Leczenie łuszczycy - najnowsze terapie biologiczne

Leczenie biologiczne łuszczycy – na czym polega?

Leki biologiczne to substancje białkowe, które pochodzą z żywych komórek lub są uzyskane metodami inżynierii genetycznej. Leczenie biologiczne polega na zastosowaniu cząsteczek, których działanie powoduje selektywne hamowanie konkretnego etapu reakcji immunologicznej, mającej znaczenie w patogenezie łuszczycy. Dla przykładu, sekukinumab jest lekiem biologicznym, który blokuje bezpośrednio interleukinę 17 (IL-17). 

Leki biologiczne a dotychczasowe leczenie łuszczycy

Klasyczne sposoby leczenia łuszczycy to terapia miejscowa, fototerapia i leczenie systemowe. Leczenie miejscowe w postaci kremów, maści, czy piany cechuje się pewnymi ograniczeniami, dotyczącymi między innymi powierzchni, na jaką można zastosować preparat. Co więcej, codzienna aplikacja tych leków jest dla pacjentka uciążliwa, co utrudnia osiągnięcie pożądanych efektów klinicznych.

Do leków systemowych o działaniu immunosupresyjnym należy metotreksat i cyklosporyna. Metotreksat jest syntetycznym antagonistą kwasu foliowego, którego działanie polega na hamowaniu syntezy DNA, RNA i białek, co powoduje zahamowanie proliferacji komórek. Z kolei cyklosporyna to substancja działająca przede wszystkim poprzez hamowanie szlaku T-komórkowego. 

Warto wspomnieć też o fototerapii, w której wykorzystywane jest działanie promieniowania ultrafioletowego (m. in. UVB 311nm). Istotą fototerapii jest szerokie działanie immunosupresyjne na skórę (zmniejszenie produkcji cytokin prozapalnych, zaburzenie procesu prezentacji antygenów przez komórki Langerhansa). 

Cząsteczki stosowane w leczeniu biologicznym mają istotnie węższy zakres działania - są bardziej selektywne (blokują konkretną cząsteczkę lub etap), co wiąże się z większą skutecznością kliniczną, ale i z lepszym profilem bezpieczeństwa leczenia.

Kiedy rozważa się terapię biologiczną łuszczycy?

Leczenie biologiczne łuszczycy prowadzi się w przebiegu umiarkowanej i ciężkiej postaci choroby u pacjentów, którzy utracili skuteczność kliniczną lub mają przeciwwskazania do klasycznych metod leczenia. W kryteriach kwalifikacyjnych bierze się pod uwagę między innymi powierzchnię zajętej skóry, nasilenie objawów, jak i wpływ choroby na jakość życia.

Ważną grupą pacjentów są chorzy, u których obecne są objawy w tak zwanych lokalizacjach szczególnych, do których zalicza się:

• owłosioną skórę głowy,
• skórę twarzy,
• skórę narządów płciowych,
• skórę rąk, stóp,
• płytki paznokciowe.

U tych pacjentów można przeprowadzić kwalifikację do leczenia biologicznego w przypadku niespełnienia wszystkich kryteriów opisanych w programie lekowym.

Jak działają nowoczesne leki biologiczne na łuszczycę?

W etiopatogenezie łuszczycy kluczową rolę odgrywają zaburzenia immunologiczne. Komórki układu odpornościowego uwalniają w zwiększonej ilości cytokiny prozapalne, w tym między innymi IL-1, IL-12, IL-17, IL-23, czy czynniki martwicy nowotworów (TNF-alfa) i TGF-beta. Prowadzi to do stymulowania komórek naskórka (a więc keratynocytów) do nadmiernej proliferacji (namnażania się), co skutkuje nieprawidłowym dojrzewaniem komórek i pojawieniem się objawów skórnych choroby. Leki biologiczne są skierowane przeciwko konkretnej cząsteczce lub receptorowi, co pozwala na zahamowanie konkretnego szlaku immunologicznego. 

Grupy leków biologicznych stosowanych w łuszczycy

Leki biologiczne dzieli się w zależności od mechanizmu działania danej cząsteczki. Wyróżnia się:

• leki blokujące czynnik martwicy nowotworu TNF-alfa - infliksymab, adalimumab, etanercept, golimumab, 
• leki blokujące interleukinę 17 - sekukinumab, iksekizumab, brodalumab,
• leki blokujące interleukinę 12/23 i 23 - ustekinumab, risankizumab, guselkumab, tildrakizumab, 
• inhibitory rodziny kinaz janusowych - tofacytynib, tasocytynib.

