Dieta w dnie moczanowej – zasady, produkty, przykładowy jadłospis

Czym jest dna moczanowa?

Dna moczanowa, nazywana również podagrą lub artretyzmem, jest chorobą wynikającą z zaburzeń metabolizmu puryn. Puryny są naturalnymi związkami chemicznymi obecnymi zarówno w organizmie człowieka, jak i w wielu produktach spożywczych.

Produktem końcowym ich przemian jest kwas moczowy. W prawidłowych warunkach jest on usuwany z organizmu głównie przez nerki. Gdy jego stężenie staje się zbyt wysokie, dochodzi do wytrącania kryształów moczanu sodu, które mogą odkładać się w stawach, tkankach miękkich oraz nerkach.

Nieleczona dna moczanowa może prowadzić do przewlekłych uszkodzeń stawów oraz rozwoju kamicy nerkowej.

Jakie są przyczyny i objawy dny moczanowej?

Rozwój choroby związany jest najczęściej z hiperurykemią, czyli podwyższonym stężeniem kwasu moczowego we krwi.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• nadwaga i otyłość,
• dieta bogata w puryny,
• nadmierne spożycie alkoholu,
• insulinooporność i cukrzyca typu 2,
• przewlekła choroba nerek,
• nadciśnienie tętnicze,
• predyspozycje genetyczne.

Najbardziej charakterystycznym objawem choroby jest nagły i bardzo silny ból stawu.

Napadowi często towarzyszą:

• zaczerwienienie stawu,
• obrzęk,
• wzrost temperatury skóry nad stawem,
• ograniczenie ruchomości.

Najczęściej zajęty jest staw podstawy dużego palca stopy, jednak choroba może obejmować również stawy kolanowe, skokowe, łokciowe czy nadgarstkowe.

Puryny a dna moczanowa – jaka jest zależność?

Puryny stanowią naturalny składnik komórek organizmu. Występują także w wielu produktach spożywczych, szczególnie pochodzenia zwierzęcego.

Podczas ich rozkładu powstaje kwas moczowy. Spożywanie dużych ilości produktów bogatych w puryny może prowadzić do zwiększenia jego stężenia we krwi.

Największe ilości puryn zawierają:

• podroby,
• czerwone mięso,
• niektóre ryby,
• owoce morza,
• wywary mięsne.

Są to tzw. produkty bogate w puryny, których nadmierne spożycie może prowadzić do wzrostu stężenia kwasu moczowego i zwiększać ryzyko napadów choroby. Z tego względu ograniczenie tych produktów jest jednym z podstawowych elementów postępowania dietetycznego.

Znaczenie diety w dnie moczanowej

Dieta przy wysokim kwasie moczowym stanowi jeden z podstawowych elementów leczenia dny moczanowej. Odpowiednio zaplanowana dieta ubogopurynowa może przyczyniać się do zmniejszenia stężenia kwasu moczowego oraz ograniczenia częstotliwości napadów choroby.

Najważniejsze cele żywieniowe obejmują:

• ograniczenie spożycia puryn,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• odpowiednie nawodnienie organizmu,
• ograniczenie alkoholu,
• zwiększenie spożycia warzyw i produktów mlecznych.

Dieta nie zastępuje leczenia farmakologicznego, jednak stanowi jeden z kluczowych elementów terapii.

ZOBACZ: Czy zawsze sport to zdrowie? Jak dbać o swoje stawy

Co jeść przy dnie moczanowej? Produkty zalecane w diecie ubogopurynowej

Produkty mleczne

Badania wskazują, że niskotłuszczowe produkty mleczne mogą wspierać wydalanie kwasu moczowego przez nerki.

Polecane są:

• mleko,
• kefir,
• maślanka,
• jogurt naturalny,
• skyr,
• twaróg.

Produkty zbożowe

• płatki owsiane,
• pieczywo pełnoziarniste,
• kasze,
• ryż,
• makarony.

Warzywa

• marchew,
• pomidory,
• papryka,
• sałata,
• ogórki,
• cukinia,
• brokuły.

Owoce

• jabłka,
• gruszki,
• truskawki,
• wiśnie,
• czereśnie,
• cytrusy.

Źródła białka

• jaja,
• chudy nabiał,
• niewielkie ilości drobiu.

Czego nie jeść przy dnie moczanowej? Produkty zakazane przy wysokim kwasie moczowym

Podroby

• wątróbka,
• nerki,
• serca,
• żołądki.

Mięso

• wołowina,
• dziczyzna,
• baranina.

Ryby i owoce morza

• sardynki,
• śledzie,
• anchois,
• makrela,
• małże,
• krewetki.

Inne produkty

• wywary mięsne,
• kostki rosołowe,
• ekstrakty mięsne.

Alkohol

Najbardziej niekorzystne działanie wykazuje:

• piwo,
• wysokoprocentowe alkohole.

Jakie napoje wybierać przy podwyższonym kwasie moczowym?

Odpowiednie nawodnienie jest jednym z najprostszych sposobów wspierających organizm osób z hiperurykemią. Wiele osób zastanawia się, jak obniżyć kwas moczowy – regularne picie wody może wspomagać jego wydalanie przez nerki.

Najlepszym wyborem są:

• woda,
• herbaty owocowe,
• napary ziołowe.

