Szacowany czas czytania: 5 minut
Rumień wędrujący – jak wygląda i czy musi się pojawić?
Rumień wędrujący to najbardziej charakterystyczny, wczesny objaw boreliozy. Jak wygląda? Czym rumień wędrujący różni się od niewielkiego odczynu zapalnego? Widać to dokładnie na zdjęciach prof. dr hab. n. med. Joanny Zajkowskiej z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku. W materiale odpowiadamy też na pytanie, czy możliwa jest borelioza bez rumienia wędrującego.
Rumień wędrujący – co to jest?
Rumień wędrujący (łac. erythema migrans) to najbardziej charakterystyczny, wczesny objaw boreliozy. Choć jest objawem patognomonicznym, czyli pozwala rozpoznać boreliozę bez wykonywania dodatkowych badań, nie występuje u wszystkich zakażonych. Pojawia się jednak częściej, niż nam się wydaje. Często po prostu go nie rozpoznajemy albo znajduje się w miejscu, którego nie widzimy. Rumień zwykle pojawia się w 2. lub 3. dobie po ukąszeniu przez kleszcza, czasem nawet do tygodnia później. W tym czasie bakterie zaczynają się namnażać.
Jak wygląda rumień wędrujący?
Często po ukąszeniu przez kleszcza występuje niewielki odczyn alergiczny, będący reakcją na ślinę kleszcza albo obecność bakterii. W takich sytuacjach rozwija się miejscowy stan zapalny, zaczerwienienie lub czerwona plama po usunięciu kleszcza.
Natomiast rumień wędrujący, jak sama nazwa wskazuje, „wędruje”. W razie wątpliwości warto zaznaczyć jego granice długopisem. Jeśli zmiana będzie się zmniejszać, najprawdopodobniej jest to zwykły odczyn alergiczny. Bakterie nie wracają do miejsca, w którym zostały wprowadzone, tylko rozprzestrzeniają się dalej. Rozchodzą się one okrężnie, tworząc tzw. rumień wędrujący, którego średnica może z dnia na dzień zwiększać się nawet o około centymetr.
Nie należy przy tym kierować się tym, czy rumień jest jednolicie czerwony, czy ma przejaśnienie w środku, zaczerwienienie w centrum albo wygląd pierścieniowaty. Może on przybierać różne formy. Najczęściej ma jednak kształt owalny, ponieważ rozszerza się wzdłuż włókien kolagenowych skóry. To właśnie stopniowe powiększanie się jest jego najbardziej charakterystyczną cechą.
ZOBACZ RÓŻNICĘ - niewielki odczyn zapalny a rumień wędrujący
Zdj. 1 - Kleszcz w skórze. Niewielki odczyn zapalny, to nie jest rumień wędrujący; autor: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
Zdj. 2 - Kleszcz w skórze, wypełniony krwią z niewielkim odczynem zapalnym; autor: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
Zdj. 3 - Rumień wędrujący, zanaczony długopisem brzeg, i dalsze rozszerzanie się rumienia w kolejnych dniach; autor: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
Zdj. 4 - Rumień wędrujący powstał w miejscu po usunięciu kleszcza, po upływie 7 dni; autor: prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
Borelioza – czy musi być rumień?
Rumień wędrujący nie występuje u wszystkich zakażonych. Według danych europejskich i amerykańskich pojawia się u około 60-80% chorych, co oznacza, że jego brak nie wyklucza zakażenia.
Czy na podstawie obecności rumienia wędrującego można rozpoznać boreliozę?
Rumień wędrujący nie wymaga dodatkowego potwierdzenia badaniami, ponieważ na tym etapie często nie są jeszcze obecne przeciwciała. Boreliozę rozpoznaje się na podstawie samego obrazu klinicznego.
Borelioza bez rumienia – jak to możliwe?
W miejscu ukąszenia krętki zaczynają się namnażać, ale mogą też dość szybko ulegać rozproszeniu. Dlatego czasami obserwujemy mnogie rumienie. Krętki szerzą się z prądem krwi lub w obrębie skóry i tworzą nowe ogniska, z których każde może dać początek odrębnej zmianie skórnej.
Mogą również namnażać się w innych tkankach albo zostać zniszczone przez mechanizmy odpornościowe organizmu, dlatego rumień nie zawsze się pojawia. Czasami jednak po prostu go nie zauważamy, ponieważ może znajdować się we włosach, pod łopatką albo w innym miejscu, którego na co dzień nie oglądamy. Bywa też bardzo blady i trudny do dostrzeżenia. Często staje się bardziej widoczny dopiero po ciepłej kąpieli.
CZYTAJ TAKŻE: Diagnostyka boreliozy - jak interpretować wyniki Western Blot i ELISA?
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeżeli pojawi się rumień, powinniśmy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Wtedy wdrażane jest leczenie antybiotykiem, ponieważ rumień wędrujący stanowi jednoznaczne rozpoznanie boreliozy. Potwierdza zakażenie bakterią Borrelia burgdorferi, czyli krętkami boreliozy, i jest wskazaniem do rozpoczęcia leczenia.
Autor: Olga Tymanowska
Konsultacja merytoryczna prof. dr hab. n. med. Joanna Zajkowska