Najnowsze leki biologiczne na łuszczycę (na 2025 rok)

Substancja, której nie ma aktualnie w programie, ale jest obiecującą opcją terapeutyczną to icotrokinra - doustny antagonista receptora interleukiny 23. Może stanowić dobrą alternatywę dla leczenia podawanego w postaci zastrzyków. Warto wspomnieć też o piclidenosonie, a więc cząsteczce, która należy do agonistów receptora A3 Adenozynowego (A3AR). Badania z nią związane są jeszcze na wczesnym etapie, więc na ostateczne wnioski i ocenę skuteczności w leczeniu łuszczycy należy jeszcze poczekać. 

Jak wygląda kwalifikacja do leczenia biologicznego łuszczycy?

Kwalifikacja do leczenia biologicznego, poza oceną nasilenia choroby, wymaga również udokumentowania dotychczasowego sposobu leczenia. Kwalifikacja jest możliwa, jeśli zastosowano co najmniej dwie z poniższych metod leczenia i były one nieskuteczne lub w trakcie terapii wystąpiły działania niepożądane lub pacjent ma przeciwwskazania do ich stosowania:

• metotreksat - w dawce co najmniej 15 mg na tydzień,
• cyklosporyna - w dawce co najmniej 3 mg/kg/dobę,
• acytretyna - w dawce co najmniej 0,5 mg/kg/dobę,
• PUVA - jest to metoda fotochemioterapii, w której wykorzystuje się leczenie promieniowaniem ultrafioletowym typu A z podaniem preparatów fotouczulających. 

Rola dermatologa w prowadzeniu leczenia biologicznego

Dermatolog pełni kluczową rolę w prowadzeniu terapii biologicznej, ponieważ to on podejmuje decyzję o kwalifikacji i wybiera konkretny preparat. Kwalifikacja do terapii biologicznej wymaga również zlecenia wykonania szeregu badań przesiewowych, które mają na celu wykluczenie przeciwwskazań i uniknięcie efektów ubocznych. 

Niezwykle ważne jest również rozpoznanie choroby na wczesnym etapie. Choć łuszczycę można rozpoznać na podstawie obrazu klinicznego, to w niektórych, rzadszych przypadkach konieczne jest jej różnicowanie z innymi dermatozami, w tym na przykład:

• łupieżem różowym Giberta,
• atopowym zapaleniem skóry, 
• łojotokowym zapaleniem skóry, 
• rybią łuską,
• niektórymi fotodermatozami. 

Jak długo trwa leczenie biologiczne łuszczycy?

Leczenie biologiczne może być prowadzone w sposób długoterminowy, o ile jest skuteczne i bezpieczne dla pacjenta. Warto mieć świadomość, że nie obowiązuje już limit czasu trwania terapii w ramach programu. W przeszłości takie leczenie mogło być prowadzone tylko do 96 tygodni. 

Skuteczność leczenia biologicznego łuszczycy

Leki biologiczne są niezwykle skutecznym sposobem leczenia łuszczycy, pozwalają bowiem na uzyskanie nawet całkowitej remisji klinicznej (PASI 100). Na poparcie tej tezy, badania naukowe donoszą, że inhibitory IL-17 (sekukinumab, iksekizumab) po 12 tygodniach leczenia pozwalają osiągnąć PASI 90 u większości pacjentów. PASI 90 oznacza redukcję w zakresie zmian skórnych aż o 90%. 

Leczenie biologiczne łuszczycy – najczęściej zadawane pytania

Leczenie biologiczne to wciąż dla wielu pacjentów jak i lekarz nowy temat, który rodzi wiele pytań i wątpliwości. Poniżej odpowiedzi na najczęstsze z nich. 

Czy leki biologiczne na łuszczycę trzeba brać do końca życia?

Nie ma konieczności przyjmowania leków biologicznych do końca życia. Czas terapii zależy od skuteczności klinicznej, bezpieczeństwa i wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych.

Jakie są kryteria kwalifikacji do leczenia biologicznego łuszczycy w Polsce?

Aby zakwalifikować się do leczenia biologicznego konieczne jest:

• stwierdzenie ciężkiej lub umiarkowanej postaci łuszczycy i/lub występowanie zmian skórnych w lokalizacjach szczególnych, 
• nietolerancja, nieskuteczność lub przeciwwskazania do klasycznego leczenia systemowego. 