Zaleca się spożywanie około 2-3 litrów płynów dziennie, o ile nie istnieją przeciwwskazania medyczne.

Dna moczanowa a masa ciała

Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko występowania hiperurykemii oraz rozwoju dny moczanowej.

Stopniowa redukcja masy ciała może przyczyniać się do:

• obniżenia stężenia kwasu moczowego,
• poprawy wrażliwości insulinowej,
• zmniejszenia ryzyka napadów choroby.

Nie zaleca się jednak stosowania głodówek ani bardzo restrykcyjnych diet, ponieważ mogą one prowadzić do przejściowego wzrostu stężenia kwasu moczowego.

Jak komponować posiłki przy dnie moczanowej?

Osoby zastanawiające się, co jeść przy dnie moczanowej, powinny opierać codzienny jadłospis na produktach o niskiej zawartości puryn oraz dużej ilości warzyw, produktów pełnoziarnistych i nabiału.

Każdy posiłek powinien zawierać:

• warzywa,
• produkty pełnoziarniste,
• źródło białka o niskiej zawartości puryn,
• zdrowe tłuszcze.

Regularne spożywanie posiłków pomaga utrzymać stabilny metabolizm i ułatwia kontrolę masy ciała.

Dieta w dnie mocznowej – najczęstsze błędy żywieniowe

Najczęściej popełniane błędy to:

• częste spożywanie czerwonego mięsa,
• jedzenie podrobów,
• picie piwa,
• niewystarczające nawodnienie,
• stosowanie głodówek,
• nadmierne spożycie słodzonych napojów.

Dna moczanowa – przykładowy jadłospis

Poniższy jadłospis przy dnie moczanowej stanowi przykład diety ubogopurynowej dla osoby dorosłej. Może być również pomocny dla osób stosujących dietę przy wysokim kwasie moczowym.

Śniadanie

Owsianka z jabłkiem i orzechami

Składniki:

• Płatki owsiane – 60 g,
• Mleko 2% – 250 ml,
• Jabłko – 150 g,
• Orzechy włoskie – 15 g.

II śniadanie

Jogurt naturalny z truskawkami

Składniki:

• Jogurt naturalny – 200 g,
• Truskawki – 150 g,
• Siemię lniane – 10 g.

Obiad

Pieczona pierś z kurczaka z ryżem i surówką

Składniki:

• Pierś z kurczaka – 120 g,
• Ryż brązowy (suchy) – 60 g,
• Marchew – 100 g,
• Jabłko – 80 g,
• Oliwa z oliwek – 10 g.

Podwieczorek

Gruszka

Składniki:

• Gruszka – 180 g.

Kolacja

Kanapki z twarożkiem i warzywami

Składniki:

Pieczywo pełnoziarniste – 90 g

• Twaróg półtłusty – 80 g,
• Pomidor – 150 g,
• Ogórek – 100 g.

Podsumowanie jadłospisu

• Energia: ok. 1800 kcal,
• Białko: ok. 90 g,
• Tłuszcz: ok. 55 g,
• Węglowodany: ok. 220 g,
• Błonnik pokarmowy: ok. 30–35 g.

Dieta w dnie moczanowej – podsumowanie

Dna moczanowa jest chorobą metaboliczną związaną z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego we krwi. Jeśli celem jest obniżenie stężenia kwasu moczowego, podstawą powinna być odpowiednio skomponowana dieta ubogopurynowa, ograniczenie produktów bogatych w puryny, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz regularne nawodnienie organizmu. Podstawę jadłospisu powinny stanowić warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste oraz niskotłuszczowe produkty mleczne.

Piśmiennictwo:

1. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T i wsp. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care & Research. 72(6):744–760, 2020.
2. Richette P, Doherty M, Pascual E i wsp. 2018 updated European League Against Rheumatism evidence-based recommendations for the diagnosis of gout. Annals of the Rheumatic Diseases. 79(1):31–38, 2020.
3. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. New England Journal of Medicine. 350(11):1093–1103, 2004.
4. Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men. BMJ. 336:309–312, 2008.
5. Choi HK, Curhan G. Fructose-rich beverages and risk of gout in women. JAMA. 304(20):2270–2278, 2010.
6. Zhang Y, Neogi T, Chen C i wsp. Cherry consumption and decreased risk of recurrent gout attacks. Arthritis & Rheumatism. 2012;64(12):4004–4011, 2012.
7. Stamp LK, Dalbeth N. Prevention and treatment of gout. Nature Reviews Rheumatology. 15(11):693–706, 2019.
8. Bardin T, Richette P. Definition of hyperuricemia and gouty conditions. Current Opinion in Rheumatology. 26(2):186–191, 2014.
9. Juraschek SP, Miller ER III, Gelber AC. Effect of oral vitamin C supplementation on serum uric acid: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arthritis Care & Research (Hoboken). 63(9):1295–1306, 2011.
10. Johnson RJ, Sánchez-Lozada LG, Andrews P, Lanaspa MA. Perspective: A historical and scientific perspective of sugar and its relation with obesity and diabetes. Advances in Nutrition. 8(3):412–422, 2017.
11. Yokose C, McCormick N, Choi HK. Dietary and Lifestyle-Centered Approach in Gout Care and Prevention. Current Rheumatology Reports. 23(7):51, 2021.