryjnych niedoczynności tarczycy mogą towarzyszyć niedokrwistość oraz podwyższony poziom cholesterolu.

Jakie badania wykonać, żeby wykryć chorobę Hashimoto?

Podstawowe badania krwi: TSH, fT4, fT3

Podstawowe badania hormonalne zlecane przy podejrzeniu niedoczynności tarczycy to TSH (hormon tyreotropowy, produkowany przez przysadkę) oraz wolne hormony tarczycy – fT3 (trójjodotyronina) oraz fT4 (tyroksyna). Badania te mogą być zlecone przez lekarza rodzinnego, jeśli pacjent prezentuje objawy, które mogą sugerować występowanie niedoczynności tarczycy.

Interpretacja krok po kroku

Jawną niedoczynność tarczycy rozpoznaje się, jeżeli zwiększonemu stężeniu TSH towarzyszy zmniejszone stężenie fT4. Utajona (subkliniczna) niedoczynność tarczycy jest rozpoznawana, gdy zwiększonemu stężeniu TSH towarzyszy prawidłowe stężenie fT4. Zdiagnozowanie choroby Hashimoto wymaga wykonania oznaczenia przeciwciał przeciwtarczycowych – ich obecność oraz stwierdzana niedoczynność tarczycy świadczą o rozpoznaniu autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto).

Przeciwciała anty-TPO i anty-TG – co oznaczają?

Celem wykrycia autoimmunologicznego podłoża choroby wykonuje się dodatkowe badania, które stwierdzają obecność lub brak przeciwciał anty-TPO (przeciw tyreoperoksydazie) oraz anty-TG (przeciw tyreoglobulinie).

Przeciwciała anty-TPO – kluczowy marker

Zwiększone miano przeciwciał anty-TPO jest charakterystyczne dla choroby Hashimoto. Ich obecność w surowicy krwi może wyprzedzić objawy choroby o kilka lat.

Przeciwciała anty-TG – kiedy mają znaczenie?

Przeciwciała anty-TG pojawiają się u pacjentów z chorobą Hashimoto rzadziej niż obecne u niemal 95% chorych przeciwciała anty-TPO. Są one mniej specyficzne, a ich obecność wiązana jest również z innymi schorzeniami tarczycy, w tym chorobą Gravesa-Basedowa czy nowotworami tarczycy.

USG tarczycy w chorobie Hashimoto

Wiele informacji niesie za sobą również badanie USG tarczycy, w którym można zaobserwować zmiany sugerujące chorobę Hashimoto jeszcze przed pojawieniem się jej wyraźnych klinicznych objawów. Tarczyca w chorobie Hashimoto jest zwykle hipoechogeniczna, przebudowana guzkowo, z zatartą echostrukturą. W miarę postępu niedoczynności tarczycy dochodzi do zmniejszenia jej wymiarów.

USG tarczycy może być badaniem rozstrzygającym w przypadkach wątpliwych diagnostycznie, bo u 5-10% pacjentów z chorobą Hashimoto mogą nie występować przeciwciała w surowicy krwi (tzw. pacjenci seronegatywni).

Badania rozszerzone w chorobie Hashimoto

U niektórych pacjentów z chorobą Hashimoto konieczna może być biopsja tarczycy. Choroba Hashimoto może współistnieć z innymi chorobami autoimmunologicznymi, np. toczniem rumieniowatym czy cukrzycą typu 1 – ich obecność wyklucza się po wykonaniu odpowiednich badań.

Monitorowanie choroby Hashimoto – jak często wykonywać badania?

Częstość wykonywania badań ustala lekarz prowadzący w zależności od aktualnego wyrównania poziomu TSH. Jeśli poziom TSH jest stabilny, badania mogą być wykonywane co 6-12 miesięcy. Zaleca się ponowne oznaczenie TSH po zmianie dawki leku (zwykle po 4-6 tygodniach).

Jak przygotować się do badań tarczycy?

Badania laboratoryjne w kierunku choroby Hashimoto wykonywane są na czczo, z pobieranej od pacjenta próbki krwi żylnej. Należy unikać badania TSH w okresie ostrej infekcji czy zaostrzenia choroby przewlekłej. Na poziom TSH może też wpływać zażywana często biotyna, która jest popularnym składnikiem suplementów na wypadanie włosów – należy ją odstawić na 2-3 dni przed badaniem. Nie należy odstawiać samodzielnie leków zaleconych przez lekarza. Jeśli pacjent przyjmuje już hormony tarczycy, tabletkę należy zażyć dopiero po oddaniu krwi do badania.

Leczenie choroby Hashimoto

Głównym celem leczenia choroby Hashimoto jest uzupełnienie brakujących hormonów tarczycy, jeśli występuje niedoczynność tego narządu. W tym celu stosuje się podawaną doustnie lewotyroksynę (fT4). W zależności od wieku, płci i czynników dodatkowych (ciąża, karmienie piersią) zapotrzebowanie na hormony tarczycy może się różnić, różne są także zalecane docelowe wartości TSH.

Piśmiennictwo:

1. Klubo-Gwiezdzinska J, Wartofsky L. Hashimoto thyroiditis: an evidence-based guide to etiology, diagnosis and treatment. Pol Arch Intern Med 2022; 132(3): 16222.
2. Luty J, Bryl E. Choroby Hashimoto – aspekt genetyczny i środowiskowy. Forum Med Rodz 2017; 11(1): 1–6.
3. Ralli M, Angeletti D, Fiore M i wsp. Hashimoto’s thyroiditis: An update on pathogenic mechanisms, diagnostic protocols, therapeutic strategies, and potential malignant transformation. Autoimmun Rev 2020; 19(10): 102649.
4. Wang L, Zhu X, Xu S i wsp. Hashimoto’s thyroiditis: from pathogenesis to clinical management. Front Endocrinol (Lausanne) 2026; 17: 1729316.