Jakie leki biologiczne na łuszczycę są obecnie refundowane przez NFZ?

Leki biologiczne aktualnie refundowane w ramach programu B.47 to:

• adalimumab,
• infliksymab, 
• ustekinumab,
• sekukinumab, 
• tildrakizumab,
• risankizumab, 
• iksekizumab,
• guselkumab,
• etanercept,
• celtrulizumab pegol. 

Jakie są najczęstsze skutki uboczne leków biologicznych stosowanych w łuszczycy?

Najczęstsze działania niepożądane leków stosowanych w terapii biologicznej łuszczycy to:

• reakcje alergiczne - na przykład rumień i obrzęk w miejscu podania,
• częstsze infekcje,
• objawy grypopodobne, 
• reaktywacja utajonej gruźlicy, 
• zespół toczniopodobny,
• rozwój choroby demielinizacyjnej. 

Ile kosztuje leczenie biologiczne łuszczycy prywatnie, jeśli nie spełniam kryteriów NFZ?

Leczenie biologiczne poza programem lekowym jest bardzo drogą terapią. Koszt może wynosić nawet kilka tysięcy miesięcznie, w zależności od konkretnego preparatu. 

Czy można przerwać leczenie biologiczne łuszczycy?

Leczenie biologiczne można przerwać w każdym momencie. Nie ma konieczności kontynuacji terapii na przykład w momencie pojawienia się działań niepożądanych, czy osiągnięcia długotrwałej remisji. 

Czy leczenie biologiczne łuszczycy pomaga także przy łuszczycowym zapaleniu stawów?

Zdecydowanie tak. Wiele substancji stosowanych w terapii biologicznej łuszczycy stosuje się również w przebiegu łuszczycowego zapalenia stawów. Dotyczy to przede wszystkim inhibitorów TNF-α i IL-17. 

Jakie są przeciwwskazania do terapii biologicznej łuszczycy?

Najważniejsze przeciwwskazania do włączenia leczenia biologicznego w ramach programu B.47 to:

• nadwrażliwość na lek,
• czynne infekcje, czynna gruźlica,
• choroby nowotworowe, okres do 5 lat od zakończenie leczenia onkologicznego, 
• czynne wirusowe zapalenie wątroby typu B,
• choroby limfoproliferacyjne,
• choroby demielinizacyjne. 

Czy podczas leczenia biologicznego łuszczycy można się szczepić?

W czasie leczenia biologicznego dozwolone jest stosowanie szczepionek nieżywych, inaktywowanych (na przykład szczepienie przeciwko grypie, czy COVID-19). Przeciwwskazane jest natomiast przyjmowanie szczepionek żywych (np. przeciwko odrze-śwince-różyczce, czy ospie wietrznej). Przyjmowanie nowych szczepień i leków warto przedyskutować z lekarzem prowadzącym. 

Czy kobieta planująca ciążę może przyjmować leki biologiczne na łuszczycę?

Leki biologiczne powinny być stosowane u ciężarnych z ostrożnością, w sytuacji, gdy korzyści z terapii przewyższają jej ryzyko. Należy rozważyć w pierwszej kolejności zastosowanie certolizumabu pegol, ponieważ substancja ta nie przenika przez łożysko. 

Leczenie biologiczne to skuteczny i bezpieczny rodzaj terapii łuszczycy pospolitej i łuszczycowego zapalenia stawów. Jeżeli borykamy się z łuszczycą i byliśmy już leczeni z wykorzystaniem terapii ogólnej - warto odwiedzić swojego dermatologa i zapytać o ten sposób leczenia.

Bibliografia:

1. J. Narbutt i inni, Leczenie systemowe łuszczycy, Wydawnictwo MedicaExpert Kraków,

2. O. Barszczewska i inni, Leczenie łuszczycy w programie B.47 – analiza zmian wysokości limitu finansowania refundowanych substancji czynnych, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Warszawa 2019, 

3. A. Reich i inni, Łuszczyca. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2020, 107, 92-108,

4. Icotrokinra, a Targeted Oral Peptide That Selectively Blocks the Interleukin-23–Receptor, for the Treatment of Moderate-to-Severe Plaque Psoriasis: Results Through Week 24 of the Phase 3, Randomized, Double-blind, Placebo-Controlled ICONIC-LEAD Trial, Journal of the American Academy of Dermatology 2025.