Wysypka u dziecka – co może oznaczać i jak rozpoznać przyczynę

Na co zwrócić uwagę, gdy u dziecka pojawi się wysypka?

Wysypka to potoczne określenie, które często jest używane przez pacjentów. Z tego właśnie powodu będzie ono również używane w tym opracowaniu. Na jakie cechy warto zwrócić uwagę w momencie wystąpienia zmian skórnych u malucha? W takiej sytuacji należy skupić się na:

• lokalizacji zmian skórnych - wysypka na policzkach u dziecka będzie mieć zazwyczaj inną przyczynę, niż wysypka na stopach u dziecka, 
• obecności świądu - ten objaw jest charakterystyczny na przykład dla atopowego zapalenia skóry (AZS), 
• objawach dodatkowych (takich jak gorączka, czy symptomy ze strony układu oddechowego) - mogą one świadczyć o infekcji wirusowej lub bakteryjnej, 
• ewolucji zmian skórnych - w pewnych schorzeniach zmiany skórne przekształcają się kolejno w poszczególne wykwity, co jest dużą podpowiedzią diagnostyczną,  
• czas trwania objawów,
• wywiad rodzinny,
• czynniki prowokujące pojawienie się zmian skórnych - w tym między innymi spożywane pokarmy, leki, kosmetyki, czy suplementy diety. 

Przeczytaj także: Choroby wieku dziecięcego. 

Wysypka wirusowa u dzieci

Zmiany skórne u dzieci o rozmaitej morfologii mogą się pojawiać w przebiegu infekcji wirusowych. Schorzenia wirusowe, w których obrazie klinicznym obserwuje się występowanie wysypek to przede wszystkim:

• ospa wietrzna - w jej przebiegu występują różnorodne zmiany skórne, cechujące się charakterystyczną ewolucją. Na początku pojawiają się płaskie zmiany o charakterze plamek, które następnie przekształcają się w grudki, pęcherzyki, krostki, by wreszcie przejść w strupki. W przebiegu ospy wietrznej zmiany skórne występują na całym ciele, w tym również na śluzówkach. Wysypka na plecach u dziecka w przebiegu ospy nazywana jest obrazowo mianem rozgwieżdżonego nieba, co wynika z obecności na skórze zmian znajdujących się na różnych etapach ewolucji, 

Przeczytaj także: Ospa u dzieci - objawy, leczenie i przebieg choroby. Ile trwa ospa?

• odra - w tym przypadku obserwuje się osutkę plamisto-grudkową, co ważne, w pierwszej kolejności pojawia się wysypka na twarzy u dzieci, która typowo zajmuje czoło poniżej linii włosów, skórę za uszami, ale nie zajmuje skóry owłosionej, w kolejnych etapach osutka skórna zajmuje kolejne lokalizacje, w tym tułów i kończyny, a zmiany mają tendencję do zlewania się, 
• rumień nagły (inaczej gorączka trzydniowa) - w jej przebiegu obserwuje się trwającą przez 3-4 dni gorączkę, po której ustąpieniu pojawia się drobnoplamista, jasno-różowa wysypka zlokalizowana głównie na tułowiu, 
• choroba rąk, stóp i jamy ustnej (potocznie i nie do końca prawidłowo określana mianem bostonki) - wywoływana przez wirusy Coxsackie, w jej przebiegu obecna jest wysypka na dłoniach u dziecka, ale i wysypka na stopach u dziecka, zmiany skórne przyjmują postać niewielkich pęcherzyków otoczonych rumieniem, które mogą występować również na błonach śluzowych. 

Wysypka na twarzy, dłoniach, stopach, brzuchu - czy lokalizacja ma znaczenie w diagnozie?

Lokalizacja jest jedną z najważniejszych cech w diagnostyce zmian skórnych. Warto rozważyć możliwości występowania poszczególnych schorzeń w zależności od lokalizacji zmian. W zależności od lokalizacji warto pomyśleć o poszczególnych rozpoznaniach w następującym schemacie:

• wysypka u dzieci na brzuchu - w tym obszarze mogą pojawić się zarówno zmiany towarzyszące infekcjom wirusowym, grzybiczym, jak i zapalnym, w tym w przebiegu łuszczycy, 
• wysypka na policzkach u dziecka - zmiany na twarzy często pojawiają się w przebiegu trądziku pospolitego, czy łojotokowego zapalenia skóry, ale i rumienia zakaźnego, czy też płonicy, zaliczanej do schorzeń bakteryjnych, 
• wysypka na udach u dziecka - zmiany na skórze kończyn mogą być związane z ukąszeniami, czy narażeniem na rośliny w środowisku, 
• wysypka na dłoniach u dziecka - w tym przypadku pierwszą myślą często jest choroba rąk, stóp i jamy ustnej
• wysypka wokół ust u dziecka - w tej lokalizacji może występować liszajec zakaźny, ale i zmiany w przebiegu zapalenia okołoustnego.

