Magnez – wszystko, co musisz wiedzieć o badaniu

Magnez – charakterystyka

Magnez, obok potasu, jest drugim najważniejszym pierwiastkiem wewnątrzkomórkowym w naszym organizmie. Około 55-60% z całej puli magnezu zlokalizowane jest w kościach, 40% wewnątrz pozostałych komórek, a najmniej – 1% – w płynie zewnątrzkomórkowym. Poziom magnezu zależy głównie od aktualnego spożycia tego mikroelementu oraz od zdolności organizmu do jego przyswajania.

Rola magnezu w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

Magnez uczestniczy w wielu reakcjach enzymatycznych w organizmie, takich jak synteza białek, kwasów nukleinowych, węglowodanów, oraz procesach energetycznych w komórkach. Odpowiada za przemiany metaboliczne w kościach, metabolizm glukozy i aktywność insuliny, przewodnictwo impulsów nerwowych, pobudliwość komórek serca, skurcze mięśni, odpowiednie napięcie ścian naczyń krwionośnych i pośrednio za ciśnienie krwi. Magnez bierze również udział w procesie krzepnięcia krwi. Jego szczególne właściwości związane są z funkcją ochronną przed chorobami układu krążenia.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu magnezu?

Badanie poziomu magnezu wykonuje się w przypadku podejrzenia jego niedoboru – występowania specyficznych objawów lub sytuacji klinicznych, które mogą nasilać utratę tego pierwiastka z organizmu.

Niedobór magnezu w organizmie

Niedobór magnezu w organizmie (hipomagnezemia) może objawiać się różnorodnie, najczęściej jednak pojawiają się takie dolegliwości jak zwiększona nerwowość, drażliwość, wahania nastroju, uczucie niepokoju, przejściowe zmęczenie, senność, łagodne zaburzenia snu, osłabienie i zawroty głowy, kurcze mięśni (w tym przewodu pokarmowego), a także mrowienie i drżenie powiek. Niedobór magnezu może również skutkować zaburzeniami rytmu serca – uczuciem nierównego bicia serca czy kołataniem. U kobiet ciężarnych niedobór magnezu nasila skurcze macicy i bolesność w okolicy podbrzusza.

Nadmiar magnezu w organizmie

Nadmiar magnezu w organizmie (hipermagnezemia) zdarza się rzadko. Objawem przedawkowania magnezu jest m.in. biegunka. Na nadmiar magnezu muszą uważać pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek – w ich przypadku uzupełnianie tego pierwiastka powinno przebiegać pod kontrolą lekarza.

Kto powinien regularnie badać poziom magnezu?

Oznaczenie poziomu magnezu warto zrobić u osób z objawami neurologicznymi, takimi jak drżenie mięśniowe, skurcze, osłabienie mięśni, bóle neuropatyczne oraz inne niewyjaśnione dolegliwości, a także u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca, arytmiami oraz leczonych kardiologicznie z innych przyczyn.

Badanie poziomu magnezu jest zalecane osobom aktywnie uprawiającym sport oraz osobom spożywającym duże ilości kawy i herbaty, które mogą wypłukiwać magnez z organizmu.

Wydalanie magnezu z moczem jest zwiększone również u pacjentów przyjmujących niektóre leki, głównie leki moczopędne stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego i/lub niewydolności serca. U tych pacjentów wskazana jest okresowa kontrola poziomu magnezu.

Zaleca się też oznaczanie magnezu u pacjentek ciężarnych, zwłaszcza jeśli występują u nich częste skurcze w obrębie kończyn dolnych lub przedwczesne skurcze macicy/spinanie brzucha.

Jak przygotować się do badania poziomu magnezu?

Do badania oznaczenia poziomu magnezu nie jest konieczne dodatkowe przygotowanie. Poziom magnezu oznacza się w próbce krwi żylnej. Badanie należy wykonać na czczo. Preparaty magnezu należy odstawić w dniu badania, nie ma jednak potrzeby ich odstawiania wcześniej.

Suplementacja magnezu

Na rynku istnieje obecnie bardzo dużo preparatów magnezu, dostępnych bez recepty. Preparaty te różnią się nie tylko zawartością jonów magnezu, lecz także jego postacią. Sole magnezu w lekach występują w rozmaitych formach, w tym organicznych (np. cytrynian, mleczan, askorbinian, wodoroasparaginian), o dobrej przyswajalności, oraz nieorganicznych (np. tlenek, siarczan, węglan), o zazwyczaj niższej przyswajalności. Sole nieorganiczne mogą częściej dawać efekt niepożądany w postaci rozwolnienia. Wiele preparatów magnezu zawiera również dodatek witaminy B6, która polepsza wchłanianie magnezu.

Preparaty magnezu należy przyjmować po posiłku lub w jego trakcie, popijając tabletkę jedynie czystą wodą. Widoczne zmiany w wyniku suplementacji magnezu mogą pojawiać się już po kilku dniach, ale pełen efekt obserwujemy zwykle po 3-4 tygodniach.

Jakie są normy magnezu?

W populacji osób dorosłych, również u kobiet w ciąży, za prawidłowy poziom magnezu uznaje się wartości 0,65-1,20 mmol/l, choć zakresy norm magnezu mogą nieznacznie różnić się między laboratoriami ze względu na stosowane metody i odczynniki.

U dzieci stężenie magnezu we krwi zależy od wieku i powinno być oceniane indywidualnie.

Interpretację wyników poziomu magnezu warto w tym przypadku powierzyć lekarzowi – pełna ocena stanu zdrowia wymaga uwzględnienia aktualnych schorzeń i wieku pacjenta.

Kto może skierować na bezpłatne badanie poziomu magnezu?

Na bezpłatne badanie poziomu magnezu może skierować lekarz specjalista, o specjalizacji innej niż medycyna rodzinna. Oznaczenie poziomu magnezu nie jest dostępne w ramach koszyka świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. W praktyce badanie najczęściej zlecają lekarze neurolodzy i kardiolodzy, z uwagi na specyficzne objawy, jakie może dawać niedobór tego pierwiastka. Pacjent może również samodzielnie wykonać badanie poziomu magnezu – jest ono wówczas odpłatne, a jego koszt zależy od laboratorium.

Wraz z oznaczeniem magnezu warto wykonać oznaczenia innych jonów (jonogram): sodu, potasu, chlorków oraz wapnia. Ich wzajemne stosunki w organizmie niosą wiele cennych informacji o aktualnym stanie zdrowia i konieczności ewentualnej suplementacji.

Piśmiennictwo:

1. Bancerz B, Duś-Żuchowska M, Cichy W i wsp. Wpływ magnezu na zdrowie człowieka. Prz Gastroenterol 2012; 7(6): 359-366.
2. Jędrzejek M, Mastalerz-Migas A, Bieńkowski P i wsp. Stosowanie preparatów magnezu w praktyce lekarza rodzinnego. Lekarz POZ 2021; 2: 141-150.
3. Makrides M, Crosby DD, Bain E i wsp. Magnesium supplementation in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2014; 2014(4): CD000937.
4. Schuchardt JP, Hahn A. Intestinal absorption and factors influencing bioavailability of magnesium-an update. Curr Nutr Food Sci 2017; 13(4): 260-278.