Swędząca i nieswędząca wysypka u dziecka

Obecność świądu to ważna cecha, wspierająca w postawieniu prawidłowej diagnozy dermatologicznej. 

Zmiany skórne z towarzyszącym świądem mogą pojawić się w przebiegu takich schorzeń jak:

• atopowe zapalenie skóry - a więc świądowa choroba zapalna, manifestująca się zmianami wypryskowymi, na którą na pewnym etapie życia choruje nawet 20% populacji pediatrycznej,  
• świerzb - schorzenie pasożytnicze wywołane przez świerzbowca ludzkiego, cechujące się polimorficzną osutką, obecnością przeczosów, ale i świądem, nasilającym się w godzinach nocnych, 
• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry - wykwity rumieniowo-grudkowe i pęcherzykowe mogą pojawić się np. po narażeniu na składniki kosmetyków, metale (nikiel, złoto, kobalt), czy też leki stosowane zewnętrznie,
• pokrzywka - w jej przebiegu pojawiają się charakterystyczne bąble pokrzywkowe, pokrzywka może być reakcją na infekcję wirusową, spożyte pokarmy, czy też alergeny kontaktowe. 

Dowiedz się więcej: Profil alergiczny – badania biochemiczne krwi a uczulenia. 

PAMIĘTAJ! Zmiany skórne nie zawsze świadczą tylko o chorobie dermatologicznej - mogą być manifestacją schorzenia ogólnoustrojowego.

Drobne czerwone krostki i wysypka grudkowa

Zmiany skórne o charakterze rumieniowo-grudkowym mogą wystąpić w przebiegu wielu schorzeń dermatologicznych. Sam rodzaj wykwitów to za mało, by postawić konkretną diagnozę. Niezwykle ważna jest również lokalizacja zmian, szczegółowo przeprowadzony wywiad chorobowy, ale i obecność objawów dodatkowych takich jak świąd, pieczenie, gorączka, czy objawy infekcyjne. Pojawienie się zmian o charakterze rumienia i grudek wymaga konsultacji z dermatologiem, który po ocenie stanu skóry zadecyduje o dalszej diagnostyce i leczeniu dziecka. 

Co można zrobić w domu, zanim dziecko obejrzy lekarz?

Zanim udamy się na konsultację lekarską warto zadbać o higienę i odpowiednią pielęgnację skóry dziecka. Preparatami, które możemy bezpiecznie zastosować w wielu sytuacjach klinicznych są przede wszystkim emolienty. Są to produkty dermokosmetyczne dostępne w aptekach bez recepty, które działają kojąco, nawilżająco i wspierają barierę naskórkową. Warto w tym miejscu wspomnieć, że emolienty są niezwykle istotnym elementem terapii atopowego zapalenia skóry. Ich zastosowanie pozwala na zmniejszenie suchości, podrażnienia i dolegliwości świądowych. 

Kiedy wysypka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej

Na jakie objawy alarmowe powinno się zwrócić uwagę w kontekście zmian skórnych u dzieci? Symptomy klinicznie, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej to przede wszystkim:

• wysoka gorączka, 
• odwodnienie,
• duszność, problemy z oddychaniem, 
• silny świąd, wpływający na codzienne funkcjonowanie dziecka,
• zmiany ropne, sączące - mogące świadczyć o infekcji bakteryjnej, 
• dolegliwości zaburzające sen i odpoczynek, 
• osłabienie, niechęć do jedzenia i picia, 
• pojawienie się zmian o charakterze naczyniowym, wystąpienie wybroczyn, zmian nie blednących po uciśnięciu skóry,
• wystąpienie zmian pęcherzowych, nadżerek, ran,
• pojawienie się zmian pokrzywkowych,
• obrzęk twarzy, powiek, czerwieni wargowej.

Każdy niepokojący sygnał i objaw powinien być skonsultowany z lekarzem, w pierwszej kolejności z pediatrą. Należy mieć świadomość, że zmiany skórne nie zawsze świadczą tylko o chorobie dermatologicznej, ale mogą być manifestacją schorzenia ogólnoustrojowego. Z tego powodu zmiany wysypkowe u dziecka nie powinny być bagatelizowane. 

Bibliografia:

1. L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,

2. S. Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL 2005,

3. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022.